بررسی جایگاه جراید برلنی‌ها در مهندسی زبان در ایران

نویسندگان
دانشگاه بیرجند
چکیده
یکی از بحث­انگیزترین اصلاحات در فرآیند مدرن­سازی اصلاح زبانی است؛ ازاین­رو، مهندسی زبان یکی از بخش­های مخاطره­آمیز آزمایشگری اجتماعی‌ـ‌سیاسی در هر کشور به‌شمار می‌آید. در ایران، برلنی­ها برای اولین‌بار اصلاحات زبان فارسی را مطرح کردند. این حلقه فصل مهمی از تاریخ روشنفکری در ایران محسوب می­شوند. آنان در زمانی کوتاه با فعالیت‌های خود در ایران و در اروپا، با انتشار مجله­ها و رساله­ها و با تشکیل محافل بحث و گفت­وگو، مهم­ترین گروه فعال روشن‌فکران مهاجر ایران را در دوره معاصر پدید آوردند. بررسی جراید برلنی­ها اتخاذ رویکرد آسیب­شناسانه آنها را در مسائل زبانی درکنار راهکارهای عملی و اصلاحی در این عرصه نشان می‌دهد. جراید برلنی‌ها با طرح چالش­های زبان فارسی و پرهیز از افراط و تفریط و اتخاذ مشی اعتدالی به انتقاد از شیوه­های پاک‌سازی و اصلاح زبان فارسی پرداختند. با توجه به جایگاه مؤثر برلنی­ها و جراید آنها در فرآیند اصلاحات زبانی ایران، مقاله پیش‌رو با روش توصیفی-تحلیلی به تبیین جایگاه این جراید در مهندسی زبان در ایران می­پردازد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the Role of The Berliners’ Journals in Language Engineering in Iran

نویسندگان English

Fâezeh Qorbâni Jouybâri
Zahrâ Alizâdeh Birjandi
Abbâs Vâezzâdeh
Muhammad Shâh Hosseini
Birjand University
چکیده English

Language reform is one of the most controversial reforms in the process of modernization. Hence, language engineering is regarded as a risky social-political experimentation in any country. In Iran, The Berliners, an influential school of thought in Iranian intellectualism, were the pioneers of Persian reform. Through their activities including publishing treatises, journals, and holding conferences in Iran and Europe, they formed the most active intellectual group of Iranian immigrants in the contemporary era. Exploring their journals reveals they adopted a pathological approach to language-related problems in addition to proposing practical reform solutions. The Berliners’ Journals also adopted a moderate policy toward describing the challenges faced by the Persian language and criticized reforms through purging mechanisms. Considering the importance of The Berliners and their influential journals in the process of Persian reform, the present paper explores the role of these publications in language engineering in Iran.



کلیدواژه‌ها English

Language Engineering
The Berliners’ Journals
Iranshahr
Kaveh
The Letter of Farangistan
ارانی، تقی (1342). زبان فارسی. ایرانشهر. سال دوم. جلد دوم. شمارة 5ـ6 :355-365.
ارانی، تقی (1342). زبان فارسی. ایرانشهر. سال دوم. جلد دوم. شمارة 5ـ6 :355-365.
افشار، ایرج (1349). مرگ تقی‌زاده نه کاریست خرد. راهنمای کتاب. سال سیزدهم. شمارة 3-4: 154-165.
افشار، ایرج (1349). مرگ تقی‌زاده نه کاریست خرد. راهنمای کتاب. سال سیزدهم. شمارة 3-4: 154-165.
افشار، محمود (1338). عقیدة آقای تقی‌زاده و دیگران. آینده. سال چهارم. شمارة 2: 163-176.
افشار، محمود (1338). عقیدة آقای تقی‌زاده و دیگران. آینده. سال چهارم. شمارة 2: 163-176.
اقبال، جواد (1364). مجلة ایرانشهر. جلد چهارم. تهران: اقبال.
اقبال، جواد (1364). مجلة ایرانشهر. جلد چهارم. تهران: اقبال.
بدره‌ای، فریدون (1355). گزارشی دربارة فرهنگستان ایران. تهران: فرهنگستان زبان ایران.
بدره‌ای، فریدون (1355). گزارشی دربارة فرهنگستان ایران. تهران: فرهنگستان زبان ایران.
بروجردی، مهرزاد (1377). روشنفکران ایرانی و غرب. ترجمۀ جمشید شیرازی. تهران: فرزان‌روز.
بروجردی، مهرزاد (1377). روشنفکران ایرانی و غرب. ترجمۀ جمشید شیرازی. تهران: فرزان‌روز.
بهنام، جمشید (1386). برلنی‌ها: اندیشمندان ایرانی در برلن 1915ـ1930. تهران: فرزان‌روز.
بهنام، جمشید (1386). برلنی‌ها: اندیشمندان ایرانی در برلن 1915ـ1930. تهران: فرزان‌روز.
بیگدلو، رضا (1380). باستان‌گرایی در تاریخ معاصر ایران. تهران: مرکز.
بیگدلو، رضا (1380). باستان‌گرایی در تاریخ معاصر ایران. تهران: مرکز.
پری، جان‌آر (1385). اصلاح زبان در ترکیه و ایران. در: تجدد آمرانه: جامعه و دولت در عصر رضاشاه. گردآوری و تألیف تورج اتابکی. ترجمة مهدی حقیقت‌خواه. تهران: ققنوس.
پری، جان‌آر (1385). اصلاح زبان در ترکیه و ایران. در: تجدد آمرانه: جامعه و دولت در عصر رضاشاه. گردآوری و تألیف تورج اتابکی. ترجمة مهدی حقیقت‌خواه. تهران: ققنوس.
پورقیومی، الهام (1390). تحلیل نشانه‌شناختی روزنامة کاوه و مجلة ایرانشهر. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد. بیرجند: دانشگاه بیرجند.
پورقیومی، الهام (1390). تحلیل نشانه‌شناختی روزنامة کاوه و مجلة ایرانشهر. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد. بیرجند: دانشگاه بیرجند.
تقی‌زاده، حسن (1326). لزوم حفظ فارسی فصیح. یادگار. سال چهارم. شمارة 6: 14.
تقی‌زاده، حسن (1326). لزوم حفظ فارسی فصیح. یادگار. سال چهارم. شمارة 6: 14.
تقی‌زاده، حسن (1372). زندگی طوفانی. به‌کوشش ایرج افشار. تهران: علمی.
تقی‌زاده، حسن (1372). زندگی طوفانی. به‌کوشش ایرج افشار. تهران: علمی.
تقی‌زاده، حسن (1289الف). فردوسی. کاوه. دورة جدید. چهاردهم شهریور. سال پنجم. شمارۀ 1: 3.
تقی‌زاده، حسن (1289الف). فردوسی. کاوه. دورة جدید. چهاردهم شهریور. سال پنجم. شمارۀ 1: 3.
تقی‌زاده، حسن (1289ب). ملاحظات. کاوه. دورة جدید. سیزدهم آّبان. سال پنجم. شمارة 3: 307-308.
تقی‌زاده، حسن (1289ب). ملاحظات. کاوه. دورة جدید. سیزدهم آّبان. سال پنجم. شمارة 3: 307-308.
تقی‌زاده، حسن (1289ج). چهار دورة زبان فارسی. کاوه. دورة جدید. هفتم بهمن. سال پنجم. شمارة 6: 6.
تقی‌زاده، حسن (1289ج). چهار دورة زبان فارسی. کاوه. دورة جدید. هفتم بهمن. سال پنجم. شمارة 6: 6.
تقی‌زاده، سیدحسن (1289د). کاوه. دورة جدید. هفتم دی. سال پنجم. شمارة 4-5: 7.
تقی‌زاده، سیدحسن (1289د). کاوه. دورة جدید. هفتم دی. سال پنجم. شمارة 4-5: 7.
تقی‌زاده، حسن (1290الف). مأخذ فارسی فصیح. کاوه. دورة جدید. ششم مرداد. سال پنجم. شمارۀ 12: 3.
تقی‌زاده، حسن (1290الف). مأخذ فارسی فصیح. کاوه. دورة جدید. ششم مرداد. سال پنجم. شمارۀ 12: 3.
تقی‌زاده، حسن (1290ب). فارسی شکر است. کاوه. دورة جدید. پنجم شهریور. سال دوم. شمارة 1: 8-11.
تقی‌زاده، حسن (1290ب). فارسی شکر است. کاوه. دورة جدید. پنجم شهریور. سال دوم. شمارة 1: 8-11.
تقی‌زاده، حسن (1290ج). علم و سیاست ضد هم. کاوه. دورة جدید. چهارم آبان. سال دوم. شمارة 3: 2.
تقی‌زاده، حسن (1290ج). علم و سیاست ضد هم. کاوه. دورة جدید. چهارم آبان. سال دوم. شمارة 3: 2.
جسیم، اسماعیل (1387) نامة فرهنگستان و جمال‌زاده. ایران‌شناسی. سال یازدهم. شمارة 44: 877-890.
جسیم، اسماعیل (1387) نامة فرهنگستان و جمال‌زاده. ایران‌شناسی. سال یازدهم. شمارة 44: 877-890.
جمالزاده، محمدعلی (1345). تقی‌زاده‌ای که من شناخته‌ام. یغما. شمارة 223: 337-341.
جمالزاده، محمدعلی (1345). تقی‌زاده‌ای که من شناخته‌ام. یغما. شمارة 223: 337-341.
حاجی‌آقابابایی، محمدرضا (۱۴۰۲) آموزش سبک زندگی، زیرگونه‌ای در ادبیات تعلیمی، پیکرة پژوهش: نشریات سال‌های ۱۲۹۰ تا ۱۳۲۰. زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال سی‌ویکم. شمارة ۹۵: ۸۳-۱۱۰.
حاجی‌آقابابایی، محمدرضا (۱۴۰۲) آموزش سبک زندگی، زیرگونه‌ای در ادبیات تعلیمی، پیکرة پژوهش: نشریات سال‌های ۱۲۹۰ تا ۱۳۲۰. زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال سی‌ویکم. شمارة ۹۵: ۸۳-۱۱۰.
ذوالفقارطلب، مصطفی؛ جمالی، محمد (1400). واکاوی جلوه‌های زبان فارسی در متون کهن فقه اسلامی. زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال بیست‌ونهم. شمارة 35: 119-146.
ذوالفقارطلب، مصطفی؛ جمالی، محمد (1400). واکاوی جلوه‌های زبان فارسی در متون کهن فقه اسلامی. زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال بیست‌ونهم. شمارة 35: 119-146.
رضازاده‌شفق، صادق (1320). زبان و فرهنگستان. ارمغان. دورة بیست‌ودوم. شمارة 10: 485.
رضازاده‌شفق، صادق (1320). زبان و فرهنگستان. ارمغان. دورة بیست‌ودوم. شمارة 10: 485.
روستایی، محسن (1385). تاریخ نخستین فرهنگستان ایران به روایت اسناد همراه با واژه‌های مصوب و گمشدة فرهنگستان (1320ـ1314). تهران: نی.
روستایی، محسن (1385). تاریخ نخستین فرهنگستان ایران به روایت اسناد همراه با واژه‌های مصوب و گمشدة فرهنگستان (1320ـ1314). تهران: نی.
شکوری، ابوالفضل؛ عباسی، آوات (1395). شکل‌گیری اندیشة سیاسی «تجدد آمرانه» در تاریخ معاصر ایران (مطالعة موردی: نامة فرهنگستان). سیاست. دورة چهل‌وششم. شمارة 1: 109ـ128.
شکوری، ابوالفضل؛ عباسی، آوات (1395). شکل‌گیری اندیشة سیاسی «تجدد آمرانه» در تاریخ معاصر ایران (مطالعة موردی: نامة فرهنگستان). سیاست. دورة چهل‌وششم. شمارة 1: 109ـ128.
شیوا، علی (1399). بررسی وام‌گیری درونی و تاریخی در فرایند واژه‌گزینی با تمرکز بر واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی (فرهنگستان سوم). ویژه‌نامة فرهنگستان. شمارة 4: 160ـ193.
شیوا، علی (1399). بررسی وام‌گیری درونی و تاریخی در فرایند واژه‌گزینی با تمرکز بر واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی (فرهنگستان سوم). ویژه‌نامة فرهنگستان. شمارة 4: 160ـ193.
صادقی، علی‌اشرف (1375). نقش فرهنگستان در برنامه‌ریزی برای زبان فارسی. نامة فرهنگستان. شمارة 6: 148ـ161.
صادقی، علی‌اشرف (1375). نقش فرهنگستان در برنامه‌ریزی برای زبان فارسی. نامة فرهنگستان. شمارة 6: 148ـ161.
عباسی، مسلم (1387). نامة فرنگستان و فکر تجدد آمرانه. یاد. شمارة 87: 129ـ167.
عباسی، مسلم (1387). نامة فرنگستان و فکر تجدد آمرانه. یاد. شمارة 87: 129ـ167.
فرهاد، احمد (1303). پیشنهاد مهم. نامة فرنگستان. سال اول. شمارة 1: 7.
فرهاد، احمد (1303). پیشنهاد مهم. نامة فرنگستان. سال اول. شمارة 1: 7.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1305الف). انجمن اصلاحات. ایرانشهر. اول فروردین. سال چهارم. شمارة 1: 16-19.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1305الف). انجمن اصلاحات. ایرانشهر. اول فروردین. سال چهارم. شمارة 1: 16-19.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1305ب). شرق‌شناسان فرنگ. ایرانشهر. اول اردیبهشت. نهم شوال 1344 ق. سال چهارم. شمارة 2: 74.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1305ب). شرق‌شناسان فرنگ. ایرانشهر. اول اردیبهشت. نهم شوال 1344 ق. سال چهارم. شمارة 2: 74.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1305ج). تجلیات روح ایران: زبان فارسی در هند. ایرانشهر. اول خرداد. یازدهم ذی‌القعده 1344 ق. سال چهارم. شمارة 3: 184 192.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1305ج). تجلیات روح ایران: زبان فارسی در هند. ایرانشهر. اول خرداد. یازدهم ذی‌القعده 1344 ق. سال چهارم. شمارة 3: 184 192.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1292). قسمت ادبی-چهار زندة جاوید. ایرانشهر. اول اسفند. جلد دوم. سال دوم. شمارة 6-5: 355-365.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1292). قسمت ادبی-چهار زندة جاوید. ایرانشهر. اول اسفند. جلد دوم. سال دوم. شمارة 6-5: 355-365.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین ( 1294). علامات و قواعد تنقیط. ایرانشهر. اول اردیبهشت. جلد سوم. سال سوم. شمارة 6: 350-351.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین ( 1294). علامات و قواعد تنقیط. ایرانشهر. اول اردیبهشت. جلد سوم. سال سوم. شمارة 6: 350-351.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1293). کلمه‌های فارسی در زبان عربی. ایرانشهر. اول اسفند. جلد سوم. سال سوم. شمارة 4: 247-250.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1293). کلمه‌های فارسی در زبان عربی. ایرانشهر. اول اسفند. جلد سوم. سال سوم. شمارة 4: 247-250.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1341الف). کلمه‌های فارسی در زبان عربی. ایرانشهر. اول جمادی الثانی. سال اول. شمارة 8: 204.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1341الف). کلمه‌های فارسی در زبان عربی. ایرانشهر. اول جمادی الثانی. سال اول. شمارة 8: 204.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1341ب). اشتقاق بعضی از لغات فارسی. ایرانشهر. اول رجب. سال اول. شمارة 9: 246.
کاظم‌زادة ایرانشهر، حسین (1341ب). اشتقاق بعضی از لغات فارسی. ایرانشهر. اول رجب. سال اول. شمارة 9: 246.
مشفق‌کاظمی، مرتضی (۱۳۰3). مدارس قدیمه و ایرانی‌بازی و اشخاص. نامة فرنگستان. سال اول. شمارة 3: 136-146.
مشفق‌کاظمی، مرتضی (۱۳۰3). مدارس قدیمه و ایرانی‌بازی و اشخاص. نامة فرنگستان. سال اول. شمارة 3: 136-146.
مشفق‌کاظمی، مرتضی (۱۹۲۴). زبان فارسی. نامة فرنگستان. سال اول. شمارة 5: 217-218.
مشفق‌کاظمی، مرتضی (۱۹۲۴). زبان فارسی. نامة فرنگستان. سال اول. شمارة 5: 217-218.
ملایی‌توانی، علیرضا (1381الف). مشروطه و جمهوری: ریشه‌های نابسامانی نظم دموکراتیک در ایران. تهران: گستره.
ملایی‌توانی، علیرضا (1381الف). مشروطه و جمهوری: ریشه‌های نابسامانی نظم دموکراتیک در ایران. تهران: گستره.
ملایی‌توانی، علیرضا (1381ب). مجلس شورای ملی و تحکیم دیکتاتوری رضاشاه. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
ملایی‌توانی، علیرضا (1381ب). مجلس شورای ملی و تحکیم دیکتاتوری رضاشاه. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
ملایی‌توانی، علیرضا (1385الف). ایران‌مداری و غرب‌گرایی از نگاه مجلة ایرانشهر. مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان. شمارة 45-44: 113ـ142.
ملایی‌توانی، علیرضا (1385الف). ایران‌مداری و غرب‌گرایی از نگاه مجلة ایرانشهر. مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان. شمارة 45-44: 113ـ142.
ملایی‌توانی، علیرضا (1385ب). مجلة ایرانشهر و لزوم انقلاب در افکار و عقاید ایرانیان. علوم انسانی دانشگاه الزهراء. شمارة 59: 149-186.
ملایی‌توانی، علیرضا (1385ب). مجلة ایرانشهر و لزوم انقلاب در افکار و عقاید ایرانیان. علوم انسانی دانشگاه الزهراء. شمارة 59: 149-186.
میلانی، عباس (1369). مجلة کاوه و مسئلة تجدد. ایرانشناسی. شمارة 7: 504-519.
میلانی، عباس (1369). مجلة کاوه و مسئلة تجدد. ایرانشناسی. شمارة 7: 504-519.
میلانی، عباس (1382). تجدد و تجددستیزی در ایران. تهران: اختران.
میلانی، عباس (1382). تجدد و تجددستیزی در ایران. تهران: اختران.
مینوی، مجتبی (1336). تقی‌زاده. یغما. سال دهم. شمارة 12 (116): 529-545.
مینوی، مجتبی (1336). تقی‌زاده. یغما. سال دهم. شمارة 12 (116): 529-545.