بررسی ساختارگرایانه تصاویر یأس‌آلود و اضطراب‌آور در شعر «آخر شاهنامه» اثر مهدی اخوان‌ثالث

نویسندگان
اسد آبشیرینی
قدرت اله ضرونی
رضا براتی
دانشگاه شهید چمران اهواز
10.61186/jpll.31.95.7
چکیده
شعر «آخر شاهنامه» یکی از شعرهای درخشان مهدی اخوان‌ثالث است که تحت‌تأثیر کودتای 28 مرداد سال 32 رنگ یأس و اضطراب به خود گرفته است. زمینه‌ها و عوامل فردی و اجتماعی بسیاری در شکل‌گیری این دو مقوله به‌هم‌پیوسته عاطفی تأثیرگذارند، اما در شعر اخوان، شاید تأثیرگذارتر از مرگ نزدیکان، شکست نهضت ملی برخاسته از وقایعِ مربوط به نفت بود که یأس و اضطراب را در ذهن و روانِ شاعرِ شکست‌خورده معاصر نمایان کرد. شعر «آخر شاهنامه»، به‌جهت جنبه روایی، برخورداری از زبان کهن خراسانی، هنجارگریزی نحوی و ساختار منسجم آن، قابلیت بررسی با رویکردهای ادبی جدید و به‌ویژه نقد ساختارگرایانه را دارد. هدف این پژوهش، بررسی رابطه و ساختار تصاویر یأس‌آلود و اضطراب‌آور و نیز تقابل آنها با تصاویر شاد و امیدبخش در شعر «آخر شاهنامه» است؛ زیرا بررسی ساختار تصویر در این شعر، ما را در فهم دشواری­های شعر اخوان یاری می­رساند. روش این پژوهش تحلیلی‌ـ‌انتقادی است و در آن با استفاده از رویکرد نقد ساختاری تلاش شده است تصاویر اضطراب‌آور و یأس‌آلود این شعر در دو محور افقی و عمودی بررسی شود تا از این طریق علل انسجام آن با استفاده از دستاوردهای نقد ادبی واکاوی شود. یافته­های این پژوهش نشان می­دهد که اخوان در این شعر بیش از شصت‌وپنج تصویر یأس‌آلود و اضطراب‌آور را با استفاده از ابزارهای تصویرآفرینی، همچون کنایه، استعاره، تشبیه، نماد، متناقض‌نما و...، در دو محور هم‌نشینی و جانشینی به‌کار گرفته است تا از این طریق فضای پر از یأس و اضطرابِ دهه چهل را ترسیم کند.


کلیدواژه‌ها
ساختارگرایی
اخوان‌ثالث
«آخر شاهنامه»
اضطراب
یأس
تصویر یأس‌آلود

عنوان مقاله English

A Structuralist Investigation of Despairing and Anxiety- Provoking Images in the Poem Akhar-e Shahnameh by Mehdi Akhavan Sales

نویسندگان English

Asad Abshirini
Qodratullah Zarouni
Reza Barati
Shahid Chamran University of Ahvaz
چکیده English

Akhar-e Shahnameh (The Ending of Shahnameh) is one of the brilliant poems of Mehdi Akhavan Sales, which took on a form of despair and anxiety under the influence of the coup on 19 August 1953. Many personal and social conditions and factors influenced the formation of these two emotional categories, but in Akhavan’s poem, perhaps more influential than the death of relatives was the failure of the national movement due to the events related to oil, which revealed feelings of despair and anxiety in the mind and soul of the failed contemporary poet. Akhar-e Shahnameh has the potential to be studied with new literary approaches and especially with structuralist criticism due to its narrative aspect, old Khorasani dialect, syntactic anomaly, and coherent structure. The purpose of this research is to investigate the relationship between and the structure of despairing and anxiety-provoking images and their contrast with happy and hopeful images in Akhar-e Shahnameh; because examining the image structure in this poem helps us understand the difficulties of Akhavan's poetry. This research uses an analytical-critical method. Adopting the approach of structuralist criticism, an attempt has been made to examine the anxiety-provoking and despairing images of this poem in two horizontal and vertical axes so as to explore the grounds for its glory and coherence by means of literary criticism. The findings of this research show that in this poem, Akhavan employs more than sixty-five despairing and anxiety-provoking images using imagery tools such as irony, metaphor, simile, symbol, paradox, etc., in the two axes of coexistence and substitution to draw the atmosphere of the 1950s, which was full of despair and anxiety.

کلیدواژه‌ها English

Structuralism
Akhavan Sales
“Akhar-e Shahnameh”
anxiety
Despair
Despairing Image
اخوان‌ثالث، مهدی (1396). آخر شاهنامه. چاپ بیست‌وچهارم. تهران: زمستان.
اخوان‌ثالث، مهدی (1396). آخر شاهنامه. چاپ بیست‌وچهارم. تهران: زمستان.
اسکولز، رابرت (1398). درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات. چاپ چهارم. تهران: آگه.
اسکولز، رابرت (1398). درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات. چاپ چهارم. تهران: آگه.
امامی، نصرالله (1369). مرثیه‌سرایی در ادبیات فارسی. اهواز: جهاد دانشگاهی.
امامی، نصرالله (1369). مرثیه‌سرایی در ادبیات فارسی. اهواز: جهاد دانشگاهی.
امامی، نصرالله (1385). مبانی و روش‌های نقد ادبی. چاپ سوم. تهران: جامی.
امامی، نصرالله (1385). مبانی و روش‌های نقد ادبی. چاپ سوم. تهران: جامی.
ایگلتون، تری (1395). پیش‌درآمدی بر نظریة ادبی. چاپ نهم. تهران: مرکز.
ایگلتون، تری (1395). پیش‌درآمدی بر نظریة ادبی. چاپ نهم. تهران: مرکز.
برتنس، هانس (1384). مبانی نظریة ادبی. تهران: ماهی.
برتنس، هانس (1384). مبانی نظریة ادبی. تهران: ماهی.
پاینده، حسین (1398). نظریه و نقد ادبی جلد 1و2. چاپ دوم. تهران: سمت.
پاینده، حسین (1398). نظریه و نقد ادبی جلد 1و2. چاپ دوم. تهران: سمت.
تودوروف، تزوتان (1398). بوطیقای ساختارگرا. چاپ ششم. تهران: آگه.
تودوروف، تزوتان (1398). بوطیقای ساختارگرا. چاپ ششم. تهران: آگه.
حقوقی، محمد (1398). شعر زمان ما (اخوان). چاپ هجدهم. تهران: نگاه.
حقوقی، محمد (1398). شعر زمان ما (اخوان). چاپ هجدهم. تهران: نگاه.
روزبه، محمدرضا (1389). شرح، تحلیل و تفسیر شعر نو فارسی. تهران: حروفیه.
روزبه، محمدرضا (1389). شرح، تحلیل و تفسیر شعر نو فارسی. تهران: حروفیه.
سلدن، رامان (1372). راهنمای نظریة ادبی معاصر. تهران: طرح نو.
سلدن، رامان (1372). راهنمای نظریة ادبی معاصر. تهران: طرح نو.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1386). صور خیال در شعر فارسی. چاپ یازدهم. تهران: آگه.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1386). صور خیال در شعر فارسی. چاپ یازدهم. تهران: آگه.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1391). موسیقی شعر. چاپ سیزدهم. تهران: آگه.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1391). موسیقی شعر. چاپ سیزدهم. تهران: آگه.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1394). حالات و مقالات م.امید. چاپ پنجم. تهران: سخن.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1394). حالات و مقالات م.امید. چاپ پنجم. تهران: سخن.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1398). رستاخیز کلمات. چاپ پنجم. تهران: سخن.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1398). رستاخیز کلمات. چاپ پنجم. تهران: سخن.
صفوی، کورش (1382). پژوهشی دربارة باهم‌آیی واژگانی در زبان فارسی. متن‌پژوهی ادبی. شمارة 18: 276-288.
صفوی، کورش (1382). پژوهشی دربارة باهم‌آیی واژگانی در زبان فارسی. متن‌پژوهی ادبی. شمارة 18: 276-288.
علوی‌مقدم، مهیار (1381). نظریه‌های نقد ادبی معاصر. چاپ دوم. تهران: سمت.
علوی‌مقدم، مهیار (1381). نظریه‌های نقد ادبی معاصر. چاپ دوم. تهران: سمت.
فتوحی، محمود (1397). بلاغت تصویر. چاپ پنجم. تهران: سخن.
فتوحی، محمود (1397). بلاغت تصویر. چاپ پنجم. تهران: سخن.
فخری، سهیلا (1390). نقد و تحلیل مضامین یأس‌آلود در شعر فروغ فرخزاد و اخوان‌ثالث. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد. دانشگاه محقق اردبیلی.
فخری، سهیلا (1390). نقد و تحلیل مضامین یأس‌آلود در شعر فروغ فرخزاد و اخوان‌ثالث. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد. دانشگاه محقق اردبیلی.
محمدی، آرزو (1396). بررسی ساختار لفظی و معنایی قصاید و قطعات ارغنون اخوان‌ثالث. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد. دانشگاه کردستان.
محمدی، آرزو (1396). بررسی ساختار لفظی و معنایی قصاید و قطعات ارغنون اخوان‌ثالث. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد. دانشگاه کردستان.
محمدی آملی، محمدرضا (1398). آواز چگور. چاپ پنجم. تهران: ثالث.
محمدی آملی، محمدرضا (1398). آواز چگور. چاپ پنجم. تهران: ثالث.
مکاریک، ایرنا ریما (1385). دانشنامة نظریه‌های ادبی معاصر. چاپ دوم. تهران: آگه.
مکاریک، ایرنا ریما (1385). دانشنامة نظریه‌های ادبی معاصر. چاپ دوم. تهران: آگه.
نجفی، ابوالحسن (1371). مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی. چاپ دوم. تهران: نیلوفر.
نجفی، ابوالحسن (1371). مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی. چاپ دوم. تهران: نیلوفر.
نوری، علی؛ کنجوری، احمد (1390). معنا، زبان و تصویر در شعر «آخر شاهنامه» از مهدی اخوان‌ثالث (م. امید). پژوهش زبان و ادبیات فارسی. شمارة 22: 113-145.
نوری، علی؛ کنجوری، احمد (1390). معنا، زبان و تصویر در شعر «آخر شاهنامه» از مهدی اخوان‌ثالث (م. امید). پژوهش زبان و ادبیات فارسی. شمارة 22: 113-145.
هلیدی، مایکل؛ حسن، رقیه (1393). زبان، بافت و متن. ترجمة محسن نوبخت. تهران: سیاهرود.
هلیدی، مایکل؛ حسن، رقیه (1393). زبان، بافت و متن. ترجمة محسن نوبخت. تهران: سیاهرود.
Akhavān, Sāles, Mehdi (2017). The end of Shāhnāmeh. 24th edition. Tehrān: Zemestān. [in Persian]
Akhavān, Sāles, Mehdi (2017). The end of Shāhnāmeh. 24th edition. Tehrān: Zemestān. [in Persian]
Alavi Moghadam, Mahyār (2002). Theories of contemporary literary criticism. 2nd edition. Tehrān: Samt. [in Persian]
Alavi Moghadam, Mahyār (2002). Theories of contemporary literary criticism. 2nd edition. Tehrān: Samt. [in Persian]
Bertens, Hans (2005). Basics of literary theory. Tehrān: Māhi. [in Persian]
Bertens, Hans (2005). Basics of literary theory. Tehrān: Māhi. [in Persian]
Eagleton, Terry (2016). An introduction to literary theory. 9th edition. Tehrān: Markaz. [in Persian]
Eagleton, Terry (2016). An introduction to literary theory. 9th edition. Tehrān: Markaz. [in Persian]
Emāmi, Nasrullah (1990). Elegy in Persian literature. Ahvāz: Jihād. [in Persian]
Emāmi, Nasrullah (1990). Elegy in Persian literature. Ahvāz: Jihād. [in Persian]
Emāmi, Nasrullāh (2006). Basics and methods of literary criticism. 3rd edition. Tehrān: Jāmi. [in Persian]
Emāmi, Nasrullāh (2006). Basics and methods of literary criticism. 3rd edition. Tehrān: Jāmi. [in Persian]
Fakhri, Soheilā (2011). Criticism and analysis of desperate themes in the poetry of Forough Farrokhzad and the Akhavān, Sāles. Master's thesis. Mohaghegh Ardabili University. [in Persian]
Fakhri, Soheilā (2011). Criticism and analysis of desperate themes in the poetry of Forough Farrokhzad and the Akhavān, Sāles. Master's thesis. Mohaghegh Ardabili University. [in Persian]
Fotouhi, Mahmoud (2018). Rhetoric of Image. 5th Edition. Tehrān: Sokhan. [in Persian]
Fotouhi, Mahmoud (2018). Rhetoric of Image. 5th Edition. Tehrān: Sokhan. [in Persian]
Halliday, Michael; Hassan, Ruqiyah (2014). Language, texture and text. Translated by Mohsen Nobakht. Tehrān: Siāhroud. [in Persian]
Halliday, Michael; Hassan, Ruqiyah (2014). Language, texture and text. Translated by Mohsen Nobakht. Tehrān: Siāhroud. [in Persian]
Hoqouqi, Mohammad (2019). The poetry of our time (Akhavān). 18th edition. Tehrān: Negāh. [in Persian]
Hoqouqi, Mohammad (2019). The poetry of our time (Akhavān). 18th edition. Tehrān: Negāh. [in Persian]
Makarik, Irena Rima (2006). Encyclopaedia of contemporary literary theories. 2nd edition. Tehrān: Āgāh. [in Persian]
Makarik, Irena Rima (2006). Encyclopaedia of contemporary literary theories. 2nd edition. Tehrān: Āgāh. [in Persian]
Mohammadi Āmoli, Mohammad Rezā (2019). Āvāz-e Chagour. 5th Edition. Tehrān: Sāles. [in Persian]
Mohammadi Āmoli, Mohammad Rezā (2019). Āvāz-e Chagour. 5th Edition. Tehrān: Sāles. [in Persian]
Mohammadi, Ārezu (2017). Examining the verbal and semantic structure of the poems and fragments of the Arganon of the Akhavān, Sāles , Master's thesis, University of Kurdistan. [in Persian]
Mohammadi, Ārezu (2017). Examining the verbal and semantic structure of the poems and fragments of the Arganon of the Akhavān, Sāles , Master's thesis, University of Kurdistan. [in Persian]
Najafi, Abulhasan (1992). The basics of linguistics and its application in Persian language. 2nd edition. Tehrān: Niloufar. [in Persian]
Najafi, Abulhasan (1992). The basics of linguistics and its application in Persian language. 2nd edition. Tehrān: Niloufar. [in Persian]
Nouri, Ali; Kanjoori, Ahmad (2011). Meaning, language and imagery in the poem "The end of Shahnameh" by Mehdi Akhavān Sāles (M. Omid). Persian language and literature research. No. 22: 113-145. [in Persian]
Nouri, Ali; Kanjoori, Ahmad (2011). Meaning, language and imagery in the poem "The end of Shahnameh" by Mehdi Akhavān Sāles (M. Omid). Persian language and literature research. No. 22: 113-145. [in Persian]
Pāyandeh, Hossein (2019). Literary theory and criticism, 2volumes. 2nd edition. Tehrān: Samt. [in Persian]
Pāyandeh, Hossein (2019). Literary theory and criticism, 2volumes. 2nd edition. Tehrān: Samt. [in Persian]
Rouzbeh, Mohammad Rezā (2010). Description, analysis and interpretation of modern Persian poetry. Tehrān: Horoufiyeh. [in Persian]
Rouzbeh, Mohammad Rezā (2010). Description, analysis and interpretation of modern Persian poetry. Tehrān: Horoufiyeh. [in Persian]
Scoles, Robert (2019). An introduction to structuralism in literature. 4th edition. Tehrān: Āgāh.[in Persian]
Scoles, Robert (2019). An introduction to structuralism in literature. 4th edition. Tehrān: Āgāh.[in Persian]
Selden, Raman (1993). A reader's guide to contemporary literary theory. Tehrān: Tarh-e now. [in Persian]
Selden, Raman (1993). A reader's guide to contemporary literary theory. Tehrān: Tarh-e now. [in Persian]
Shafii-Kadkani, Mohammad Reza (2007). Figures of speech in Persian poetry. 11th edition. Tehrān: Āgāh. [in Persian]
Shafii-Kadkani, Mohammad Reza (2007). Figures of speech in Persian poetry. 11th edition. Tehrān: Āgāh. [in Persian]
Shafii-Kadkani, Mohammad Rezā (2012). Mousiqi-e sher (Poetry Music). 13th edition. Tehrān: Āgāh. [in Persian]
Shafii-Kadkani, Mohammad Rezā (2012). Mousiqi-e sher (Poetry Music). 13th edition. Tehrān: Āgāh. [in Persian]
Shafii-Kadkani, Mohammad Rezā (2015). Hālāt & Mqāmāt-e M. Omid (Akhavān Sāles's Statuse and Life). 5th Edition. Tehrān: Sokhan. [in Persian]
Shafii-Kadkani, Mohammad Rezā (2015). Hālāt & Mqāmāt-e M. Omid (Akhavān Sāles's Statuse and Life). 5th Edition. Tehrān: Sokhan. [in Persian]
Shafii Kadkani, Mohammad Rezā (2019). Resurrection of words. 5th Edition. Tehrān: Sokhan. [in Persian]
Shafii Kadkani, Mohammad Rezā (2019). Resurrection of words. 5th Edition. Tehrān: Sokhan. [in Persian]
Safavi, Kourosh (2003). A Survey of Lexical Collocation in Persian Language. Literary Text Research. No. 18: 276-288. [in Persian]
Safavi, Kourosh (2003). A Survey of Lexical Collocation in Persian Language. Literary Text Research. No. 18: 276-288. [in Persian]
Todorov, Tzvetan (2019). Structural Boutique. 6th edition. Tehrān: Āgāh. [in Persian]
Todorov, Tzvetan (2019). Structural Boutique. 6th edition. Tehrān: Āgāh. [in Persian]