نماد کوه در مثنوی «طور معرفت» بیدل

نویسندگان
دانشگاه الزهراء(س)
چکیده
بیدل، بیش‌ازآنکه احساسات خود را در شعر بیان کند، از شعر برای بیان اندیشه بهره می­برد. جریان تند اندیشه در نگاه او به پدیده‌های طبیعی و توصیف عناصر طبیعت سریان دارد. ازآنجا‌که ذهن او انباشته از معنا و مفاهیم عرفانی است، به هرچه می‌نگرد، رنگ‌وبوی عرفان می‌گیرد و بر زبان او جاری می‌شود. او هنر را شامل کمال و فضایل اخلاقی دانسته و به‌کمک آن به بیان قابلیت‌های انسان و طبیعت پیرامونش پرداخته است. در این پژوهش، با نگاهی توصیفی و تحلیلی، به جایگاه نمادین کوه در مثنوی طور معرفت بیدل پرداخته شده و تصویرهایی که در آن عنصر طبیعی کوه به‌گونه­ای هنرمندانه با مفاهیم و معانی عرفانی ارتباط یافته بررسی شده است. نخست تصویرها مشخص و طبقه‌بندی شده‌اند، سپس نماد کوه در طور معرفت بیدل برجسته شده و معانی عرفانی نهفته در آن تبیین شده است. یافته‌ها نشان داد که مفاهیم نهفته در نمادهای آب، آتش و خاک، در یک مجموعه منسجم، در نگاه بیدل سیر استعلایی عارفانه از پایین‌ترین مرتبه به بلندترین جایگاه را دارند و این عناصر با نماد کوه ارتباط مفهومی دارند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Symbol of Mountain in Bidel’s Tūr-e-Marefat

نویسندگان English

Maryam Zarif
Mahdi Nikmanesh
Alzahra University
چکیده English

Rather than expressing his feelings in poetry, Bidel uses poetry to express his thoughts. This rapid flow of thought is evident in his views of natural phenomena and descriptions of the elements of nature. Since his mind is filled with mystical meanings and concepts, everything he looks at takes on the color and fragrance of mysticism and flows through his tongue. He considers art to include perfection and moral virtues and with its help, he has tried to express the capabilities of man and the nature around him. From a descriptive and analytical perspective, this research addresses the symbolism of mountain in Bidel’s masnavi of Tūr-e-Marefat (or Mountain of Knowledge) and investigates the images in which the natural element of the mountain is artistically connected with mystical concepts and meanings. First, the images were identified and classified, then the significance of the ‘mountain’ icon was highlighted and its mystical hidden meanings were explained. The findings showed that the concepts hidden in the symbols of water, fire, and earth, in a coherent set, have a mystical transcendental path from the lowest level to the highest position in Bidel’s perspective, and these elements have a conceptual relationship with the ‘mountain’.

کلیدواژه‌ها English

Bidel
Mountain
Mysticism
Symbol
Tūr-e-Marefat
آرزو، عبدالغفور (1387). در خانة آفتاب. تهران: سورة مهر.
آرزو، عبدالغفور (1387). در خانة آفتاب. تهران: سورة مهر.
استعلامی، محمد (1387). نقد و شرح قصاید خاقانی. جلد اول. تهران: زوار.
استعلامی، محمد (1387). نقد و شرح قصاید خاقانی. جلد اول. تهران: زوار.
اسفندی، اسفندیار؛ غلامی، فاطمه (1386). تشریح دوگانگی نماد آتش در آیین زرتشتی. پژوهش زبان‌های خارجی. شمارة 38: 5-17.
اسفندی، اسفندیار؛ غلامی، فاطمه (1386). تشریح دوگانگی نماد آتش در آیین زرتشتی. پژوهش زبان‌های خارجی. شمارة 38: 5-17.
اکرمی، محمدرضا (1390). استعارة در غزل بیدل. تهران: مرکز.
اکرمی، محمدرضا (1390). استعارة در غزل بیدل. تهران: مرکز.
پاکفر، محمدسرور (1365). وصف طبیعت در اشعار بیدل. در: سی مقاله دربارة بیدل. کابل: آکادمی علوم.
پاکفر، محمدسرور (1365). وصف طبیعت در اشعار بیدل. در: سی مقاله دربارة بیدل. کابل: آکادمی علوم.
بهنام‌فر، محمد؛ زمانی‌پور، مریم (1391). کوه و معانی نمادین آن در بیان عواطف عارفانه و عاشقانة مولانا. پژوهشنامة ادب غنایی. دانشگاه سیستان و بلوچستان. سال دهم. شمارة 19: 33-51.
بهنام‌فر، محمد؛ زمانی‌پور، مریم (1391). کوه و معانی نمادین آن در بیان عواطف عارفانه و عاشقانة مولانا. پژوهشنامة ادب غنایی. دانشگاه سیستان و بلوچستان. سال دهم. شمارة 19: 33-51.
بیدل، میرزا عبدالقادر (1342). کلیات بیدل. جلد سوم. کابل: پوهنی مطبعه.
بیدل، میرزا عبدالقادر (1342). کلیات بیدل. جلد سوم. کابل: پوهنی مطبعه.
پورنامداریان، تقی (1375). رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی. تهران: علمی و فرهنگی.
پورنامداریان، تقی (1375). رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی. تهران: علمی و فرهنگی.
جعفری کمانگر، فاطمه؛ مدبری، محمود (1382). کوه و تجلی آن در شاهنامه. پژوهش‌های ادبی. شمارة 1: 63-72.
جعفری کمانگر، فاطمه؛ مدبری، محمود (1382). کوه و تجلی آن در شاهنامه. پژوهش‌های ادبی. شمارة 1: 63-72.
حبیب، اسدالله (2007). ارمغان بیدل از کوهستان بیرات (سیری در طور معرفت). هامبورگ. برگرفته از صفحة فیس‌بوک دوستداران بیدل.
حبیب، اسدالله (2007). ارمغان بیدل از کوهستان بیرات (سیری در طور معرفت). هامبورگ. برگرفته از صفحة فیس‌بوک دوستداران بیدل.
https://www.facebook.com/legacy/notes/10151263394502681/. 29/ 12/ 1395.
https://www.facebook.com/legacy/notes/10151263394502681/. 29/ 12/ 1395.
خاقانی (1387). نقد و شرح قصاید خاقانی (براساس تقریرات استاد بدیع‌الزمان فروزانفر). گردآوری محمد استعلامی. جلد اول. تهران: زوار.
خاقانی (1387). نقد و شرح قصاید خاقانی (براساس تقریرات استاد بدیع‌الزمان فروزانفر). گردآوری محمد استعلامی. جلد اول. تهران: زوار.
خسروی شکیب، محمد (1403). تحلیل جایگاه زن به‌مثابة «دیگری» در ضرب‌المثل‌های فارسی با تأکید بر نظریۀ سپهر نشانه‌‌شناختی فرهنگ یوری لوتمان. زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال سی‌ودوم. شمارة 96: 133-153.
خسروی شکیب، محمد (1403). تحلیل جایگاه زن به‌مثابة «دیگری» در ضرب‌المثل‌های فارسی با تأکید بر نظریۀ سپهر نشانه‌‌شناختی فرهنگ یوری لوتمان. زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال سی‌ودوم. شمارة 96: 133-153.
راشد محصل، محمدرضا؛ بهنام‌فر، محمد؛ و زمانی‌پور، مریم (1391). تجلی کوه در ایران باستان و نگاهی به جلوه‌های آن در ادب فارسی. مطالعات ایرانی بهار. 11 (21): 119-146.
راشد محصل، محمدرضا؛ بهنام‌فر، محمد؛ و زمانی‌پور، مریم (1391). تجلی کوه در ایران باستان و نگاهی به جلوه‌های آن در ادب فارسی. مطالعات ایرانی بهار. 11 (21): 119-146.
رضوی، مدرس (1341). دیوان حکیم ابوالمجد مجدود ابن آدم سنایی. تهران: ابن‌سینا.
رضوی، مدرس (1341). دیوان حکیم ابوالمجد مجدود ابن آدم سنایی. تهران: ابن‌سینا.
ستاری، جلال (1381). اسطوره و رمز در اندیشة میرچا الیاده. تهران: مرکز.
ستاری، جلال (1381). اسطوره و رمز در اندیشة میرچا الیاده. تهران: مرکز.
سرخوش، فائقه (1393). اسطورة آسمان و زمین (زمین و آسمان در باور ایرانیان). تهران: باد.
سرخوش، فائقه (1393). اسطورة آسمان و زمین (زمین و آسمان در باور ایرانیان). تهران: باد.
سلجوقی، صلاح‌الدین (1380). نقد بیدل. تهران: عرفان.
سلجوقی، صلاح‌الدین (1380). نقد بیدل. تهران: عرفان.
شوالیه، ژان؛ گربران، آلن (1385). فرهنگ نمادها. ترجمة سودابه فضایلی. جلد چهارم. تهران: جیحون.
شوالیه، ژان؛ گربران، آلن (1385). فرهنگ نمادها. ترجمة سودابه فضایلی. جلد چهارم. تهران: جیحون.
صلاحی‌مقدم، سهیلا (1389). نماد و کهن‌الگوی نمادین در مثنوی. فصنامة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی تخصصی مولوی‌پژوهی تبریز. شمارة 9: 127-145.
صلاحی‌مقدم، سهیلا (1389). نماد و کهن‌الگوی نمادین در مثنوی. فصنامة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی تخصصی مولوی‌پژوهی تبریز. شمارة 9: 127-145.
عبداللهی اهر، محبوبه (1394). بررسی مفهوم نار(آتش) در شعر مولانا. بهارستان سخن. سال دوازدهم. شمارة 29: 195-222.
عبداللهی اهر، محبوبه (1394). بررسی مفهوم نار(آتش) در شعر مولانا. بهارستان سخن. سال دوازدهم. شمارة 29: 195-222.
عینی، صدرالدین (1384). میرزا عبدالقادر بیدل. برگردان و پژوهش ایرج شهباز. تهران: سوره.
عینی، صدرالدین (1384). میرزا عبدالقادر بیدل. برگردان و پژوهش ایرج شهباز. تهران: سوره.
فتوحی، محمود (1385). بلاغت تصویر. تهران: سخن.
فتوحی، محمود (1385). بلاغت تصویر. تهران: سخن.
فتوحی، محمود (1392). نازک‌خیالی هندی و دورخیالی هندی. ویژه‌نامة شبه‌قاره فرهنگستان. سال اول. شمارة 1: 51-78.
فتوحی، محمود (1392). نازک‌خیالی هندی و دورخیالی هندی. ویژه‌نامة شبه‌قاره فرهنگستان. سال اول. شمارة 1: 51-78.
فضایلی، سودابه (1392). روایتی از اسطوره‌های آب ایران زمین: آناهیتا ایزدبانوی آب. https://anthropologyandculture.com، تاریخ دسترسی: 10/5/1395.
فضایلی، سودابه (1392). روایتی از اسطوره‌های آب ایران زمین: آناهیتا ایزدبانوی آب. https://anthropologyandculture.com، تاریخ دسترسی: 10/5/1395.
قبادی، حسینعلی (1389). آیین آینه: سیر تحول نمادپردازی در فرهنگ ایرانی و ادبیات فارسی. چاپ اول. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
قبادی، حسینعلی (1389). آیین آینه: سیر تحول نمادپردازی در فرهنگ ایرانی و ادبیات فارسی. چاپ اول. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
قربانی، حمیدرضا؛ خدادادی، محمد (1402). تصویر درخت در شعر شاعران نوپرداز معاصر. ‌زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال سی‌ودوم. شمارة 96: 267-288.
قربانی، حمیدرضا؛ خدادادی، محمد (1402). تصویر درخت در شعر شاعران نوپرداز معاصر. ‌زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال سی‌ودوم. شمارة 96: 267-288.
کلانتر، نوش‌آفرین (1395). سیر آتش از اسطوره تا عرفان (ریشه‌های اسطوره‌ای نمادهای مربوط به آتش در عرفان). کهن‌نامة ادب پارسی. سال هفتم. شمارة 3: 21-43.
کلانتر، نوش‌آفرین (1395). سیر آتش از اسطوره تا عرفان (ریشه‌های اسطوره‌ای نمادهای مربوط به آتش در عرفان). کهن‌نامة ادب پارسی. سال هفتم. شمارة 3: 21-43.
معین، محمد (1352). مزدیسنا و ادب پارسی. تهران: دانشگاه تهران.
معین، محمد (1352). مزدیسنا و ادب پارسی. تهران: دانشگاه تهران.
نیک‌منش، مهدی؛ کریمی، طاهره (1391). تقابل و تشابه انسان و کوه در آثار مولوی. مولوی‌پژوهی. سال ششم. شمارة 14: 157-185.
نیک‌منش، مهدی؛ کریمی، طاهره (1391). تقابل و تشابه انسان و کوه در آثار مولوی. مولوی‌پژوهی. سال ششم. شمارة 14: 157-185.
یونگ، کارل گوستاو (1383). انسان و سمبول‌هایش. ترجمة محمود سلطانیه. تهران: جامی.
یونگ، کارل گوستاو (1383). انسان و سمبول‌هایش. ترجمة محمود سلطانیه. تهران: جامی.
Galens, D. (Ed.) (2009). Literary movements for students: Presenting analysis, context, and criticism on literary movements. Thomson Gale.
Galens, D. (Ed.) (2009). Literary movements for students: Presenting analysis, context, and criticism on literary movements. Thomson Gale.