تحلیل اجتماعی-فرهنگی سفرنامه حاج سیاح برپایه نظریه نشانه‌شناسی اجتماعی پیـرگیرو

نویسندگان
عفت نقابی
مهناز اکبری
دانشگاه خوارزمی
10.29252/jpll.28.88.303
چکیده
نشانه‌شناسی یکی از رویکردهای پژوهشی است که به بررسی نشانه‌ها در جهت درک معانی نهفته در متن می‌پردازد. این رویکرد که از زبان‌شناسی، جامعه‌شناسی، نقد ادبی و... بهره می‌گیرد، روشی کارآمد برای تجزیه و تحلیل است. تحلیل نشانه‌شناختی سفرنامه‌ها فرصتی برای خوانشی تازه و فهم بهتر از آنها فراهم می‌کند. به‌علاوه، می‌تواند نقش سفرنامه‌ها را در ترسیم و بازنمایی اوضاع اجتماعی و فرهنگی جوامع روشن کند. در این مقاله تلاش شده است تا با بررسی نشانه‌های اجتماعی سفرنامه حاج سیاح، که طولانی‌ترین سفرنامه یک فرد عادی ازلحاظ بعد زمانی و مکانی در عصر ناصری است، با استفاده از نشانه‌شناسی پیر گیرو، زوایای پنهانی از هویت، فرهنگ و آداب و رسوم اجتماعی سرزمین‌های سیاحت‌شده روشن شود. این پژوهش، که با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام گرفته است، به مقایسه و گاه نشان‌دادن تقابل فرهنگ ایرانی ـ اسلامی با فرهنگ اروپایی و تقابل انسان‌ها با خود و نیز با محیط زندگی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که مسائل و اعتقادات دینی، به‌مثابه یکی از نشانه‌های هویت، مهم‌ترین دغدغه نویسنده است که هم در داخل و هم در خارج از ایران با دیدی نقادانه بدان پرداخته است. توجه بیش از حد او به مکان‌های مقدس همچون مساجد، معابد و کلیساها حاکی از هویت دینی او در جایگاه طلبه‌ای جوان است.
کلیدواژه‌ها
سفرنامه حاج سیاح
نشانه‌شناسی اجتماعی
پیر گیرو
سفرنامه‌نویسی
تقابل فرهنگی و اجتماعی

عنوان مقاله English

A Socio-Cultural Analysis of Haj Sayyah Travelogue Based on Pierre Guiraud’s Theory of Social Semiotics

نویسندگان English

Effat Neghabi
Mahnaz Akbari
Kharazmi University
چکیده English

Semiotics is a research approach which evaluates the signs to understanding the hidden meaning in the context. This approach which utilize linguistics, sociology, and literary criticism, is an efficient way of analysis. Semiotic analysis of travelogues provides an opportunity to a new reading and better understanding of them. Moreover, semiotic analysis can clarify the role of travelogues in delineating and representing the social and cultural status of societies. Based on Pierre Guiraud’s theory, this paper attempts to reveal the hidden aspects of identity, culture and social customs of explored lands by reviewing the social signs in Haj Sayyah travelogue, which is the longest travelogue of an ordinary person with regard to time and place during the Naseri Era. Using a descriptive-analytic method, this study compares and sometimes contrasts the Iranian-Islamic culture with the European culture and the confrontation of human beings with themselves and the environment. The findings show that religious beliefs and issues, as signs of identity, are the most important concern for the writer who dealt with them critically both inside and outside of Iran. As a young clergyman, his excessive attention to holy places like mosques, temples and churches suggests his religious identity.

کلیدواژه‌ها English

Haj Sayyah Travelogue
Social semiotics
Pierre Guiraud
Writing Travelogue
Social and Cultural Contrast
احمدی، بابک (1383) از نشانه‌های تصویری تا متن. تهران: مرکز.
اکبری، بهمن (1387) «بحران هویت، هویت دینی». پیک نور. تهران: دانشگاه پیام نور. شمارة 4: 219-231.
رضی، داوود (1381) «سنجش نگرش دانشجویان به آیندة شغلی خود با توجه به عوامل اجتماعی و اقتصادی مؤثر بر آن در دانشگاه مازندران». مطالعات و پژوهش‌های دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان. دورة دوم. شمارة 30-31: 295-326.
ریچموند، ویرجینیا پی و جیمز سی مک‌کروسکی (1388) رفتارهای غیرکلامی در روابط میان‌فردی (درس‌نامة ارتباطات غیرکلامی). ترجمة فاطمه سادات موسوی و ژیلا عبدالـله‌پور. زیر نظر غلامرضا آذری. تهران: دانژه.
زندوکیلی، مهدی (1376) «دین، نهادی اجتماعی یا حقیقتی فراتر». مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی. شمارة 1: 30-33.
سجودی، فرهاد (1389) معناکاوی: به‌سوی نشانه‌شناسی اجتماعی. تهران: علم.
سیاح، محمدعلی (1390) سفرنامة حاج سیاح. به‌کوشش علی دهباشی. تهران: علمی.
شعبانی، رضا (1377) مبانی تاریخ اجتماعی ایران. تهران: قومس.
شعیری، حمیدرضا (1388) «از نشانه‌شناسی ساختگرا تا نشانه‌ـ‌معناشناسی گفتمانی». نقد ادبی. سال دوم. شمارة 8: 33-51.
فرهنگی، سهیلا و معصومه باستانی خشک‌بیجاری (1393) «نشانه‌شناسی اجتماعی رمان بیوتن». نقد ادبی. شمارة 25: 121-151.
کوئن، بروس (1379) درآمدی بر جامعه‌شناسی. ترجمة محسن ثلاثی. تهران: توتیا.
گیرو، پی‌یر (1383) نشانه‌شناسی. ترجمة محمد نبوی. تهران: آگاه.
میردریکوندی، رحیم (1379) «شغل، رضایت شغلی و روش‌های ارزیابی آن». معرفت. شمارة 38: 64-77.
نقابی، عفت و کلثوم قربانی (1387) «نشانه‌شناسی اولین رمان اجتماعی ایران». زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. سال هشتم. شمارة 67: 193-216.
نوری، علی‌رضا (1381) «معیارهای اسلامی پوشش زنان و الگوی مصرف آن». اندیشة صادق. شمارة 8ـ9: 122-129.
Persian References in English
Ahmadi, B. (2004) From Visual Signs to Text. Tehran: Markaz [In Persian]
Akbari, B. (2008) "Identity Crisis and Religious Identity". Peyk-e-Noor. No.4. Tehran. Payam-e-Noor University. Pp. 219- 231. [In Persian]
Farhangi, S. & Bastanikhoskbijari, M. (2014) “Social Semiotics of Bivatan Novel”. Literary Criticism, No. 25: 121-151
Giroo, P. (2004) Semiotics. Trans by M. Nabavi. Tehran: Agah [In Persian]
Koen, B. (2000) An Introduction to Sociology. Trans by M. Salasi. Tehran: Toutia [In Persian]
Mirderikvandi, R. (2000) “Job, Job Satisfaction and Methods of Evaluating Job Satisfaction". Ma’refat. No. 38. Pp. 64-77 [In Persian]
Neghabi, E & K. Ghorbani (2010) “Semiotics of Iran’s First Social Novel”. Faculty of Persian Language & Literature of Kharazmi University. Yer. 8. No. 67. Pp. 193-216 [In Persian]
Nouri, A. (2002) “Islamic Benchmarks for Women Wearing and Its Usage Pattern”. ’Andiše-ye-Sadeq. No. 8- 9. Pp. 122-129 [In Persian]
Razi, D. (2002) “Evaluating Students' Occupational Future Time Perspective with Regard to Social and Economic Factors Affecting It at The University of Mazandaran”. Research Journal of Humanities & Literatures Faculty, University of Isfahan. 2nd ed. No. 30-31: 295-326 [In Persian]
Richmond, V. & J. Mc Krooski (2009) Non-Verbal Behaviors in Interpersonal Relations (Non-Verbal Communication Course). Trans by F. Mousavi & Z. Abdollahpour. Tehran: Danzhe. [In Persian]
Sayyah, M. (2011) Haj Sayyah Memoir. Attempted by Ali Dehbashi. Tehran, Elmi [In Persian]
Shabani, R. (1998) Fundamentals of Social History of Iran. Tehran: Ghoumes [In Persian]
Shaeeiri, H. (2009) “From Structural Semiotics to Discoursal Semiotics-Semantics”. Literary Criticism. 2nd year, No. 8: 33-51
Sojoudi, F. (2010) Semantic Analysis: Toward Social Semiotics. Tehran: Elm [In Persian]
Zandvakili, M. (1997) Religion, a Social Institution or a Truth Beyond That. The knowledge Studies in the Islamic Universities. No. 1: 30-33 [In Persian]