نقش ارتباط‌های غیرکلامی شعر اخوان‌ثالث در القای اندیشه یأس و ناامیدی

نویسندگان
شهرکرد
چکیده
برقراری ارتباط شامل تمام راه‌هایی است که بشر برای تأثیرگذاری بر دیگران به‌کار می‌بندد، این عمل نه‌تنها شامل سخن‌گفتن یا نوشتن، بلکه شامل تمام رفتارهای انسان در حالت‌های مختلف می‌شود، بنابراین، دو دسته از نشانه‌های ارتباطی وجود دارد که بشر در برقراری ارتباط از آنها استفاده می‌کند: نشانه‌های کلامی و نشانه‌های غیرکلامی. در علم ارتباطات به چگونگی تأثیرگذاری نشانه‌های غیرکلامی در انتقال پیام توجه ویژه شده است. تحقیقات نشان داده است بخش بزرگی از پیام‌ها از طریق نشانه‌های غیر‌کلامی به دیگران منتقل می‌شود. در شعر نیز هنرمند از نشانه‌های کلامی و غیرکلامی بهره می‌برد تا در ارتباط با مخاطب تأثیرگذارتر باشد، اما اغلب در تحلیل شعر تمرکز بر نشانه‌های کلامی است. مهدی اخوان‌ثالث یکی از شاخص‌ترین شاعران روایی معاصر است که ویژگی خاص روایی شعرش بستری مناسب برای استفاده از نشانه‌های غیرکلامی فراهم می‌آورد. در این پژوهش به چگونگی استفاده اخوان‌ثالث از نشانه‌های ارتباط‌ غیر‌کلامی در شعر در جهت پاسخ به این پرسش‌ها پرداخته شده است: اخوان‌ثالث در تصاویر شعری‌اش از کدام نشانه‌های ارتباط غیرکلامی استفاده کرده است؟ نشانه‌های ارتباط غیرکلامی در شعر اخوان‌ثالث چه معانی‌ای را به مخاطب القا می‌کنند؟ آیا بین نشانه‌‌های ارتباط غیرکلامی و اندیشه غالب اخوان‌ثالث در شعرش ارتباط معناداری وجود دارد؟ این پژوهش نشان داد اخوان‌ثالث در شعرش برخی از مفاهیم و پیام‌ها را با تصویرکردن نشانه‌های غیر‌کلامی مربوط به چشم، دست، پا، سر و گردن، لب و دهان و... منتقل کرده است. بسامد استفاده از این نشانه‌ها در شعرهایی که ویژگی داستانی و روایی دارند بیشتر است. پیام‌های منتقل‌شده از این نشانه‌ها اغلب حزن، اندوه، ترس، نگرانی، اضطراب، عدم اطمینان و ناامیدی است. بسامد بالای لبخندهای دروغین و استفاده مکرر از پیام‌های آوایی آه و سکوت نشان می‌دهد تزویرها، دورویی‌ها و ناراستی‌ها فضای فکری اخوان‌ثالث را، در بیشتر شعرهایش، آکنده از اندوه و ناامیدی کرده‌اند. استفاده از این نشانه‌ها به شاعر این امتیاز را داده است که به‌جای توضیح و تفسیر یک احساس یا تلاش برای انتقال یک پیام، در کلامی موجز، شعری پویا و تأثیرگذار به مخاطبان ارائه دهد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Role of Non-Verbal Relationship in Akhavan’s Poetry in Inducing Thought of Despair

نویسندگان English

Parivash M irzaeian
Jahangir Safari
Amin Banitalebi Dehkordi
Shahr-e Kord University
چکیده English

Communication includes all the ways that human beings can influence others. This involves not only speaking or writing, but also all human behavior in various ways, so there are two types of communicational signs that human beings use: verbal and non-verbal signs. In communication science, special attention has been paid to how non-verbal signs influence message transmission. The research has shown that a large proportion of messages are transmitted to others through non-verbal signs. In poetry, the poet uses both verbal and nonverbal signs to be more effective in relation to the audience, but often in the analysis of poetry, the focus is on the verbal signs. Mehdi Akhavan-Sales is one of the most remarkable poets of contemporary narrative poetry whose specific characteristic of his poetry makes it suitable to use the non-verbal signs. In this study, the use of non-verbal communicational signs has been discussed to answer the following questions: Which non-verbal signs did Mehdi Akhavan-Sales use in his poetic images? What induces non-verbal signs in his poetry? Is there a significant relationship between the signs of non-verbal communication and the dominant thought of Akhavan in his poems? This study shows that Akhavan transmitted some of the concepts and messages in his poetry by depicting non-verbal signs related to the eyes, hands, feet, head and neck, lips, mouths, etc. The frequency of using these signs is higher in poems that have narrative features. The messages conveyed by these signs are often sadness, fear, concern, anxiety, uncertainty, and despondency. The high frequency of false smiles and the frequent use of phonetic messages of silence indicate that duplicity, and improbity made his poetic atmosphere full of despair. The use of these signs shows that instead of explaining a feeling or trying to convey a message, he presents an effective poem to the audience in a succinct manner.

کلیدواژه‌ها English

Non-verbal Relationship
Body language
Contemporary Poet
Mehdi Akhavan-Sales
احمدی، بابک (1371) از نشانه‌های تصویری تا متن. تهران: مرکز.
اخوان‌ثالث، مهدی (1360) زمستان. چاپ هشتم. تهران: مروارید.
ــــــــ (1375) آخر شاهنامه. چاپ سیزدهم. تهران: مروارید.
ــــــــ (1363) ارغنون. چاپ ششم. تهران: مروارید.
ــــــــ (1371) تو را ای کهن بوم و بر دوست دارم. چاپ چهارم. تهران: مروارید.
ــــــــ (1374) سه کتاب: در ح‍ی‍اط ک‍وچ‍ک‌ پ‍ائ‍ی‍ز، در زن‍دان‌. زن‍دگ‍ی‌ م‍ی‌گ‍وی‍د: ام‍ا ب‍از ب‍ای‍د زی‍س‍ت‌....، دوزخ‌، ام‍ا س‍رد‏‫. چاپ هفتم. تهران: زمستان.‬‬‬
ــــــــ (1353) از این اوستا. چاپ سوم. تهران: مروارید.
ارسطو (1393) رطوریقا (فن خطابة ارسطو). ترجمة پرخیده ملکی. چاپ سوم. تهران: اقبال.
افشارمهاجر، کامران (1382) رنگ‌شناسی. تهران: مؤسسة فرهنگی هنری شقایق روستا.
باقی‌نژاد، عباس (1392) «روایت شاعرانه و شعر روایی اخوان‌ثالث». بهارستان سخن 10 (24): 217- 236.
برکو، ری ام و همکاران (1386) مدیریت ارتباطات فردی و عمومی. ترجمة سیدمحمد اعرابی و داود ایزدی. چاپ پنجم. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
برکو ویتس، لئونارد (1383) روان‌شناسی اجتماعی. ترجمة محمدحسین فرجاد و عباس محمدی‌اصل. چاپ دوم. تهران: اساطیر.
بولتون، رابرت (1381) روا‌ن‌شناسی روابط انسانی. ترجمة حمیدرضا سهرابی و افسانه حیات روشنایی. تهران: رشد.
بهنام، مینا و همکاران (1393) «گفتار بی‌صدا: تأملی بر زبان بدن در غزلیات شمس». فنون ادبی. (11): 33-48.
پیز، آلن (1391) زبان بدن: چگونه افکار دیگران را از روی حالات بدن آنها بخوانیم؟ ترجمة عباد شعبانیان. تهران: آموزش‌های بنیادی.
تسلیمی، علی (1383) گزاره‌هایی در ادبیات معاصر ایران (شعر)، پیشامدرن، مدرن، پست‌مدرن. تهران: اختران.
جعفری، سیداسماعیل (1392) تحلیل ارتباطات غیرکلامی در تاریخ بیهقی. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد. دانشگاه مازندران.
حقوقی، محمد (1377) م‍ه‍دی‌ اخ‍وان‌‌ث‍ال‍ث‌: ش‍ع‍ر م‍ه‍دی‌ اخ‍وان‌‌ث‍ال‍ث‌ از آغ‍از ت‍ا ام‍روز، ش‍ع‍ره‍ای‌ ب‍رگ‍زی‍ده‌، ت‍ف‍س‍ی‍ر و ت‍ح‍ل‍ی‍ل‌ م‍وف‍ق‌ت‍ری‍ن‌ ش‍ع‍ره‍ا. تهران: نگاه.
حیدری، مرضیه (1392) زبان بدن در شاهنامة فردوسی از آغاز تا جنگ بزرگ کیخسرو. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد. دانشگاه زنجان.
روزبه، محمدرضا (1395) ادبیات معاصر ایران (نظم). چاپ ششم. تهران: روزگار.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1370) «تحلیلی از شعر امید (مهدی اخوان‌ثالث)». در: ناگه غروب کدامین ستاره. تهران: بزرگمهر.
فرهنگی، علی‌اکبر (1389) ارتباطات انسانی. جلد اول. چاپ هفدهم. تهران: رسا.
ــــــــ و حسین فرجی (1389) «زبان بدن از نگاه مولانا در مثنوی معنوی». پژوهشنامة ادب حماسی. (9): 429- 462.
قاسم‌زاده، سیدعلی و همکاران (1397) «تحلیل مفاهیم و کارکرد ارتباطات غیرکلامی در شاهنامه». زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی (26) 84: 157-184.
لوچر، ماکس (1376) روان‌شناسی و رنگ‌ها. ترجمة منیرو روانی‌پور. تهران: فرهنگستان یادواره.
لوئیس، دیوید (1384) زبان بدن، راز موفقیت. ترجمة جالینوس کرمی. چاپ سوم. تهران: مهر جالینوس.
لیتل‌جان، استیفن (1384) نظریه‌های ارتباطات. ترجمة سیدمرتضی نوربخش و سیداکبر میرحسنی. تهران: جنگل.
محسنیان‌راد، مهدی (1374) ارتباط‌شناسی. چاپ دوم. تهران: سروش.
محمودی، مریم و همکاران (1395) «ارتباط‌های غیرکلامی در روایت‌های تاریخ بیهقی». کاوش‌نامة زبان و ادبیات فارسی (32): 201-232.
مولکو، سامی (1386) زبان تن. ترجمة امید نوری خواجوی. تهران: ترفند.
ناینبرگ، جرالد آی و هنری اچ کالرو (1376) چگونه افکار یکدیگر را بخوانیم. ترجمة ضیاءالدین رضاخانی. تهران: شرکت سهامی انتشار.
ندرلو، منیژه (1393) زبان بدن در شاهنامة فردوسی (از جنگ نوشین‌روان با خاقان چین تا پایان شاهنامه). پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد. دانشگاه زنجان.
نوری‌اعلا، اسماعیل (1370) «شعر مهدی اخوان‌ثالث (م. امید)». در: ناگه غروب کدامین ستاره. تهران: بزرگمهر.