واکاوی نشانه‌های کنشگری زن در مرزبان‌نامه برمبنای رویکرد فرکلاف

نویسندگان
شیوا کمالی اصل 1
عبدالله ضابطی 2
1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد گرمسار
2 دانشگاه ملک‌مسعود ریاض
10.52547/jpll.30.92.251
چکیده
به­رغم به‌حاشیه‌رانده‌شدن زنان، سایه آنان در متون کهن باقی است. هدف این مقاله، بازنمایی نقش زن و نشانه­‌های کنشگری او در سه حکایت از مرزبان­‌نامه برمبنای رویکرد تحلیل انتقادی گفتمان، با تکیه بر نظریه فرکلاف، و یافتن پاسخ این پرسش است که آیا زنان، با توجه به حاکمیت مردسالارانه در جامعه، وضع موجود را پذیرفته‌اند، یا به‌نحوی آن را به نفع خود تغییر داده‌اند. اگر چنین است، چگونه این مهم را انجام می­‌دهند و مؤلفه­‌های این کنشگری چیست. در پژوهش حاضر، مرزبان‌نامه در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین بررسی شده، و نشانه­‌های قدرت زن و چگونگی عاملیت او بازنمایی شده است. نتایج نشان داد که با توجه به اوضاع فرهنگی و اجتماعی ایران در زمان نگارش کتاب، زن در این حکایت‌­ها به نوعی از قدرت نهفته دسترسی دارد و با حضور فعال، نقش تأثیرگذاری در روند حکایت ایفا می‌کند. زنان در مرزبان‌­نامه، اغلب، با نماد تدبیر، حکمت و اخلاق، کنشگرانه نقش ایفا می­‌کنند. اگرچه در این اثر، با توجه به اوضاع اجتماعی زمان تألیف یا بازنویسی، نابرابری قدرت میان زنان و مردان مشهود است، زنان درقالب فرمانروایان خاموش از قدرت برخوردارند و نقش فاعلی آنها در شکل­‌گیری روند داستان مشهود است. درمجموع، در این حکایت­‌ها نشانه­‌های فراوانی از قدرت و عاملیت زن، ازجمله داشتن حق انتخاب، تدبیر و قدرت تصمیم‌­گیری به‌دست آمد.
کلیدواژه‌ها
زن
قدرت
کنشگری
مرزبان‌­نامه
تحلیل انتقادی گفتمان
فرکلاف

عنوان مقاله English

Analyzing Signs of Women’s Activism in Marzban-Nama Based on Fairclough’s Approach

نویسندگان English

Shiva Kamali-Asl 1
Abdollah Zabeti 2
1 Islamic Azad University
2 King Saud University
چکیده English

Despite the marginalization of women throughout history, their influence remains in ancient texts. The purpose of this article is to represent the role of women and their signs of activism in three anecdotes of Marzban-Nama based on Fairclough’s approach to critical discourse analysis, and to find the answer to this question: did women, given the patriarchal rule in society, accept the status quo, or change it in their favor? If so, how did they do it and what were the components of this activism? In this study, Marzban-Nama has been examined at three levels of description, interpretation, and explanation, and the signs of women’s power and how they exerted their agency have been represented. Considering the cultural and social situation in Iran at the time of writing the book, the results indicated that women had access to a kind of latent power in these anecdotes and played an active role in the development of the anecdote process. In Marzban-Nama, women often played an active role by symbolizing prudence, wisdom, and morality. Based on the social situation at the time of writing or rewriting this work, while power inequality between men and women was evident, women had access to power as silent rulers and their active role in shaping the process of the story was manifest. In sum, many signs of women’s power and agency were found in these anecdotes, such as having the right to choose, tact and decision-making power.

کلیدواژه‌ها English

Women
Power
Activism
Marzban-Nama
Critical Discourse Analysis
Fairclough
آلن، گراهام (1389) بینامتنیت. ترجمة پیام یزدانجو. چاپ سوم. تهران: مرکز.
آلن، گراهام (1389) بینامتنیت. ترجمة پیام یزدانجو. چاپ سوم. تهران: مرکز.
احمدی، بابک (1380) ساختار و تأویل متن. چاپ هشتم. تهران: مرکز.
احمدی، بابک (1380) ساختار و تأویل متن. چاپ هشتم. تهران: مرکز.
احمدی، فائزه، و عبدالحسین فرزاد (1392) «تحلیلی بر گرایش‌ها و رویکردهای زنانه در ادبیات فارسی و عربی». ادبیات و زبان‌ها: ادبیات پارسی معاصر. سال سوم. شمارة 1: 1-30.
احمدی، فائزه، و عبدالحسین فرزاد (1392) «تحلیلی بر گرایش‌ها و رویکردهای زنانه در ادبیات فارسی و عربی». ادبیات و زبان‌ها: ادبیات پارسی معاصر. سال سوم. شمارة 1: 1-30.
استوارت‌میل، جان (1390) انقیاد زنان. ترجمة علاءالدین طباطبایی. چاپ سوم. تهران: هرمس.
استوارت‌میل، جان (1390) انقیاد زنان. ترجمة علاءالدین طباطبایی. چاپ سوم. تهران: هرمس.
بزرگ‌بیگدلی، سعید، و سارا حسینی (1392) «نقد زن‌محور (فمینیستی) داستان‌های مرزبان-نامه». پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی. شمارة 2 (14): 33-59.
بزرگ‌بیگدلی، سعید، و سارا حسینی (1392) «نقد زن‌محور (فمینیستی) داستان‌های مرزبان-نامه». پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی. شمارة 2 (14): 33-59.
حسینی، مریم (1386) «مقایسة تطبیقی حکایت‌های هندی‌ـ‌ایرانی در ادب کلاسیک فارسی». پژوهش زنان. دورة پنجم. شمارة 2: 29-56.
حسینی، مریم (1386) «مقایسة تطبیقی حکایت‌های هندی‌ـ‌ایرانی در ادب کلاسیک فارسی». پژوهش زنان. دورة پنجم. شمارة 2: 29-56.
حسینی، مریم (1388) ریشه‌های زن‌ستیزی در ادبیات کلاسیک فارسی. تهران: چشمه.
حسینی، مریم (1388) ریشه‌های زن‌ستیزی در ادبیات کلاسیک فارسی. تهران: چشمه.
خشنودی چروده، بهرام، و میثم ربانی خانقاه (1391) «روایت‌شناسی حکایت‌های مرزبان‌نامه در سه سطح: داستان، گفتمان و روایتگری با تکیه بر حکایت دادمه و داستان». متن‌پژوهی ادبی. شمارة 51: 65-86.
خشنودی چروده، بهرام، و میثم ربانی خانقاه (1391) «روایت‌شناسی حکایت‌های مرزبان‌نامه در سه سطح: داستان، گفتمان و روایتگری با تکیه بر حکایت دادمه و داستان». متن‌پژوهی ادبی. شمارة 51: 65-86.
خشنودی چروده، بهرام؛ و میثم ربانی خانقاه (1392) «شخصیت‌پردازی در حکایت‌های مرزبان‌نامه». پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی. سال چهارم. شمارة 14: 157-180.
خشنودی چروده، بهرام؛ و میثم ربانی خانقاه (1392) «شخصیت‌پردازی در حکایت‌های مرزبان‌نامه». پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی. سال چهارم. شمارة 14: 157-180.
رضایی دشت‌ارژنه، محمود (1387) «نقد و تحلیل قصه‌ای از مرزبان‌نامه براساس رویکرد بینامتنیت». نقد ادبی. دورة اول. شمارة 4: 31-51.
رضایی دشت‌ارژنه، محمود (1387) «نقد و تحلیل قصه‌ای از مرزبان‌نامه براساس رویکرد بینامتنیت». نقد ادبی. دورة اول. شمارة 4: 31-51.
شعیری، حمیدرضا (1385) تجزیه و تحلیل نشانه‌ـ‌معناشناسی گفتمان. تهران: سمت.
شعیری، حمیدرضا (1385) تجزیه و تحلیل نشانه‌ـ‌معناشناسی گفتمان. تهران: سمت.
شعیری، حمیدرضا (1392) نشانه‌ـ‌معناشناسی دیداری. تهران: سخن.
شعیری، حمیدرضا (1392) نشانه‌ـ‌معناشناسی دیداری. تهران: سخن.
شعیری، حمیدرضا (1395) نشانه‌‌ـ‌معناشناسی ادبیات. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
شعیری، حمیدرضا (1395) نشانه‌‌ـ‌معناشناسی ادبیات. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
فرکلاف، نورمن (1387) تحلیل انتقادی گفتمان. ترجمة فاطمه شایسته‌پیران و همکاران. چاپ دوم. تهران: دفتر مطالعات و توسعة رسانه‌ها.
فرکلاف، نورمن (1387) تحلیل انتقادی گفتمان. ترجمة فاطمه شایسته‌پیران و همکاران. چاپ دوم. تهران: دفتر مطالعات و توسعة رسانه‌ها.
فوکو، میشل (1390) تئاتر فلسفه. ترجمة نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. چاپ دوم. تهران: نی.
فوکو، میشل (1390) تئاتر فلسفه. ترجمة نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. چاپ دوم. تهران: نی.
فوکو، میشل (1393) دانش و قدرت. ترجمة محمد ضیمران. چاپ هفتم. تهران: هرمس.
فوکو، میشل (1393) دانش و قدرت. ترجمة محمد ضیمران. چاپ هفتم. تهران: هرمس.
کلی، مایکل (1393) نقد و قدرت: بازآفرینی مناظرة فوکو و هابرماس. ترجمة فرزان سجودی. چاپ دوم. تهران: اختران.
کلی، مایکل (1393) نقد و قدرت: بازآفرینی مناظرة فوکو و هابرماس. ترجمة فرزان سجودی. چاپ دوم. تهران: اختران.
لاهیجی، شهلا، و مهرانگیز کار (1381) شناخت هویت زن ایرانی. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
لاهیجی، شهلا، و مهرانگیز کار (1381) شناخت هویت زن ایرانی. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
لیوون، تئوون (1395) آشنایی با نشانه‌شناسی اجتماعی. ترجمة محسن نوبخت. تهران: علمی.
لیوون، تئوون (1395) آشنایی با نشانه‌شناسی اجتماعی. ترجمة محسن نوبخت. تهران: علمی.
میلز، سارا (1392) گفتمان. ترجمة فتاح محمدی. زنجان: هزارة سوم.
میلز، سارا (1392) گفتمان. ترجمة فتاح محمدی. زنجان: هزارة سوم.
وراوینی، سعدالدین (1370) مرزبان‌نامه. تصحیح خلیل خطیب‌رهبر. چاپ چهارم. تهران: صفی‌علیشاه.
وراوینی، سعدالدین (1370) مرزبان‌نامه. تصحیح خلیل خطیب‌رهبر. چاپ چهارم. تهران: صفی‌علیشاه.
یورگنسن، ماریان، و لوییز فیلیپس (1394) نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمة هادی جلیلی. تهران: نی.
یورگنسن، ماریان، و لوییز فیلیپس (1394) نظریه و روش در تحلیل گفتمان. ترجمة هادی جلیلی. تهران: نی.
Janks, Hilary (1997) "Critical Discourse Analysis as a Research Tool", Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education, 18: 3, 329-342. Rutledge, Taylor and Francis Group. [DOI:10.1080/0159630970180302]
Janks, Hilary (1997) "Critical Discourse Analysis as a Research Tool", Discourse: Studies in the Cultural Politics of Education, 18: 3, 329-342. Rutledge, Taylor and Francis Group. [DOI:10.1080/0159630970180302]