گونه‌های تأثیرپذیری در روایت فتنه غز با رویکرد بینامتنی

نویسندگان
مصطفی علیپور
حبیب الله عباسی
دانشگاه خوارزمی
10.52547/jpll.30.92.171
چکیده
رخداد تاریخی و روایت تاریخی آن رخداد، اعم از شفاهی و کتبی، با هم تفاوت دارند؛ چه، رخداد واقعه‌ای است که یک‌بار در زمان خاص و مکان معین اتفاق افتاده است، اما روایت تاریخی متکثر و متعدد است و با رخداد تاریخی هم‌خوانی کامل ندارد و تأویلی از آن رخداد اصلی است. در این جستار، تکرار و بازسازی و تولید مجدد گذشته، با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و رویکرد بینامتنی (برپایه محورهای سه‌گانه بینامتنی ژنت) در دو روایت تاریخی ظهیری نیشابوری و راوندی از رخداد فتنه غز واکاوی شده است، دو روایتی که از لحاظ زمانی و بیانی با هم متفاوت‌­اند. همچنین، نشان داده شده است که این دو متن، که موضوع مشترکی دارند و به هم مربوط‌‌اند، چه میزان از هم تأثیر پذیرفته‌اند و چقدر مکالمه و گفت‌وگو بین آنها درگرفته­ است. علاوه‌بر تکیه و تأکید بر ویژگی‌های زبانی راحه‌الصدور، به‌ویژه نظام نحوی آن، به رابطه بینامتنی دو اثر، شباهت‌ها و تفاوت‌ها در نحوه گزارش و روایت فتنه غز پرداخته شده است. حاصل تحقیق برجسته‌کردن تأثیرپذیری راحه‌الصدور از سلجوق‌نامه در گزارش تاریخی است که آن را در مظان اتهام سرقت ادبی قرار داده است.
کلیدواژه‌ها
سرقت ادبی
بینامتنیت
ژنت
سلجوق‌نامه
راحه‌الصدور
واقعه غز

عنوان مقاله English

An Intertextual Approach to the Types of Influence in the Narrative of Ghoz Riot

نویسندگان English

Mostafa Alipour
Habib-Allah Abbasi
Kharazmi University
چکیده English

There is a difference between a historical event and the historical narrative of that event, whether it is oral or written. That is why an event is something that happened once in a specific time and place, but the historical narrative is multiple and numerous and does not completely agree with the historical event and is an interpretation of the original incident. Using the descriptive-analytical method and the intertextual approach (based on the three intertextual axes of Genette) in this article, the repetition, reconstruction, and reproduction of the past have been analyzed in two historical narratives of Zahiri Nishaburi and Rawandi about the incident of Ghoz riot, two narratives which are temporally and expressively different. Moreover, it has been shown that these two texts, which have a common theme and are related to each other have been influenced by each other and much communication has taken place between them. In addition to relying and emphasizing on the linguistic features of Rahat al-Sudur, especially its syntactic system, the intertextual relationship of the two works, similarities, and differences in the way of their reporting and narrating of Ghoz riot have been discussed. The result of the research highlights the influence of Seljuq Nameh on Rahat al-Sudur in the historical report, which accuses its author of plagiarism.

کلیدواژه‌ها English

Plagiarism
intertextuality
Gerard Genette
Seljuq Nameh
Rahat al-Sudur
Ghoz Riot
آزادیان، شهرام، و مسعود راستی (1388) «بررسی انتحالات راوندی». مجلة ادب فارسی دانشگاه تهران. شمارة 2: 95-108.
آزادیان، شهرام، و مسعود راستی (1388) «بررسی انتحالات راوندی». مجلة ادب فارسی دانشگاه تهران. شمارة 2: 95-108.
احمدی، بابک (1372) ساختار و تأویل متن. جلد 2. تهران: مرکز.
احمدی، بابک (1372) ساختار و تأویل متن. جلد 2. تهران: مرکز.
احمدی، بابک (1388) هایدگر و پرسش بنیادین. تهران: مرکز.
احمدی، بابک (1388) هایدگر و پرسش بنیادین. تهران: مرکز.
افشار، اسماعیل‌خان (1313) «سلجوق‌نامة ظهیری و راحه‌الصدور راوندی». مهر. سال دوم. شمارة 2: 157-161.
افشار، اسماعیل‌خان (1313) «سلجوق‌نامة ظهیری و راحه‌الصدور راوندی». مهر. سال دوم. شمارة 2: 157-161.
باغستانی، اسماعیل (1384) «سیری در راحه‌الصدور». کاشان‌شناخت. شمارة 1: 69-87.
باغستانی، اسماعیل (1384) «سیری در راحه‌الصدور». کاشان‌شناخت. شمارة 1: 69-87.
براهنی، رضا (1374) خطاب به پروانه‌ها. تهران: مرکز.
براهنی، رضا (1374) خطاب به پروانه‌ها. تهران: مرکز.
خاقانی، افضل‌الدین (1368) دیوان. به‌کوشش ضیاءالدین سجادی. تهران: زوار.
خاقانی، افضل‌الدین (1368) دیوان. به‌کوشش ضیاءالدین سجادی. تهران: زوار.
راوندی، محمدبن‌علی‌بن‌سلیمان (1364) راحه‌الصدور و آیه‌السرور. تصحیح محمد اقبال و مجتبی مینوی. تهران: امیرکبیر.
راوندی، محمدبن‌علی‌بن‌سلیمان (1364) راحه‌الصدور و آیه‌السرور. تصحیح محمد اقبال و مجتبی مینوی. تهران: امیرکبیر.
زمخشری (2005) تفسیر الکشاف للزمخشری. بیروت: دارالمعرفه.
زمخشری (2005) تفسیر الکشاف للزمخشری. بیروت: دارالمعرفه.
شاملو، احمد (1371) ابراهیم در آتش. تهران: نگاه.
شاملو، احمد (1371) ابراهیم در آتش. تهران: نگاه.
کمیلی، مختار (1387) «راوندی، انتحال یا اقتباس». آیینة میراث. شمارة 43: 150-162.
کمیلی، مختار (1387) «راوندی، انتحال یا اقتباس». آیینة میراث. شمارة 43: 150-162.
مدرس صادقی، جعفر (1373) بازخوانی تاریخ سیستان. تهران: مرکز.
مدرس صادقی، جعفر (1373) بازخوانی تاریخ سیستان. تهران: مرکز.
مکاریک، ایرناریما (1385) دانشنامة نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمة مهران مهاجر و محمد نبوی. جلد دوم. تهران: آگه.
مکاریک، ایرناریما (1385) دانشنامة نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمة مهران مهاجر و محمد نبوی. جلد دوم. تهران: آگه.
نامورمطلق، بهمن (1386) «ترامتنیت؛ مطالعة روابط یک متن با دیگر متن‌ها». پژوهش‌نامة علوم انسانی. شمارة 56: 127-142.
نامورمطلق، بهمن (1386) «ترامتنیت؛ مطالعة روابط یک متن با دیگر متن‌ها». پژوهش‌نامة علوم انسانی. شمارة 56: 127-142.
نامورمطلق، بهمن (1390) درآمدی بر بینامتنیت. تهران: سخن.
نامورمطلق، بهمن (1390) درآمدی بر بینامتنیت. تهران: سخن.
نجم‌الدین رازی (1384) مرصاد‌العباد. به‌کوشش محمدامین ریاحی. تهران: علمی‌-‌فرهنگی.
نجم‌الدین رازی (1384) مرصاد‌العباد. به‌کوشش محمدامین ریاحی. تهران: علمی‌-‌فرهنگی.
ندیم‌مرعشلی (د.ت) مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالفکر.
ندیم‌مرعشلی (د.ت) مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دارالفکر.
نیشابوری، ظهیرالدین (1332) سلجوق‌نامه. تهران: کلالة خاور.
نیشابوری، ظهیرالدین (1332) سلجوق‌نامه. تهران: کلالة خاور.
همایی، جلال‌الدین (1371) فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: هما.
همایی، جلال‌الدین (1371) فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: هما.
Genett, Gerard (1997) Palimpsests: Literature in the Second Degree, translated by Channa Newman and Claude Doubinsky, Lincoln, University of Nebraska Press.
Genett, Gerard (1997) Palimpsests: Literature in the Second Degree, translated by Channa Newman and Claude Doubinsky, Lincoln, University of Nebraska Press.