شیرین در چشمه نظامی گنجوی تصویری تأثیرگذار و رمانتیک در شعر معاصر فارسی

نویسنده
سعید کریمی قره بابا
دانشگاه پیام نور
10.29252/jpll.28.88.279
چکیده
نظامی گنجوی از جمله گویندگان پرآوازه‌ای است که حضوری همه‌جانبه در تاریخ فرهنگی ایران دارد و این حضور حتی در دوره معاصر نیز کم‌رنگ نشده است. دراین‌میان، صحنه «آب‌تنی شیرین در چشمه» از منظومه خسرو و شیرین یکی از تصاویر پرجاذبه‌ای است که همواره در کانون توجه شاعران هم‌روزگار ما بوده است. مقاله پیشِ‌رو، به‌روش تحلیل محتوا، می‌کوشد کیفیت و دلایل تأثیرگذاری این تصویر را در شعر معاصر بررسی کند. تأثیرپذیری از این تصویر به دو شیوه انجام گرفته ‌است: در شکل نخست و مهم‌ترِ آن، کل شعر به این تصویر اختصاص یافته است و در نوع دیگر نیز شاعران تنها در بخشی از اشعار خود نیم‌نگاهی به این تصویر انداخته‌اند. در ادامه مقاله، این بحث را پیش کشیده‌ایم که تصویر شیرین در چشمه با مشخصات یک تصویر رمانتیک هم‌خوان است و ازاین‌رو برخی شاعران که در مقطعی از فعالیت حرفه‌ای‌شان تحت تأثیر رمانتیسم بوده‌اند، به این تصویر نظامی اقبالی تام نشان داده‌اند. عصیان، عدول از مرزهای اخلاق، توجه به افسانه‌های محلی، تجلی مثالی و اسطوره‌ای زن/ معشوق، استعاره‌گرایی، پویایی و بالندگی تصویر، بیان آراسته و پرجلوه، زمان و مکانِ محو و رنگ‌باخته و نامشخص، و طبیعت‌گرایی همگی از مشخصات شعر و تصویر رمانتیک به‌شمار می‌آید که اغلبِ آنها در تصویر شیرین در چشمه نیز دیده می‌شود. یکی دیگر از دلایل جذابیت این تصویر را جسمانی‌بودن آن دانسته‌ایم. این تصویر کلاسیک، با جنبه‌های ملایم اغواگرانه‌اش، استعداد آن را داشته است که هم کشش‌های تنانه و زنانه روزگار ما را بازتاب دهد و هم به شعر مدرن هویتی بومی ببخشد.
کلیدواژه‌ها
نظامی
شیرین در چشمه
شعر معاصر
تصویر رمانتیک

عنوان مقاله English

Nizami Ganjavi’s Shirin in a Fountain: An Influential, Romantic Image in Contemporary Persian Poetry

نویسنده English

Saeed Karimi Qarababa
Payam-e-Noor University
چکیده English

Nizami Ganjavi is a well-known literary figure in Iranian cultural history whose influence has not been diminished in contemporary era. The scene of “Shirin bathing in a fountain” is one of the most prominent scenes of Khosrow and Shirin poem which has been the focus of attention for many modern poets. Following a content analysis approach, this study attempts to explain why such a scene has been so rich and influential in contemporary poetry. The scene has been impressive in two ways: In the first, and the most important type, the whole poem is dedicated to this scene, and in the other type, the poets have only partially referred to the scene. In this paper, it is argued that the scene of Shirin bathing in a fountain is a romantic theme and since some poets were influenced by romanticism – at some points in their professional career – they were fascinated by this scene. Rebellion, violation of moral boundaries, attention to local legends, mythological manifestation of a woman/the beloved one, metaphorism, dynamism and maturity of the scene and its vivid expression, the vague location and time of the event as well as the naturalism of the scene have been parameters of the romantic poems and images most of which are represented in the studied scene. Another attraction of the scene is its eroticism. This classical image has the potential to arouse sensual attraction and to reflect both physical and feminine tensions of our time and to give an indigenous identity to modern poetry.




کلیدواژه‌ها English

Nizami Ganjavi
Shirin in a Fountain
Contemporary poetry
Romantic Image
احمدی، بابک (1380) ساختار و تأویل متن. چاپ هفتم. تهران: مرکز.
احمدی، بابک (1380) ساختار و تأویل متن. چاپ هفتم. تهران: مرکز.
اخوان لنگرودی، مهدی (1380) خدا غم را آفرید، نصرت را آفرید. تهران: ثالث.
اسلامی‌ندوشن، محمدعلی (1370) «یک نگاه دیگر به شیرین در چشمه». مجلة آشنا. سال اول. شمارة 2: 32- 34.
امین‌پور، قیصر (1383) سنت و نوآوری در شعر معاصر. تهران: علمی و فرهنگی.
اورند، مهدی (1388) نصرت رحمانی؛ مجموعة تاریخ شفاهی ادبیات معاصر ایران. تهران: ثالث.
براهنی، رضا (1371) طلا در مس. جلد 2. تهران: مؤلف.
بهمنی، محمدعلی (1392) مجموعه اشعار محمدعلی بهمنی. چاپ دوم. تهران: نگاه.
پورجوادی، نصرالـله (1370) «شیرین در چشمه». نشر دانش. شمارة 64: 2-11.
توللی، فریدون (1346) رها. چاپ سوم. تهران: امیرکبیر.
جامی، عبدالرحمن (1338) هفت اورنگ. به تصحیح مرتضی مدرس گیلانی. چاپ دوم. تهران: سعدی.
جعفری، مسعود (1378) سیر رمانتیسم در اروپا. تهران: مرکز.
جعفری، مسعود (1388) سیر رمانتیسم در ایران (از مشروطه تا نیما). چاپ دوم. تهران: مرکز.
چوهدری، شاهد (1371) «تأثیر نظامی گنجوی بر اشعار اقبال لاهوری». مجلة آشنا. سال دوم. شمارة 7: 31-35.
حدیدی، جواد (1380) «برج آبی». نشر دانش. شمارة 101: 29-30.
حریری، شیوا و هومن عباسپور (1376) «تصویر» در: دانش‌نامة ادب فارسی. جلد 2. به سرپرستی حسن انوشه. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: 367-371.
حریری، ناصر (1372) دربارة هنر و ادبیات؛ گفت‌وشنودی با احمد شاملو. چاپ سوم. تهران: گوهرزاد.
حسینی‌مطلق، ملیحه (1389) «بررسی دو نگارة شیرین در چشمه و خسرو در حال نظاره در مکتب‌های هرات و شیراز قرن نهم ه‍ .ق». کتاب ماه هنر. شمارة 140: 39-34.
خاتمی، احمد و عبدالرسول شاکری (1393) «خوانشی کهن‌الگویی از توصیف مارال در رمان کلیدر». مجلة تاریخ ادبیات دانشگاه شهیدبهشتی. شمارة 74 :61- 76.
خالقی‌‌مطلق، جلال (1375) «تن‌کامه‌سرایی در ادبیات فارسی». ایران‌شناسی. سال هشتم. شمارة 29: 15-54.
درویشیان، علی‌اشرف و رضا خندان (مهابادی) (1380) فرهنگ افسانه‌های مردم ایران. جلد 5. تهران: کتاب و فرهنگ.
درویشیان، علی‌اشرف و رضا خندان (مهابادی) (1382) فرهنگ افسانه‌های مردم ایران. جلد 12. تهران: کتاب و فرهنگ.
درویشیان، علی‌اشرف و رضا خندان (مهابادی) (1382) فرهنگ افسانه‌های مردم ایران. جلد 13. تهران: کتاب و فرهنگ.
دولت‌آبادی، محمود (1392) کلیدر. چاپ چهارم. تهران: فرهنگ معاصر.
ربیعیان، محمدرضا (1376) «ادبیات اروتیک» در: دانش‌نامة ادب فارسی. جلد 2. به سرپرستی حسن انوشه. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: 34-37.
رحمانی، نصرت (1389) مجموعه اشعار نصرت رحمانی. چاپ سوم. تهران: نگاه.
رضایی، عربعلی (1382) واژگان توصیفی ادبیات. تهران: فرهنگ معاصر.
روزبه، محمدرضا (1383) شرح، تحلیل و تفسیر شعر نو فارسی. تهران: حروفیه.
زهرازاده، محمدعلی و یعقوب فولادی (1390) «بررسی تحول اندیشة نصرت رحمانی از رمانتیک فردگرا به رمانتیک جامعه‌گرا». پژوهشنامة ادب غنایی. سال نهم. شمارة 17: 77-102.
زیاری، حسن (1396) «منشأ تصویر شست‌وشوی شیرین در چشمة خسرو و شیرین نظامی گنجوی». در: مجموعة مقالات سرو رشید. یادنامة غلامرضا رشید یاسمی. به‌کوشش ابراهیم رحیمی زنگنه و سهیل یاری. کرمانشاه: دیباچه: 447- 460.
سلیمانی، فرامرز (1371) بارورتر از بهار؛ نقد و بررسی و نمونه‌هایی از شعر زنان. تهران: دنیای مادر.
سیدحسینی، رضا (1371) مکتب‌های ادبی. چاپ دهم. تهران: نگاه.
شاملو، احمد (1382) مجموعه آثار احمد شاملو؛ دفتر یکم: شعرها. چاپ چهارم. تهران: نگاه.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1383) صورخیال در شعر فارسی. چاپ نهم. تهران: آگاه.
شمس لنگرودی، محمدتقی (1392) مجموعه اشعار. چاپ سوم. تهران: نگاه.
شمیسا، سیروس (1386) سبک‌شناسی شعر. چاپ سوم از ویرایش دوم. تهران: میترا.
صلاحی، عمران (1382) خواب پرنده در قفس. شعرهای کوتاه از شاعران امروز. جلد 2. انتخاب احمد پوری. چاپ دوم. تهران: کتاب خورشید.
طغیانی، اسحاق و مسعود آلگونه جونقانی (1388) «صورت و ساخت شعری خسرو و شیرین نظامی». پژوهش‌های ادبی. سال ششم. شمارة 24: 107-128.
عابدی، کامیار (1380) به رغم پنجره‌های بسته؛ شعر معاصر زنان. تهران: کتاب نادر.
عارف اردبیلی (1355) فرهادنامه؛ به تصحیح عبدالرضا آذر. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
فتوحی، محمود (1384) «تصویر رمانتیک؛ مبانی نظری، ماهیت و کارکرد». پژوهش‌های ادبی. شمارة‌ 9 و 10: 151-180.
فرخزاد، فروغ (1368) مجموعه اشعار فروغ. آلمان غربی: نوید.
کزازی، میرجلال‌الدین (1388) «خسرو و شیرین». در: دانشنامة زبان و ادب فارسی. به سرپرستی اسماعیل سعادت. جلد 3. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی: 38-41.
کنگرانی، منیژه و بهمن نامورمطلق (1390) «شیرین در گفتمان اسطوره‌ای معاصر و بازنمود آن در هنرهای نمایشی». هنرهای زیبا. شمارة 43: 15-22.
کوزنزهوی، دیوید (1371) حلقة انتقادی. ترجمة مراد فرهادپور. تهران: گیل و روشنگران.
کیانوش، محمود (1389) نیما یوشیج و شعر کلاسیک فارسی. تهران: قطره.
مکاریک، ایرناریما (1385) دانش‌نامة نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمة مهران مهاجر و محمد نبوی. چاپ دوم. تهران: آگه.
منزوی، حسین (1391) مجموعه اشعار. چاپ سوم. تهران: نگاه.
میرصادقی، جمال و میمنت میرصادقی (1377) واژه‌نامة هنر داستان‌نویسی. تهران: کتاب مهناز.
ناتل خانلری، پرویز (1370) ماه در مرداب. چاپ دوم. تهران: معین.
نادرپور، نادر (1351) برگزیدة اشعار. چاپ سوم. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
نادرپور، نادر (1370) «نظامی گنجوی: مستِ مِی نخورده». ایران‌شناسی. شمارة 11: 525- 513.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف (1376) خسرو و شیرین. به تصحیح و توضیح برات زنجانی. تهران: دانشگاه تهران.
وبستر، راجر (1382) پیش‌درآمدی بر مطالعة نظریة ادبی. ترجمة الهه دهنوی. تهران: روزنگار.
هنرمندی، حسن (1337) هراس (مجموعة هفتادویک شعر). تهران: چاپ‌خانة تابش.
یاحقی، محمدجعفر (1370) «نیما و نظامی». باژ. شمارة 4: 30-41.
References in English
Abedi, Kamyar (2001) In Spite of Closed Windows: Poems of Contemporary Women. Tehran: Ketab-e Nader [In Persian]
Ahmadi, Babak (2001) Text Structure and Interpretation. 7th ed. Tehran: Markaz [In Persian]
Aref Ardebili (2001) FarhadName. Corrected by Abd-al Reza Azar. Tehran: Bonyad-e Farhang-e Iran [In Persian]
Akhavan Langroudi, Mahdi (2001) God Created Grief, Created Triumph. Tehran: Sales [In Persian]
Aminpour, Qeysar (2004) Tradition and Innovation in Contemporary Poem, Tehran: Elmi Farhangi [In Persian]
Bahmani, Mohamad Ali (2013) The Poem Collection of Mohamad Ali Bahmani. 2nd ed. Tehran: Negah [In Persian]
Baraheni, Reza (1992) Gold in Copper. 2nd Vol. Tehran: Author [In Persian]
Chohdari, Shahed (1992) “The Influence of Nizami Ganjavi on Poems of Iqbal Lahouri”. Ashena Quarterly, 2nd Year, No.7, Pp.31-35 [In Persian]
Couzenshoy, David (1992) The Critical Circle. Trans by Morad Farhadpour. Tehran: Gill & Roshangaran [In Persian]
Darvishian, Ali Ashraf & Reza Khandan (Mahabadi) (2003) Dictionary of Iranian Myths. 13th Volume. Tehran: Ketab-o Farhang [In Persian]
Darvishian, Ali Ashraf (2003) Encyclopedia of Iranian Myths. 12th Volume. Tehran: Ketab-o Farhang [In Persian]
Darvishian, Ali Ashraf (2001) Encyclopedia of Iranian Myths. 5th Volume. Tehran: Ketab-o Farhang [In Persian]
Dowlat Abadi, Mahmoud (2013) Kalidar. 4th ed. Tehran: Farhang-e Mo’aser [In Persian]
Eslami Nodoushan, Mohamad Ali (1991) “Another Look to Shirin in Spring”. Ashena Quarterly, 1st Year, No. 2, Pp. 32-34 [In Persian]
Fotouhi, Mahmoud (2005) “Romantic Image: Theoretical Basis, Nature and Function”, Literary Research, Nos 9, 10, pp.151-180 [In Persian]
Farahzad, Forouq (1989) The Collection of Forouq Poems, Western Germany: Navid [In Persian]
Hadidi, Javad (2001) “The Blue Tower”, Nashr-e Danesh, No.101. Pp.29-30 [In Persian]
Hariri, Shiva & Houman Abbaspour (1997) “Image” in Persian Literature Encyclopedia (2). Supervised by Hasan Anoushe. Tehran: Publishing Organization of Iranian Ministry of Culture and Islamic Guidance. Pp. 367-371 [In Persian]
Hariri, Naser (1993) About Art and Literature: An Interview with Ahmad Shamlou. 3rd ed, Tehran: Goharzad [In Persian]
Honarmandi, Hasan (1958) Horas (Collection of 71 Poems). Tehran: Tabesh Printing House [In Persian]
Hosseini Motlaq, Malihe (2010) “The Analysis of Two Images of Shirin in Spring and Khosrow Watching Her in Schools of Harat and Shiraz in 9th Century A.H.” Honar Monthly Book. No. 120. Pp.34-39 [In Persian]
Ja’fari, Masoud (1999) Europran Romanticism, Tehran: Markaz [In Persian]
Ja’fari, Masoud (2009) Iranian Romanticism (Since Constitutional Movement until Nima). 2nd ed. Tehran: Markaz [In Persian]
Jami, Abd-al Rahman (1959) Haft Aowrang (Seven Thrones). Revised by Morteza Modarres Guilani. 2nd ed. Tehran: Sa’di [In Persian]
Kazzazi, MirJalaleddin (2009) “Khosrow and Shirin” in Encyclopedia of Persian Language and Literature, Supervised by Esmail Sa’adat. 3rd Volume, Tehran” Academy of Persian Language and Literature, Pp.38-41 [In Persian]
Kangarani, Manizhe & Bahman Namvar Motlaq (2011) “Shirin in the Contemporary Mythical Discourse and its Reflection in Performing Arts, Fine Arts, No.43, Pp.15-22 [In Persian]
Khaleqi Motlaq, Jalal (1996) “Eroticism in Persian Literature”. Iranshenasi Quarterly. 8th Year, No.. 29. Pp. 15-54 [In Persian]
Khatami, Ahmad & Abd-al Rasoul Shakeri (2014) “A Reading of a Prototype of Maral in Kaleidar”. History Quarterly of Shahid Beheshti University. No. 74. Pp.61-76 [In Persian]
Kianoush, Mahmoud (2010) Nima Youshij and Classic Persian Poetry. Tehran: Ghatreh [In Persian]
Makaryk, Irena (2006) Encyclopedia of Contemporary Literary Theory. Trans by Mehran Mohajer & Mohammad Nabavi, 2nd ed. Tehran: Aghah [In Persian]
MirSadeqi, Jamal & Meymanat MirSadeqi (1998) The Glossary of Storytelling Art. Tehran: Ketab-e Mahnaz [In Persian]
Monzavi, Hossein (2012) The Collected Poems. 3rd ed. Tehran: Negah [In Persian]
Natel Khanlari, Parviz (1991) The Moon in Swamp. 2nd ed. Tehran: Mo’in [In Persian]
Naderpour, Nader (1972) Selected Poems. 3rd ed. Tehran: The Pocket Books Company [In Persian]
Naderpour, Nader (1991) “Nizami Ganjavi: A Natural Drunk”. Iranshenasi. No. 11, Pp. 513-525 [In Persian]
Nizami, Elyas ibn-eYousof (1997) Khosrow and Shirin, Revised by Barat Zanjani. Tehran: Tehran University Press [In Persian]
Owrand, Mahdi (2009) Nosrat Rahmani; Oral History Collection of Contemporary Persian Literature. Tehran: Sales [In Persian]
PourJavadi, Nasrollah (1991) “Shirin in Spring”. Nashr-e Danesh. No.64, Pp.2-11 [In Persian]
Rabi’iyan, Mohamadreza (1997) “Erotic Literature” in Persian Literary Encyclopedia (2). Supervised by Hasan Anoushe. Tehran: Publishing Organization of Iranian Ministry of Culture and Islamic Guidance. Pp.34-37 [In Persian]
Rahmani, Nosrat (2010) The Collection of Nosrat Rahmani’s Poems. 3rd ed. Tehran: Negah [In Persian]
Rezaei, Arab Ali (2003) The Descriptive Vocabulary of Literature. Tehran: Farhang-e Mo’aser [In Persian]
Roozbeh, Mohammad Reza (2004) Explanation, Analysis and Interpretation of Modern Persian Poetry. Tehran: Horoufiye [In Persian]
Salahi, Omran (2003) A Bird’s Dream in a Cage (2); Short Poems of Contemporary Poets. Selected by Ahmad Pouri. 2nd ed. Tehran: Ketab-e Khorshid [In Persian]
Seyyed Hosseini, Reza (1992) Literary Schools. 10th ed. Tehran: Negah [In Persian]
Shafiei Kadkani, Mohammad Reza (2004) Imagery Techniques in Persian Poetry. 9th ed. Theran: Aghah [In Persian]
Shamisa, Sirus (2007) Poem Stylistics. 3rd ed of 2nd revision. Tehran: Mitra [In Persian]
Shamlou, Ahmad (2003) The Collection of Ahmad Shamlou’s Works: First Book: Poems. 4th ed. Tehran: Negah [In Persian]
Shams Langroudi, Mohammad Taqi (2013) The Collection of Poems. 3rd ed. Tehran: Negah [In Persian]
Soleimani, Faramarz (1992) More Fruitful than Spring; The Criticism and Samples of Women’s Poems. Tehran: Donya-ye Madar [In Persian]
Tavallali, Fereydoun (1967) Raha. 3rd ed. Tehran: Amirkabir [In Persian]
Toqyani, Eshaq & Masoud Algoune Joonghani (2009) “The Poetic Form and Structure of Nizami’s Khosrow and Shirin”. Literary Research. 6rd Year, No. 24, Pp.107-128 [In Persian]
Webster, Roger (2003) An Introduction to Studies of Literary Theory. Trans by Elahe Dehnavi. Tehran: Rouznegar [In Persian]
Yahaghi, Mohamad Jafar (1991) “Nima and Nizami”. Bazh, No. 4, Pp30-41 [In Persian]
Zahrazadeh, Mohammad Ali & Ya’qub Fouladi (2011) “The Study of Change in Nosrat Rahmani’s Thought from Individualistic Romantic to a Socialistic Romantic” Journal of Lyrical Literature Researches. Sistan and Balouchestan University. 9th Year. No. 17. Pp.77-102 [In Persian]
Ziyari, Hasan (2017) “The Origin of Image of Shirin Bathing In Spring in Nizami Ganjavi’s Khosrow and Shirin. In: The Collection of Articles of Sarv-e Rashid. The Memorial of GholamReza Rashid Yasemi by. Ebrahim Rahimi Zangane and Soheil Yari. Kermanshah: Dibache: 447-460 [In Persian]
اخوان لنگرودی، مهدی (1380) خدا غم را آفرید، نصرت را آفرید. تهران: ثالث.
اسلامی‌ندوشن، محمدعلی (1370) «یک نگاه دیگر به شیرین در چشمه». مجلة آشنا. سال اول. شمارة 2: 32- 34.
امین‌پور، قیصر (1383) سنت و نوآوری در شعر معاصر. تهران: علمی و فرهنگی.
اورند، مهدی (1388) نصرت رحمانی؛ مجموعة تاریخ شفاهی ادبیات معاصر ایران. تهران: ثالث.
براهنی، رضا (1371) طلا در مس. جلد 2. تهران: مؤلف.
بهمنی، محمدعلی (1392) مجموعه اشعار محمدعلی بهمنی. چاپ دوم. تهران: نگاه.
پورجوادی، نصرالـله (1370) «شیرین در چشمه». نشر دانش. شمارة 64: 2-11.
توللی، فریدون (1346) رها. چاپ سوم. تهران: امیرکبیر.
جامی، عبدالرحمن (1338) هفت اورنگ. به تصحیح مرتضی مدرس گیلانی. چاپ دوم. تهران: سعدی.
جعفری، مسعود (1378) سیر رمانتیسم در اروپا. تهران: مرکز.
جعفری، مسعود (1388) سیر رمانتیسم در ایران (از مشروطه تا نیما). چاپ دوم. تهران: مرکز.
چوهدری، شاهد (1371) «تأثیر نظامی گنجوی بر اشعار اقبال لاهوری». مجلة آشنا. سال دوم. شمارة 7: 31-35.
حدیدی، جواد (1380) «برج آبی». نشر دانش. شمارة 101: 29-30.
حریری، شیوا و هومن عباسپور (1376) «تصویر» در: دانش‌نامة ادب فارسی. جلد 2. به سرپرستی حسن انوشه. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: 367-371.
حریری، ناصر (1372) دربارة هنر و ادبیات؛ گفت‌وشنودی با احمد شاملو. چاپ سوم. تهران: گوهرزاد.
حسینی‌مطلق، ملیحه (1389) «بررسی دو نگارة شیرین در چشمه و خسرو در حال نظاره در مکتب‌های هرات و شیراز قرن نهم ه‍ .ق». کتاب ماه هنر. شمارة 140: 39-34.
خاتمی، احمد و عبدالرسول شاکری (1393) «خوانشی کهن‌الگویی از توصیف مارال در رمان کلیدر». مجلة تاریخ ادبیات دانشگاه شهیدبهشتی. شمارة 74 :61- 76.
خالقی‌‌مطلق، جلال (1375) «تن‌کامه‌سرایی در ادبیات فارسی». ایران‌شناسی. سال هشتم. شمارة 29: 15-54.
درویشیان، علی‌اشرف و رضا خندان (مهابادی) (1380) فرهنگ افسانه‌های مردم ایران. جلد 5. تهران: کتاب و فرهنگ.
درویشیان، علی‌اشرف و رضا خندان (مهابادی) (1382) فرهنگ افسانه‌های مردم ایران. جلد 12. تهران: کتاب و فرهنگ.
درویشیان، علی‌اشرف و رضا خندان (مهابادی) (1382) فرهنگ افسانه‌های مردم ایران. جلد 13. تهران: کتاب و فرهنگ.
دولت‌آبادی، محمود (1392) کلیدر. چاپ چهارم. تهران: فرهنگ معاصر.
ربیعیان، محمدرضا (1376) «ادبیات اروتیک» در: دانش‌نامة ادب فارسی. جلد 2. به سرپرستی حسن انوشه. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی: 34-37.
رحمانی، نصرت (1389) مجموعه اشعار نصرت رحمانی. چاپ سوم. تهران: نگاه.
رضایی، عربعلی (1382) واژگان توصیفی ادبیات. تهران: فرهنگ معاصر.
روزبه، محمدرضا (1383) شرح، تحلیل و تفسیر شعر نو فارسی. تهران: حروفیه.
زهرازاده، محمدعلی و یعقوب فولادی (1390) «بررسی تحول اندیشة نصرت رحمانی از رمانتیک فردگرا به رمانتیک جامعه‌گرا». پژوهشنامة ادب غنایی. سال نهم. شمارة 17: 77-102.
زیاری، حسن (1396) «منشأ تصویر شست‌وشوی شیرین در چشمة خسرو و شیرین نظامی گنجوی». در: مجموعة مقالات سرو رشید. یادنامة غلامرضا رشید یاسمی. به‌کوشش ابراهیم رحیمی زنگنه و سهیل یاری. کرمانشاه: دیباچه: 447- 460.
سلیمانی، فرامرز (1371) بارورتر از بهار؛ نقد و بررسی و نمونه‌هایی از شعر زنان. تهران: دنیای مادر.
سیدحسینی، رضا (1371) مکتب‌های ادبی. چاپ دهم. تهران: نگاه.
شاملو، احمد (1382) مجموعه آثار احمد شاملو؛ دفتر یکم: شعرها. چاپ چهارم. تهران: نگاه.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1383) صورخیال در شعر فارسی. چاپ نهم. تهران: آگاه.
شمس لنگرودی، محمدتقی (1392) مجموعه اشعار. چاپ سوم. تهران: نگاه.
شمیسا، سیروس (1386) سبک‌شناسی شعر. چاپ سوم از ویرایش دوم. تهران: میترا.
صلاحی، عمران (1382) خواب پرنده در قفس. شعرهای کوتاه از شاعران امروز. جلد 2. انتخاب احمد پوری. چاپ دوم. تهران: کتاب خورشید.
طغیانی، اسحاق و مسعود آلگونه جونقانی (1388) «صورت و ساخت شعری خسرو و شیرین نظامی». پژوهش‌های ادبی. سال ششم. شمارة 24: 107-128.
عابدی، کامیار (1380) به رغم پنجره‌های بسته؛ شعر معاصر زنان. تهران: کتاب نادر.
عارف اردبیلی (1355) فرهادنامه؛ به تصحیح عبدالرضا آذر. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
فتوحی، محمود (1384) «تصویر رمانتیک؛ مبانی نظری، ماهیت و کارکرد». پژوهش‌های ادبی. شمارة‌ 9 و 10: 151-180.
فرخزاد، فروغ (1368) مجموعه اشعار فروغ. آلمان غربی: نوید.
کزازی، میرجلال‌الدین (1388) «خسرو و شیرین». در: دانشنامة زبان و ادب فارسی. به سرپرستی اسماعیل سعادت. جلد 3. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی: 38-41.
کنگرانی، منیژه و بهمن نامورمطلق (1390) «شیرین در گفتمان اسطوره‌ای معاصر و بازنمود آن در هنرهای نمایشی». هنرهای زیبا. شمارة 43: 15-22.
کوزنزهوی، دیوید (1371) حلقة انتقادی. ترجمة مراد فرهادپور. تهران: گیل و روشنگران.
کیانوش، محمود (1389) نیما یوشیج و شعر کلاسیک فارسی. تهران: قطره.
مکاریک، ایرناریما (1385) دانش‌نامة نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمة مهران مهاجر و محمد نبوی. چاپ دوم. تهران: آگه.
منزوی، حسین (1391) مجموعه اشعار. چاپ سوم. تهران: نگاه.
میرصادقی، جمال و میمنت میرصادقی (1377) واژه‌نامة هنر داستان‌نویسی. تهران: کتاب مهناز.
ناتل خانلری، پرویز (1370) ماه در مرداب. چاپ دوم. تهران: معین.
نادرپور، نادر (1351) برگزیدة اشعار. چاپ سوم. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
نادرپور، نادر (1370) «نظامی گنجوی: مستِ مِی نخورده». ایران‌شناسی. شمارة 11: 525- 513.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف (1376) خسرو و شیرین. به تصحیح و توضیح برات زنجانی. تهران: دانشگاه تهران.
وبستر، راجر (1382) پیش‌درآمدی بر مطالعة نظریة ادبی. ترجمة الهه دهنوی. تهران: روزنگار.
هنرمندی، حسن (1337) هراس (مجموعة هفتادویک شعر). تهران: چاپ‌خانة تابش.
یاحقی، محمدجعفر (1370) «نیما و نظامی». باژ. شمارة 4: 30-41.
References in English
Abedi, Kamyar (2001) In Spite of Closed Windows: Poems of Contemporary Women. Tehran: Ketab-e Nader [In Persian]
Ahmadi, Babak (2001) Text Structure and Interpretation. 7th ed. Tehran: Markaz [In Persian]
Aref Ardebili (2001) FarhadName. Corrected by Abd-al Reza Azar. Tehran: Bonyad-e Farhang-e Iran [In Persian]
Akhavan Langroudi, Mahdi (2001) God Created Grief, Created Triumph. Tehran: Sales [In Persian]
Aminpour, Qeysar (2004) Tradition and Innovation in Contemporary Poem, Tehran: Elmi Farhangi [In Persian]
Bahmani, Mohamad Ali (2013) The Poem Collection of Mohamad Ali Bahmani. 2nd ed. Tehran: Negah [In Persian]
Baraheni, Reza (1992) Gold in Copper. 2nd Vol. Tehran: Author [In Persian]
Chohdari, Shahed (1992) “The Influence of Nizami Ganjavi on Poems of Iqbal Lahouri”. Ashena Quarterly, 2nd Year, No.7, Pp.31-35 [In Persian]
Couzenshoy, David (1992) The Critical Circle. Trans by Morad Farhadpour. Tehran: Gill & Roshangaran [In Persian]
Darvishian, Ali Ashraf & Reza Khandan (Mahabadi) (2003) Dictionary of Iranian Myths. 13th Volume. Tehran: Ketab-o Farhang [In Persian]
Darvishian, Ali Ashraf (2003) Encyclopedia of Iranian Myths. 12th Volume. Tehran: Ketab-o Farhang [In Persian]
Darvishian, Ali Ashraf (2001) Encyclopedia of Iranian Myths. 5th Volume. Tehran: Ketab-o Farhang [In Persian]
Dowlat Abadi, Mahmoud (2013) Kalidar. 4th ed. Tehran: Farhang-e Mo’aser [In Persian]
Eslami Nodoushan, Mohamad Ali (1991) “Another Look to Shirin in Spring”. Ashena Quarterly, 1st Year, No. 2, Pp. 32-34 [In Persian]
Fotouhi, Mahmoud (2005) “Romantic Image: Theoretical Basis, Nature and Function”, Literary Research, Nos 9, 10, pp.151-180 [In Persian]
Farahzad, Forouq (1989) The Collection of Forouq Poems, Western Germany: Navid [In Persian]
Hadidi, Javad (2001) “The Blue Tower”, Nashr-e Danesh, No.101. Pp.29-30 [In Persian]
Hariri, Shiva & Houman Abbaspour (1997) “Image” in Persian Literature Encyclopedia (2). Supervised by Hasan Anoushe. Tehran: Publishing Organization of Iranian Ministry of Culture and Islamic Guidance. Pp. 367-371 [In Persian]
Hariri, Naser (1993) About Art and Literature: An Interview with Ahmad Shamlou. 3rd ed, Tehran: Goharzad [In Persian]
Honarmandi, Hasan (1958) Horas (Collection of 71 Poems). Tehran: Tabesh Printing House [In Persian]
Hosseini Motlaq, Malihe (2010) “The Analysis of Two Images of Shirin in Spring and Khosrow Watching Her in Schools of Harat and Shiraz in 9th Century A.H.” Honar Monthly Book. No. 120. Pp.34-39 [In Persian]
Ja’fari, Masoud (1999) Europran Romanticism, Tehran: Markaz [In Persian]
Ja’fari, Masoud (2009) Iranian Romanticism (Since Constitutional Movement until Nima). 2nd ed. Tehran: Markaz [In Persian]
Jami, Abd-al Rahman (1959) Haft Aowrang (Seven Thrones). Revised by Morteza Modarres Guilani. 2nd ed. Tehran: Sa’di [In Persian]
Kazzazi, MirJalaleddin (2009) “Khosrow and Shirin” in Encyclopedia of Persian Language and Literature, Supervised by Esmail Sa’adat. 3rd Volume, Tehran” Academy of Persian Language and Literature, Pp.38-41 [In Persian]
Kangarani, Manizhe & Bahman Namvar Motlaq (2011) “Shirin in the Contemporary Mythical Discourse and its Reflection in Performing Arts, Fine Arts, No.43, Pp.15-22 [In Persian]
Khaleqi Motlaq, Jalal (1996) “Eroticism in Persian Literature”. Iranshenasi Quarterly. 8th Year, No.. 29. Pp. 15-54 [In Persian]
Khatami, Ahmad & Abd-al Rasoul Shakeri (2014) “A Reading of a Prototype of Maral in Kaleidar”. History Quarterly of Shahid Beheshti University. No. 74. Pp.61-76 [In Persian]
Kianoush, Mahmoud (2010) Nima Youshij and Classic Persian Poetry. Tehran: Ghatreh [In Persian]
Makaryk, Irena (2006) Encyclopedia of Contemporary Literary Theory. Trans by Mehran Mohajer & Mohammad Nabavi, 2nd ed. Tehran: Aghah [In Persian]
MirSadeqi, Jamal & Meymanat MirSadeqi (1998) The Glossary of Storytelling Art. Tehran: Ketab-e Mahnaz [In Persian]
Monzavi, Hossein (2012) The Collected Poems. 3rd ed. Tehran: Negah [In Persian]
Natel Khanlari, Parviz (1991) The Moon in Swamp. 2nd ed. Tehran: Mo’in [In Persian]
Naderpour, Nader (1972) Selected Poems. 3rd ed. Tehran: The Pocket Books Company [In Persian]
Naderpour, Nader (1991) “Nizami Ganjavi: A Natural Drunk”. Iranshenasi. No. 11, Pp. 513-525 [In Persian]
Nizami, Elyas ibn-eYousof (1997) Khosrow and Shirin, Revised by Barat Zanjani. Tehran: Tehran University Press [In Persian]
Owrand, Mahdi (2009) Nosrat Rahmani; Oral History Collection of Contemporary Persian Literature. Tehran: Sales [In Persian]
PourJavadi, Nasrollah (1991) “Shirin in Spring”. Nashr-e Danesh. No.64, Pp.2-11 [In Persian]
Rabi’iyan, Mohamadreza (1997) “Erotic Literature” in Persian Literary Encyclopedia (2). Supervised by Hasan Anoushe. Tehran: Publishing Organization of Iranian Ministry of Culture and Islamic Guidance. Pp.34-37 [In Persian]
Rahmani, Nosrat (2010) The Collection of Nosrat Rahmani’s Poems. 3rd ed. Tehran: Negah [In Persian]
Rezaei, Arab Ali (2003) The Descriptive Vocabulary of Literature. Tehran: Farhang-e Mo’aser [In Persian]
Roozbeh, Mohammad Reza (2004) Explanation, Analysis and Interpretation of Modern Persian Poetry. Tehran: Horoufiye [In Persian]
Salahi, Omran (2003) A Bird’s Dream in a Cage (2); Short Poems of Contemporary Poets. Selected by Ahmad Pouri. 2nd ed. Tehran: Ketab-e Khorshid [In Persian]
Seyyed Hosseini, Reza (1992) Literary Schools. 10th ed. Tehran: Negah [In Persian]
Shafiei Kadkani, Mohammad Reza (2004) Imagery Techniques in Persian Poetry. 9th ed. Theran: Aghah [In Persian]
Shamisa, Sirus (2007) Poem Stylistics. 3rd ed of 2nd revision. Tehran: Mitra [In Persian]
Shamlou, Ahmad (2003) The Collection of Ahmad Shamlou’s Works: First Book: Poems. 4th ed. Tehran: Negah [In Persian]
Shams Langroudi, Mohammad Taqi (2013) The Collection of Poems. 3rd ed. Tehran: Negah [In Persian]
Soleimani, Faramarz (1992) More Fruitful than Spring; The Criticism and Samples of Women’s Poems. Tehran: Donya-ye Madar [In Persian]
Tavallali, Fereydoun (1967) Raha. 3rd ed. Tehran: Amirkabir [In Persian]
Toqyani, Eshaq & Masoud Algoune Joonghani (2009) “The Poetic Form and Structure of Nizami’s Khosrow and Shirin”. Literary Research. 6rd Year, No. 24, Pp.107-128 [In Persian]
Webster, Roger (2003) An Introduction to Studies of Literary Theory. Trans by Elahe Dehnavi. Tehran: Rouznegar [In Persian]
Yahaghi, Mohamad Jafar (1991) “Nima and Nizami”. Bazh, No. 4, Pp30-41 [In Persian]
Zahrazadeh, Mohammad Ali & Ya’qub Fouladi (2011) “The Study of Change in Nosrat Rahmani’s Thought from Individualistic Romantic to a Socialistic Romantic” Journal of Lyrical Literature Researches. Sistan and Balouchestan University. 9th Year. No. 17. Pp.77-102 [In Persian]
Ziyari, Hasan (2017) “The Origin of Image of Shirin Bathing In Spring in Nizami Ganjavi’s Khosrow and Shirin. In: The Collection of Articles of Sarv-e Rashid. The Memorial of GholamReza Rashid Yasemi by. Ebrahim Rahimi Zangane and Soheil Yari. Kermanshah: Dibache: 447-460 [In Persian]