تحلیل جامعه شناختی اشعار احمد شاملو با استفاده از نظریه «عمل» پیر بوردیو

نویسندگان
زهره فلاحی
احمد خیالی خطیبی
محمدصادق فربد
دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی
10.61186/jpll.29.91.215
چکیده
رابطه جامعه و ادبیات دوسویه است؛ به‌طوری‌که هریک بر دیگری اثر می‌گذارد. بوردیو در نظریه عمل به تعامل ادبیات و جامعه و تأثیر متقابل آن‌‌دو بر یکدیگر پرداخته است. در مقاله حاضر، با هدف تحلیل جامعه‌شناختی اشعار احمد شاملو با استفاده از نظریه «عمل» پیر بوردیو، سه رکن منش، میدان و کنش در تحلیل اساس قرار داده شده تا طرز تفکر و نوع عملکرد این شاعر نوپرداز معاصر روشن شود. نوع تحقیق در این نوشته، ازحیث ماهیت و روش، توصیفی‌-تحلیلی و براساس هدف، بنیادی‌-نظری است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که ذهنیت شاعر، که برمبنای نوع تربیت فردی و اجتماعی در خانواده و جامعه شکل گرفته، مَنشی ثابت و پایدار است و با ذائقه (منش) خاصی که دارد، در مواجهه با قدرت حاکم (میدان)، به میزان برخورداری از سرمایه‌های موجود، سبک زندگی را انتخاب می‌کند و با توجه به جایگاهی (قطب استقلال) که در آن قرار می‌گیرد، در اثر تضاد دیالکتیکی (بین منش و میدان)، موضعی سخت و به‌شدت منفی می‌گیرد و کنش‌های متفاوتی نشان می‌دهد که برآیند آن سرودن اشعار سیاسی‌ـ‌اجتماعی و در مرتبه اعلی، نوآوری در زیر‌میدان تولید شعر فارسی است.
کلیدواژه‌ها
شعر معاصر
شاملو
نوآوری
بوردیو
نظریه عمل

عنوان مقاله English

A Sociological Analysis of Ahmad Shamlou’s Poems Using Pierre Bourdieu’s Theory of “Practice”

نویسندگان English

zohreh fallahi
ahmad khiyali khatibi
mohammad sadegh farbod
Azad University, Central Tehran Branch
چکیده English

There is a two-way relationship between society and literature so that each one affects the other. In his theory of practice, Bourdieu deals with the interaction between literature and society and their mutual impact on each other. In the present article using Pierre Bourdieu’s theory of “practice”, three concepts of habitus, field, and action have been considered as the basis of analysis to provide a sociological investigation of Ahmad Shamlou’s poems and to clarify the way of thinking and type of action of this contemporary innovative poet. The research method in this study is descriptive-analytical in nature and fundamental-theoretical based on the purpose. The findings indicated that the poet’s habitus, which was based on the type of personal and social education in the family and society, was a fixed and stable habitus and with a special taste (habitus) in the face of the ruling power (field), to the extent that he had the available capital, he chose his lifestyle according to the position (pole of independence) in which he was located, due to the dialectical contradiction (between habitus and field), he chose a difficult and highly negative position. The poet performed different actions, the result of which was composing socio-political poems and, above all, innovating the sub-field of Persian poetry production.

کلیدواژه‌ها English

Contemporary poetry
Shamlou
Innovation
Bourdieu
Practice Theory
اسکارپیت، روبر (1392) جامعه‌شناسی ادبیات. ترجمة مرتضی کتبی. چاپ یازدهم. تهران: سمت.
اسکارپیت، روبر (1392) جامعه‌شناسی ادبیات. ترجمة مرتضی کتبی. چاپ یازدهم. تهران: سمت.
اسماعیلی، حمیدرضا (1390) انقلاب و فرهنگ سیاسی ایران. تهران: مهر.
اسماعیلی، حمیدرضا (1390) انقلاب و فرهنگ سیاسی ایران. تهران: مهر.
اشرف، احمد، و علی بنوعزیزی (1393) طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران. ترجمة سهیلا ترابی فارسانی. چاپ سوم. تهران: نیلوفر.
اشرف، احمد، و علی بنوعزیزی (1393) طبقات اجتماعی، دولت و انقلاب در ایران. ترجمة سهیلا ترابی فارسانی. چاپ سوم. تهران: نیلوفر.
بوردیو، پیر (1396) نظریة کنش. ترجمة مرتضی مردیها. چاپ هفتم. تهران: نقش‌ونگار.
بوردیو، پیر (1396) نظریة کنش. ترجمة مرتضی مردیها. چاپ هفتم. تهران: نقش‌ونگار.
پارسانسب، محمد (1396) جامعه‌شناسی ادبیات فارسی. چاپ چهارم. تهران: سمت.
پارسانسب، محمد (1396) جامعه‌شناسی ادبیات فارسی. چاپ چهارم. تهران: سمت.
پرستش، شهرام (1388) «بررسی ساختاری زیرمیدان تولید شعر در ایران». جامعه‌شناسی هنر و ادبیات. شمارة 1: 23-38.
پرستش، شهرام (1388) «بررسی ساختاری زیرمیدان تولید شعر در ایران». جامعه‌شناسی هنر و ادبیات. شمارة 1: 23-38.
پرستش، شهرام (1390) روایت نابودی ناب. تهران: ثالث.
پرستش، شهرام (1390) روایت نابودی ناب. تهران: ثالث.
جمشیدیها، غلامرضا، و شهرام پرستش (1386) «دیالکتیک منش و میدان در نظریة عمل پیر بوردیو». نامة علوم اجتماعی. شمارة 30: 1-32.
جمشیدیها، غلامرضا، و شهرام پرستش (1386) «دیالکتیک منش و میدان در نظریة عمل پیر بوردیو». نامة علوم اجتماعی. شمارة 30: 1-32.
حقوقی، محمد (1387) شعر زمان ما. تهران: نگاه.
حقوقی، محمد (1387) شعر زمان ما. تهران: نگاه.
روحانی، حسن (1388) «درآمدی بر نظریة سرمایة فرهنگی». راهبرد. سال هجدهم. شمارة 53: 36-5.
روحانی، حسن (1388) «درآمدی بر نظریة سرمایة فرهنگی». راهبرد. سال هجدهم. شمارة 53: 36-5.
سارتر، ژان پل (1348) ادبیات چیست؟ ترجمة ابوالحسن نجفی و مصطفی رحیمی. تهران: زمان.
سارتر، ژان پل (1348) ادبیات چیست؟ ترجمة ابوالحسن نجفی و مصطفی رحیمی. تهران: زمان.
سرکیسیان، آیدا (1381) بامداد همیشه. تهران: نگاه.
سرکیسیان، آیدا (1381) بامداد همیشه. تهران: نگاه.
سلاجقه، پروین (1387) امیرزادة کاشی‌ها. چاپ دوم. تهران: مروارید.
سلاجقه، پروین (1387) امیرزادة کاشی‌ها. چاپ دوم. تهران: مروارید.
شاملو، احمد (1387) مجموعه آثار "دفتر یکم: شعرها". چاپ هشتم. تهران: نگاه.
شاملو، احمد (1387) مجموعه آثار "دفتر یکم: شعرها". چاپ هشتم. تهران: نگاه.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1376) تازیانه‌های سلوک. چاپ دوم. تهران: آگاه.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1376) تازیانه‌های سلوک. چاپ دوم. تهران: آگاه.
شمیسا، سیروس (1383) راهنمای ادبیات معاصر. تهران: میترا.
شمیسا، سیروس (1383) راهنمای ادبیات معاصر. تهران: میترا.
شویره، کریستین، و اولیویه فونتن (1385) واژگان پیر بوردیو. ترجمة مرتضی کتبی. تهران: نی.
شویره، کریستین، و اولیویه فونتن (1385) واژگان پیر بوردیو. ترجمة مرتضی کتبی. تهران: نی.
فاضلی، محمد (1386) جامعه‌شناسی مصرف موسیقی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
فاضلی، محمد (1386) جامعه‌شناسی مصرف موسیقی. تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
فلاحت‌خواه، فرهاد (1385) «مروری بر اندیشة احمد شاملو». ادبیات فارسی. شمارة 5: 57-76.
فلاحت‌خواه، فرهاد (1385) «مروری بر اندیشة احمد شاملو». ادبیات فارسی. شمارة 5: 57-76.
گرنفل، مایکل (1393) مفاهیم کلیدی پیر بوردیو. ترجمة محمدمهدی لبیبی. چاپ دوم. تهران: افکار.
گرنفل، مایکل (1393) مفاهیم کلیدی پیر بوردیو. ترجمة محمدمهدی لبیبی. چاپ دوم. تهران: افکار.
مرتضوی، سیداحمد؛ ایرج ساعی ارسی، و سعید معدنی (1396) «بررسی بازتاب ستیز اجتماعی در اشعار احمد شاملو با مفاهیم جامعه‌شناسی یورگن هابر ماس». علوم اجتماعی. شمارة 79: 235-268.
مرتضوی، سیداحمد؛ ایرج ساعی ارسی، و سعید معدنی (1396) «بررسی بازتاب ستیز اجتماعی در اشعار احمد شاملو با مفاهیم جامعه‌شناسی یورگن هابر ماس». علوم اجتماعی. شمارة 79: 235-268.
هابرماس، یورگن (1377) «نظریة کنش ارتباطی». ترجمة ابراهیم سلطانی. مجلة کیان. سال هشتم. شمارة 45: 157-159.
هابرماس، یورگن (1377) «نظریة کنش ارتباطی». ترجمة ابراهیم سلطانی. مجلة کیان. سال هشتم. شمارة 45: 157-159.