تحلیل استعاره مفهومی شئ‌ انگاری ریا و تزویر با رویکرد فرهنگی در غزلیات حافظ شیرازی

نویسندگان
زینب کلانتری
علی اکبر باقری خلیلی
مسعود روحانی
شهرام احمدی
دانشگاه مازندران
چکیده
معنی­شناسی­شناختی به­عنوان یکی از شاخه­های زبان­شناسی شناختی به بررسی ارتباط میان تجربه انسان، نظام مفاهیم و ساختار معنایی زبان می­پردازد و از نظریات و رویکردهای مختلف و مفاهیم و مباحثی چون استعاره مفهومی تشکیل می­شود. استعاره مفهومی براساس دو حوزه مبدأ، مقصد و با تمرکز بر نگاشت­ میان ­آن­ها پدید می­­آید. نظام­های مفهومی و الگوهای استعاری­سازی در استعاره مفهومی از اهمیت ویژ­ه­ای برخوردارند. این الگوها اساساً محصول فرهنگ­ها و نگرش­های فرهنگی و بینافرهنگی­اند. کشف و تحلیل آن­ها می­تواند موجب شناخت عمیق­تر فرهنگ و فهم دقیق­تر متون ادبی گردد. حافظ شیرازی از شاعرانی است که اشعارش بیشترین آمیزش را با فرهنگ ایرانی داشته، چنان­که شعرش را عصاره فرهنگ اعصار پیش از او می­دانند. این پژوهش به­شیوه توصیفی-تحلیلی و با رویکرد فرهنگی به بررسی استعاره مفهومی شئ انگاری ریا و تزویر در غزلیات حافظ پرداخته­است. عمده­ترین نتیجه این پژوهش دست­یابی به این کلان­استعاره بوده که «ریا، نابودگر است». نکته دیگر این­که اغلب طرحواره­های مربوط به شیء­انگاری ریا و تزویر از نوع قدرتی است و ماهیت و کارکرد آن نیز دلالت­بر نابودگری ریا دارد. نابودگرانگاری ریا و تزویر توسط حافظ محصول تجربیات فرهنگی اوست. اگرچه بعضی از این تجربیات، صبغه بینافرهنگی دارند،‌ اما بیشتر آن­ها پیشینه و صبغه درون­فرهنگی (فرهنگ ایرانی) داشته، روایتگر آرزوی روانِ جمعی ایرانیان در طول تاریخ­اند.
کلیدواژه‌ها
حافظ شیرازی
ریا و تزویر
استعاره مفهومی
شئ‌انگاری
رویکرد فرهنگی

عنوان مقاله English

Conceptual Metaphor of the Objectification of Hypocrisy and Deceit: A Cultural Approach in Hafez Shirazi’s Ghazals

نویسندگان English

Zeinab Kalantari
Ali Akbar Baqeri Khalili
Masoud Rouhani
Shahram Ahmadi
چکیده English

Cognitive semantics, as a branch of cognitive linguistics, explores the relationship between human experience, conceptual systems, and the semantic structure of language. It draws on diverse theories and approaches and encompasses notions such as conceptual metaphor, which emerges through the mapping between a source and a target domain. Within this framework, conceptual systems and metaphorical patterns occupy a central role, as they are profoundly shaped by cultural and cross-cultural perspectives. The discovery and analysis of such patterns can yield deeper insight into a culture and a more nuanced understanding of literary texts. Among Persian poets, Hafez of Shiraz stands out for the intimate interweaving of his poetry with Iranian cultural consciousness—his verses are often considered the distilled essence of the cultural spirit of preceding ages. Adopting a descriptive–analytical method within a cultural approach, this study examines the conceptual metaphor of objectifying hypocrisy and deceit in Hafez’s Ghazals. The principal finding of this research is the identification of the overarching metaphor “hypocrisy is destructive.” Furthermore, most image schemas related to the objectification of hypocrisy and deceit are of a power-based type, signifying the destructive force inherent in hypocrisy. Hafez’s portrayal of hypocrisy and deceit as annihilating entities reflects his cultural and experiential worldview. Although some of these experiences exhibit cross-cultural dimensions, most of them are rooted in the intracultural context of Iranian thought and tradition, embodying the collective psychological aspiration of the Iranian people throughout history.

کلیدواژه‌ها English

Hafez Shirazi
hypocrisy and deceit
Conceptual metaphor
objectification
cultural approach
Ansāriān, Ḥ. (Trans.). (n.d.). Qurʾān karīm [The Holy Qur’an]. Qom: Āʾīn-e Dānesh. (in Persian)
Anvarī, Ḥ. (2004). Farhang-e kenāyāt-e Sokhan [Dictionary of idioms of Sokhan] (Vol. 1). Tehran: Sokhan. (in Persian)
Bāqerī-Khalīlī, ʿA.-A., & Ẕabīḥpūr, S. F. (2014). Taḥlīl-e sāḵtārī-ye taqābol-e nes̱ānhā dar ghazaliyyāt-e Ḥāfeẓ-e Shīrāzī bā takye bar naẓariyye-ye Rolān Bārt [A structural analysis of the oppositional signs in Hafez’s ghazals based on Roland Barthes’ theory]. Pazhūhesh-e Zabān va Adabiyāt-e Fārsī, (35), 25–52. (in Persian)
Bāqerī-Khalīlī, ʿA.-A., & Mehrābī-Kālī, M. (2011). Barrasī-ye edrāk-e vāqeʿīyat va pazīresh-e ḵod va dīgarān dar ghazaliyyāt-e Ḥāfeẓ bar asās-e naẓariyye-ye shakhs̱īyat/ḵod-shokūfāʾī-ye Ebrāhām Mazlū [An analysis of reality perception and self/other acceptance in Hafez’s ghazals based on Abraham Maslow’s personality/self-actualization theory]. Majalla-ye Dāneshkade-ye Adabiyāt va ʿOlūm-e Ensānī-ye Dāneshgāh-e Esfahān, 3(3[11]), 1–18. (in Persian)
Pūr-Nāmdāryān, T. (2005). Gomshode-ye lab-e daryā [The lost by the sea]. (2nd ed.). Tehran: Sokhan. (in Persian)
Jalāliān, ʿA.-Ḥ. (2000). Sharḥ-e Jalālī bar Ḥāfeẓ [Jalali’s commentary on Hafez] (Vol. 1). Tehran: Yazdān. (in Persian)
Ḥājīān, Kh., & Bozorg-Bīgdelī, S. (2014). Ḵerqe-sūzī dar sheʿr-e Ḥāfeẓ [The burning of the Sufi cloak in Hafez’s poetry]. Adabiyāt-e ʿErfānī va Os̱ṭūre-shenākhtī, 10(34), 11–42. (in Persian)
Ḥāfeẓ-e Shīrāzī, Sh. M. (2023). Dīvān [Collected poems] (11th ed., eds. Qazvīnī & Ḡanī, rev. by ʿA. Jarabzādār). Tehran: Asāṭīr. (in Persian)
Ḥasan-Rezāʾī, Ḥ. (2020). Negāhī tāze be bonmāye-ye jām dar Dīvān-e Ḥāfeẓ [A new look at the motif of the cup in Hafez’s Divan]. Zabān va Adabiyāt-e Fārsī, 28(89), 132–156. (in Persian)
Ḥamīdīān, S. (2010). Sharḥ-e shoq [The commentary of longing] (Vol. 2). Tehran: Qaṭreh. (in Persian)
Khodī-Jam, Ḥ. (1983). Vāzhe-nāme-ye ghazalhā-ye Ḥāfeẓ [Glossary of Hafez’s ghazals]. Tehran: [n.p.]. (in Persian)
Khoramshāhī, B. (2001). Ḥāfeẓ-nāme [The book of Hafez] (Vol. 2). Tehran: ʿElmi va Farhangī. (in Persian)
Dāvūdī, M., et al. (2021). Bāz-nemāʾī-ye hoviyyat-e pīr-e moḡān va ṣūfī dar Dīvān-e ghazaliyyāt-e Ḥāfeẓ bā rūkard-e neshāne-shenāsī-ye goftemānī va naẓariyye-ye goftemān-e Lāklaʾo va Mūf [Representation of the identities of the Magian elder and the Sufi in Hafez’s ghazals based on discourse semiotics and the theory of Laclau and Mouffe]. ʿErfān-e Eslāmī, 18(7), 284–307. (in Persian)
Sāʿedī, ʿA.-ʿA. (1983). Bā Ḥāfeẓ tā kahkeshān-e ʿerfān va akhlāq [With Hafez to the galaxy of mysticism and ethics]. Tehran: Nūr-e Fāṭemeh. (in Persian)
Shahīdī, S. J. (2002). Nahj al-balāgha [Peak of eloquence] (22nd ed.). Tehran: ʿElmi va Farhangī. (in Persian)
Faqīh-Zādeh, F., & Qāʾemī, M. (2020). Esteʿāre-ye mafhūmī-ye tejārat dar barḵī az ghazalhā-ye Ḥāfeẓ [The conceptual metaphor of trade in selected ghazals of Hafez]. Zabān va Adabiyāt-e Fārsī (Dāneshgāh-e Āzād-e Eslāmī, Vāḥed-e Fasā), (22), 163–181. (in Persian)
Qāsem-Zādeh, Ḥ. (2000). Esteʿāre va shenākht [Metaphor and cognition]. Tehran: Farhangān. (in Persian)
Qommī, ʿA. (2003). Mafātīḥ al-jenān [Keys to the heavens] (4th ed.). Qom: Yāsīn. (in Persian)
Kāshānī, ʿA.-R. (1998). Anīs al-ʿārefīn [The companion of mystics]. Tehran: Rūzeneh. (in Persian)
Kövecses, Z. (2014). Moqaddameʾī kārbordī bar esteʿāre [An introduction to metaphor] (Sh. Pūr-Ebrāhīm, Trans.). Tehran: SAMT. (in Persian)
———. (2015). Esteʿāre dar farhang, jahānīhā va tanavvoʿ [Metaphor in culture: Universality and variation] (N. Enteẓām, Trans.). Tehran: Sīyah-Rūd. (in Persian)
———. (2019). Moqaddameʾī kārbordī bar esteʿāre [An introduction to metaphor] (Sh. Pūr-Ebrāhīm, Trans., 2nd ed.). Tehran: SAMT. (in Persian)
Galfām, A., & Aʿlāʾī, M. (2008). Barrasī-ye s̱ākht-hā-ye tarḥvārehʾī dar ghazaliyyāt-e Ḥāfeẓ be manẓūr-e moʿarrefī-ye tarḥvāreh-hā-ye jadīd [An examination of schematic structures in Hafez’s ghazals with the aim of introducing new schemas]. Zabān va Zabān-shenāsī, 4(2), 81–94. (in Persian)
Golī, A., & Moḥammadī, F. (2015). Sākht-e rābete-ye taʿlīlī–estentājī-ye jomalāt dar abyāt-e sheʿr-e Ḥāfeẓ [The causal–inferential structure of sentences in Hafez’s poetry]. Sheʿr-Pazhūhī, 7(4[26]), 117–140. (in Persian)
Lakoff, G., & Johnson, M. (2022). Esteʿārehāʾī ke bā ānhā zendegī mikonīm [Metaphors we live by] (H. Āqā-Ebrāhīmī, Trans., 4th ed.). Tehran: ʿElm. (in Persian)
Motavallī, K. (2005). Afkār-e ʿommūmī va shīvehā-ye eqnāʿ [Public opinion and methods of persuasion]. Tehran: Bahjat. (in Persian)
Majlisī, M.-B. (2013). Beḥār al-anvār [Oceans of light] (Vol. 7). Esfahān: Qāʾemīyeh. (in Persian)
Mostafavī, N.-S., & Shojarī, R. (2020). Āsīb-shenāsī-ye ejtemāʿī-ye zohd-e ṣūfiyāneh az negāh-e Saʿdī [A sociological critique of Sufi asceticism from Saʿdī’s perspective]. Motūn-e Adabī-ye Dore-ye ʿErāqī, (7), 55–72. (in Persian)
Moʿīn, M. (2007). Farhang-e Fārsī [Persian dictionary] (4th ed.). Tehran: Adnā. (in Persian)
Makārem Shīrāzī, N. (2008). Tafsīr-e nemūne [Sample commentary on the Qur’an] (Vol. 1, 36th ed.). Tehran: Dār al-Kotob al-Eslāmīya. (in Persian)
Nerāqī, A. (1992). Meʿrāj al-saʿādeh [The ascension of felicity]. Tehran: Hejrat. (in Persian)
Yegāneh, F., & Afrāshī, Ā. (2016). Esteʿārehā-ye jahati dar Qurʾān bā rūkard-e shenākhtī [Directional metaphors in the Qur’an: A cognitive approach]. Jostārhā-ye Zabānī, 7(5[33]), 193–216. (in Persian)
Lakoff, G., & Johnson, M. (2003). Metaphors we live by. Chicago, IL: University of Chicago Press.