تحلیل انسان‌شناختی شخصیت کیخسرو در شاهنامه فردوسی برمبنای نظریه عمومی جادو

نویسندگان
1 دانشگاه خوارزمی
2 دانشگاه اراک
چکیده
شاهنامه فردوسی پر از داستان‌هایی است که در اساطیر ریشه دارند. شخصیت‌های داستان‌ها را می‌توان از چشم‌اندازهای گوناگون تحلیل کرد. کیخسرو از شخصیت‌های برجسته در داستان‌های اساطیری است. در پژوهش حاضر، با تکیه بر مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی و بهره‌گیری از روش تحلیل محتوا و با تأکید بر رویکرد انسان‌شناختی مارسل موس و نظریات الیاده درباره جادودرمانگران، شخصیت کیخسرو و کنش‌های جادوانه او تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان داد که کیخسروِ تورانی‌ـ‌ایرانی بالقوه جادوگر است و ویژگی‌های شخصیتی و کنش‌هایی دارد که در جادوگران یافت می‌شود. کیخسرو چون شاه‌ـ‌کاهنی مسلط بر عناصر چهارگانه و رازآموخته در جادوگری، با روش‌های نامرسوم جادویی افراسیاب را شکست می‌دهد و جنگ بزرگ را به پایان می‌رساند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Anthropological Analysis of Keykhosrow’s Character in Ferdowsi’s Shahnameh

نویسندگان English

Arman Fateh Dowlatabadi 1
Qolam-Ali Fallah 1
Hamid Abdollahian 2
1 Kharazmi University
2 Arak University
چکیده English

Ferdowsi’s Shahnameh is full of stories which are rooted in myths. The characters of stories can be analyzed from different viewpoints. Keykhosrow is one of the eminent characters of myths. In this paper, relying on desk study, document and content analysis, and the adoption of Marcel Mauss’ anthropological approach and Eliade’s theory about magic doctors we have analyzed Keykhosrow and his magical actions. The findings of this paper show that the Iranian-Turanian Keykhosrow is a potential witch. He also has characteristics and actions which can be found in witches. Keykhosrow, like a king-priest who dominated Classical Elements and adept in witchcraft, conquers Afrasiab with unusual magical tricks and ends the Great War.

کلیدواژه‌ها English

Shahnameh
Keykhosrow
Anthropology
Witchcraft
Marcel Mauss
آیدنلو، سجاد (1398) «کیخسروِ اژدهاکش». زبان و ادب فارسی دانشگاه تبریز. شمارة 72: 23-45.
آیدنلو، سجاد (1398) «کیخسروِ اژدهاکش». زبان و ادب فارسی دانشگاه تبریز. شمارة 72: 23-45.
اسماعیلپور، ابوالقاسم (1396) چشمههای بیدار. تهران: هیرمند.
اسماعیلپور، ابوالقاسم (1396) چشمههای بیدار. تهران: هیرمند.
الیاده، میرچا (1392) آیینها و نمادهای تشرف. ترجمة مانی صالحی علامه. تهران: نیلوفر.
الیاده، میرچا (1392) آیینها و نمادهای تشرف. ترجمة مانی صالحی علامه. تهران: نیلوفر.
الیاده، میرچا (1394) هنر اسرارآمیز. ترجمة مینا غرویان. تهران: پارسه.
الیاده، میرچا (1394) هنر اسرارآمیز. ترجمة مینا غرویان. تهران: پارسه.
الیاده، میرچا (1399) رساله در تاریخ ادیان. ترجمة جلال ستاری. تهران: سروش.
الیاده، میرچا (1399) رساله در تاریخ ادیان. ترجمة جلال ستاری. تهران: سروش.
اوبر، هنری و مارسل موس (1399) قربانی؛ ماهیت و کاربرد آن. ترجمة لیلا اردبیلی. تهران: علمی و فرهنگی.
اوبر، هنری و مارسل موس (1399) قربانی؛ ماهیت و کاربرد آن. ترجمة لیلا اردبیلی. تهران: علمی و فرهنگی.
اوستا (1392) گزارش جلیل دوستخواه. تهران: مروارید.
اوستا (1392) گزارش جلیل دوستخواه. تهران: مروارید.
بهار، مهرداد (1390) از اسطوره تا تاریخ. تهران: چشمه.
بهار، مهرداد (1390) از اسطوره تا تاریخ. تهران: چشمه.
بهار، مهرداد (1393) پژوهشی در اساطیر ایران. تهران: آگه.
بهار، مهرداد (1393) پژوهشی در اساطیر ایران. تهران: آگه.
خالقی‌مطلق، جلال (1400) واژهنامة شاهنامه. تهران: سخن.
خالقی‌مطلق، جلال (1400) واژهنامة شاهنامه. تهران: سخن.
خالقی‌مطلق، جلال (1393) سخن‌های دیرینه. تهران: افکار.
خالقی‌مطلق، جلال (1393) سخن‌های دیرینه. تهران: افکار.
رحیمی، ابوالقاسم، و زهرا شیردل (1392) «آیین تشرف زال، فریدون و کیخسرو؛ آیین رازآموزی جادوگران و داروگران». مطالعات ایرانی. شمارة 24: 154-174.
رحیمی، ابوالقاسم، و زهرا شیردل (1392) «آیین تشرف زال، فریدون و کیخسرو؛ آیین رازآموزی جادوگران و داروگران». مطالعات ایرانی. شمارة 24: 154-174.
ساعدی، غلامحسین ( 1345) اهل هوا. تهران: دانشگاه تهران.
ساعدی، غلامحسین ( 1345) اهل هوا. تهران: دانشگاه تهران.
سرکاراتی، بهمن (1393) سایههای شکارشده. تهران: طهوری.
سرکاراتی، بهمن (1393) سایههای شکارشده. تهران: طهوری.
شجری، رضا، و طاهره خواجه‌گیری (1399) «نشانه‌شناسی جنبه‌های عرفانی شخصیت کیخسرو براساس ریشة نام او». مطالعات عرفانی دانشکدة ادبیات و زبان‌های خارجی دانشگاه کاشان. شمارة 31: 167-208.
شجری، رضا، و طاهره خواجه‌گیری (1399) «نشانه‌شناسی جنبه‌های عرفانی شخصیت کیخسرو براساس ریشة نام او». مطالعات عرفانی دانشکدة ادبیات و زبان‌های خارجی دانشگاه کاشان. شمارة 31: 167-208.
شمیسا، سیروس (1399) شاهِ نامهها. تهران: هرمس.
شمیسا، سیروس (1399) شاهِ نامهها. تهران: هرمس.
صادقیان، محمدعلی، و حمید جعفری قریه‌علی (1386) «کیخسرو و کیش مهر». نشریة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان. شمارة 21: 85-112.
صادقیان، محمدعلی، و حمید جعفری قریه‌علی (1386) «کیخسرو و کیش مهر». نشریة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان. شمارة 21: 85-112.
فردوسی، ابوالقاسم (1399) شاهنامه. تهران: سخن.
فردوسی، ابوالقاسم (1399) شاهنامه. تهران: سخن.
فرنبغ‌دادگی (1395) بندهشن. گزارش مهرداد بهار. تهران: توس.
فرنبغ‌دادگی (1395) بندهشن. گزارش مهرداد بهار. تهران: توس.
فریزر، جیمز جرج (1399) شاخة زرین. ترجمة کاظم فیروزمند. تهران: آگه.
فریزر، جیمز جرج (1399) شاخة زرین. ترجمة کاظم فیروزمند. تهران: آگه.
کریستن‌سن، آرتور امانوئل (1393) کیانیان. ترجمة ذبیح‌الـله صفا. تهران: علمی و فرهنگی.
کریستن‌سن، آرتور امانوئل (1393) کیانیان. ترجمة ذبیح‌الـله صفا. تهران: علمی و فرهنگی.
کوک، راجر (1387) درخت زندگی. ترجمة سوسن سلیم‌زاده و هلینا مریم قائمی. تهران: جیحون.
کوک، راجر (1387) درخت زندگی. ترجمة سوسن سلیم‌زاده و هلینا مریم قائمی. تهران: جیحون.
مخبر، عباس (1396) مبانی اسطورهشناسی. تهران: مرکز.
مخبر، عباس (1396) مبانی اسطورهشناسی. تهران: مرکز.
مندوزا، ساتنام فارست (1400) جادوگران، بدکارگان، و ساحران؛ انگارة دیو در ایران باستان. ترجمة انیس صائب. تهران: فرهامه.
مندوزا، ساتنام فارست (1400) جادوگران، بدکارگان، و ساحران؛ انگارة دیو در ایران باستان. ترجمة انیس صائب. تهران: فرهامه.
موس، مارسل (1397) نظریة عمومی جادو. ترجمة حسین ترکمن‌نژاد. تهران: مرکز.
موس، مارسل (1397) نظریة عمومی جادو. ترجمة حسین ترکمن‌نژاد. تهران: مرکز.
میلز، دانلد اچ (1393) الگوهای آشوب در اسطورههای باستانی. ترجمة آرتمیس رضاپور و افشین رضاپور. تهران: ققنوس.
میلز، دانلد اچ (1393) الگوهای آشوب در اسطورههای باستانی. ترجمة آرتمیس رضاپور و افشین رضاپور. تهران: ققنوس.
Evans-Pritchard, E. E. (1976) Witchcraft, Oracles, and Magic among the Azande. London: Oxford University Press.
Evans-Pritchard, E. E. (1976) Witchcraft, Oracles, and Magic among the Azande. London: Oxford University Press.
Jones, Lindsay (2005) Encyclopedia of Religion. Michigan: Gale.
Jones, Lindsay (2005) Encyclopedia of Religion. Michigan: Gale.