The Study of Some Narratives about Iranian’s Battle with Mazandaran’s Demons in the Heroic Literature after Shahnameh

Author
Reza Ghafouri
Hazrat Narjes University
10.29252/jpll.25.83.209
Abstract
One of the popular stories in Shahnamehis Rustam’squestto Mazandaran in order to rescue Kavoos and his soldiers, which led him into killingDivSepid (the white demon), rescuingKavoos from captivity, and also entrusting Mazandaran to his children. This story, which is known as Haft-khan Rustam, has influenced a number of heroic poems, manuscripts of rhapsodies and oral/public narrativesof Shahnameh. The influence that these works have from the narratives of Rustam’s battle with the demons of Mazandaran can be classified into two categories: first, in many of these texts, are various narratives about or references to Rustam’sjourney to Mazandaran and his battle with DivSepid. Second, in some Iranian epic texts, be it poetry or prose, a number of demons or descendants ofDivSepid are present that each try to take revenge on Rustam or one of the members of his family. But, in all of these stories, they either have failed or were killed by the hero. Although these types of narratives have briefly been expressed in most of Iranian public prose literature, they have been expressed in more details in a number of texts including ShabrangNameh, ShahriyarNameh, and TheNew BorzoNameh. In this paper, first, these types of narratives in some heroic pieces of poetry are addressed. Then, common grounds or differences of these stories with the narrative of Shahnameh are analyzed.
Keywords
Battle of Mazandaran
Shahnameh
Shahryarnameh
The New Borzoonameh
آیدنلو، سجاد (1396) «کلاه سر دیو سپید». نیم‌پخته ترنج. تهران: سخن.
ـــــــــ (1390الف) دفتر خسروان. تهران: سخن.
ـــــــــ (1390ب) «ویژگی‌های روایات و طومارهای نقالی». بوستان ادب. سال سوم. شمارة 1: 1-28.
ـــــــــ (1388) «هفت‌خان پهلوان». نشریة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه باهنر کرمان. شمارة 26: 1- 27.
اکبری مفاخر، آرش (1391) «بنیادهای اساطیری و حماسی داستان دیوان مازندران در شاهنامه». پژوهش‌نامة ادب حماسی. سال هشتم. شمارة 14: 27ـ59.
امیدسالار، محمود (1388) «دیو سپید». دانش‌نامة زبان و ادب فارسی. جلد3. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
انجوی‌شیرازی، سیدابوالقاسم (1369) فردوسی‌نامه. 3 جلد. تهران: علمی.
ایران‌شاه‌بن‌ابی‌الخیر (1377) کوش‌نامه. تصحیح جلال متینی. تهران: علمی.
تقی‌زاده، سیدحسن (1313) «فردوسی و شاهنامه». هزارة فردوسی. تهران: دنیای کتاب.
ثعالبی نیشابوری، عبدالملک‌بن‌محمد (1368) تاریخ ثعالبی. ترجمة محمد فضایلی. تهران: نقره.
جیحونی، مصطفی (1380) حماسه‌آفرینان شا‌هنامه. اصفهان: شاهنامه‌پژوهی.
خالقی‌مطلق، جلال (1386) «اهمیت شاهنامة فردوسی». در: سخن‌های دیرینه. تهران: افکار.
ـــــــــ (1388) «رستم». دانش‌نامة زبان و ادب فارسی. جلد3. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
ـــــــــ (1391) «فردوسی». دانش‌نامة زبان و ادبیات فارسی. جلد 4. تهران: فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی.
ـــــــــ (1362) «گردشی در گرشاسب‌نامه». در: ایران‌نامه. شماره‌های 3-5: 388-556.
خطیبی، ابوالفضل (1384) «آزادسرو». دانش‌نامة زبان و ادب فارسی. جلد1. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
خواندمیر، غیاث‌الدین حسینی (1362) تاریخ حبیب‌السیر. تهران: کتابفروشی خیام.
داستان رستم و سهراب (1369) نگارش مرشد عبّاس زریری. به‌کوشش جلیل دوستخواه. تهران: توس.
دوستخواه، جلیل (1384) اوستا. کهن‌ترین سرودهای ایرانیان. تهران: مروارید.
ـــــــــ (1380) «پشتوانه‌های شاهنامه: خاستگاه‌های دوگانه و دیدگاه‌های دوگونه». در: حماسة ایرانی یادمانی از فراسوی هزاره‌ها. تهران: آگه.
رستگارفسایی، منصور (1388) فرهنگ نام‌های شاهنامه. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
رستم‌نامه (1387) تصحیح محمد بهشتی. تهران: پیری.
زریری، مرشدعباس (1369) داستان رستم و سهراب. به‌کوشش جلیل دوستخواه. تهران: توس.
زرین‌قبانامه (1393) تصحیح سجاد آیدنلو. تهران: سخن.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1389) نامورنامه. تهران: سخن.
سلمی، عباس (1373) «پژوهشی در برزونامه و زمینه‌های مختلف آن». مجلة دانشکدة ادبیات مشهد. سال بیست‌وهفتم. شمارة 1: 15ـ34.
شاهنامة منثور (بی‌تا) دستنویس کتابخانة ملی به شمارۀ 2264470.
شبرنگ‌نامه (بی‌تا) نسخة ‌خطی شاهنامه موزة بریتانیا به شمارة 2926.
شهریارنامه (بی‌تا) دست‌نویس کتابخانه. به شمارة 9687571.
شهمردان‌بن‌ابی‌الخیر (1362) نزهت‌نامه. تصحیح فرهنگ جهان‌پور. تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
صداقت‌نژاد، جمشید (1390) طومار کهن شاهنامة فردوسی. تهران: دنیای کتاب.
صفا، ذبیح‌الـله (1352) حماسه‎سرایی در ایران. تهران: امیرکبیر.
طرسوسی، ابوطاهرمحمد (1380) ابومسلم‌نامه. به‌کوشش حسین اسماعیلی. تهران: معین‌ـ قطره.
طومار شاهنامة فردوسی (1381) به‌کوشش احمد هاشمی- سیدمصطفی سعیدی. تهران: خوش‌نگار.
طومار نقالی شاهنامه (1391) ویرایش سجاد آیدنلو. تهران: به‌نگار.
عطایی (بی‌تا) برزونامة جدید. دست‎نویس ‌کتابخانة پاریس به شمارة 1189.
غفوری، رضا (1393) «دیو در روایت‌های شفاهی /مردمی شاه‌نامه». ادب و زبان. دورة هفدهم. شمارة 35: 269ـ290.
فان‌دن‌برخ، گابریله و ابوالفضل خطیبی (1390) «شبرنگ‌نامه». دانش‌نامة زبان و ادبیات فارسی. جلد 4. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
فرامرزنامة بزرگ (1394) به‌کوشش ماریولین فان زوتفن و ابوالفضل خطیبی. تهران: سخن.
فردوسی، ابوالقاسم (1386) شاهنامه. تصحیح جلال خالقی‌مطلق. تهران: مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
فرنبغ‌دادگی (1380) بندهش. گزارش مهرداد بهار. تهران: توس.
قریب، بدرالزمان (1377) «رستم در روایات سغدی». مهرداد و بهار. به‌کوشش امیرکاووس بالازاده. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
قزوینی، شرف‌الدین فضل‌الـله (1383) المعجم فی آثار ملوک العجم. به‌کوشش احمد فتوحی‌نسب. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
قزوینی، یحیی‌بن‌عبداللطیف (1386) لب‌التواریخ. تصحیح میرهاشم محدث. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
قصة امیرالمؤمنین حمزه (1362) تصحیح جعفر شعار. تهران: کتاب فرزان.
کریستن سن، آرتور (1381) کیانیان. ترجمة ذبیح‌اللـه صفا. تهران: علمی و فرهنگی.
گردیزی، ابوسعید عبدالحی (1384) زین‌الاخبار. به‌اهتمام رحیم رضازاده‌ملک. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
متینی، جلال (1363) «روایتی دیگر از دیوان مازندران». ایران‌نامه. سال سوم. شمارة 1: 118- 134.
مجمل‌التواریخ (1383) تصحیح محمدتقی بهار. تهران: دنیای کتاب.
مرتضوی، منوچهر (1385) فردوسی و شاهنامه. تهران: توس.
مستوفی، حمدالـله (1381) تاریخ گزیده. تصحیح عبدالحسین نوایی. تهران: امیرکبیر.
مقدسی، مطهربن‌طاهر (1386) آفرینش و تاریخ. ترجمة محمدرضا شفیعی‌کدکنی. تهران: آگاه.
مول، ژول (1345) دیباچة شاهنامه. ترجمة جهانگیر افکاری. تهران: سازمان کتاب‌های جیبی.
میرکاظمی، سیدحسین (1390) من و رستم و گرز و افراسیاب. گرگان: آژینه.
میرخواند (1338) تاریخ روضه‌الصفا. تهران: خیام.
مینوی‌خرد (1380) ترجمة احمد تفضلی. به‌کوشش ژاله آموزگار. تهران: توس.
نثر نقالی شاهنامه (1394) تصحیح رضا غفوری. شیراز: سیوند.
نولدکه، تئودور (1384) حماسة ملی ایران. ترجمة بزرگ علوی. تهران: نگاه.
ـــــــــ. (1386) «دیو سپید مازندران». ترجمة جلال خالقی‌مطلق. در: سخن‌های دیرینه. تهران: افکار.
هفت‌لشکر (1377) تصحیح مهران افشاری و مهدی مداینی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.