تحلیل گفتمانی داستان «خانه روشنان» گلشیری با استفاده از نظریه راجر فالر

نویسندگان
حمید عبداللهیان 1
سمیرا شفیعی 2
عاطفه زندی 3
1 دانشگاه اراک
2 دانشگاه تربیت مدرس
3 دانشگاه اصفهان
10.29252/jpll.28.88.229
چکیده
یکی از رویکردهایی که در نقد داستان از منظر زبان­شناختی بسیار متحول‌ شده، نظریه راجر فالر است. این نظریه آمیزه­ای از نظریات دستورزبان گشتاری چامسکی و زبان­شناسی نقش‌گرای هالیدی است. ازآنجاکه داستان «خانه روشنان» گلشیری به‌شیوه جریان سیال ذهن نوشته شده و فالر نیز معتقد است، در چنین داستان­هایی، روساخت به فهم ژرف‌ساخت کمک می­کند، در مقاله حاضر، با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و ابزار کتابخانه­ای و با رویکرد زبان­شناختی برمبنای نظریه زبان­شناختی فالر، داستان «خانه روشنان» تحلیل شده است. نتایج این تحقیق حاکی است نوع گشتار و شیوه جریان سیال در این اثر باعث به‌هم‎ریختگی ساختار نحوی جملات، عدم پیروی از قواعد دستوری، تکرار مرجع ضمایر، ایجاد ضرباهنگ و موسیقی در کلام، کاربرد تضادهای تداعی­گر و تکرارهای مبتنی بر تأکید، سردرگمی مخاطبان، و ایجاد تعلیق و تعویق در کلام می­شود. شخصیت اصلی این اثر، کنشگر و راویانِ جمع، همگی، منفعل و حسی‌ـ‌ادراکی‌اند. گویی، نباید کلامی ضدایدئولوژی غالب متن بر زبان رانند که باعث برهم‌خوردن فضای تک­صدای متن شود. گلشیری در این اثر نیز خواسته مانند بقیه آثارش به مشکلات جامعه نقب ‌بزند و قضاوت­های مداخله­جویانه­اش را در متن حاکم کند. از حیث نگاه به متن، نویسنده گاه از منظر بیرونی به متن پرداخته و خود را قادر به فهم ادراکات اشخاص داستان ندانسته و گاه از منظر درونی متن را کاویده و گرایش­های شناختی خود را با متن همگام کرده است. از حیث بازنمود گفتار و اندیشه نیز این اثر هم از گفتار باواسطه (مستقیم آزاد) استفاده کرده است و هم از گفتار بدون واسطه و مستقیم. هردوی این شیوه­­ها توانسته تا حد امکان مکنونات درونی و کلامی شخصیت­های اصلی و فرعی را بازنماید.


کلیدواژه‌ها
گفتمان
متن
راجر فالر
گلشیری
«خانه روشنان»

عنوان مقاله English

A Discourse Analysis of Golshiri’s “Khaneh-ye-Roshanan” Using Roger Fowler’s Theory

نویسندگان English

Hamid Abdollahian 1
Samira Shafiee 2
Atefeh Zandi 3
1 Arak University
2 Tarbiat Modarres University
3 Esfahan University
چکیده English

One of the approaches to the criticism of fiction that has changed a lot from a linguistic point of view is Roger Fowler’s linguistic theory. This theory is a mixture of Chomsky’s transformational grammar and Halliday’s functional linguistics theories. The story of Golshiri’s “Khaneh-ye-Roshanan” was written in the mode of stream of consciousness, and Fowler believed that in such stories, the surface structure helps to understand the deep structure. The present paper analyzed the story of “Khaneh-ye-Roshanan” based on Fowler’s linguistic approach using the descriptive-analytical method along with library research tools. The results of the study indicate that the types of transformations and the mode of stream of consciousness in this work cause shifts in syntactic structure of sentences, non-compliance with grammatical rules, repetition of pronoun references, creation of rhythm and music in speech, application of associative contrasts, repetitions based on emphasis, confusion in the readers’ minds, and creation of suspension and postponement in speech. The main characters of this work, the actor and alternating narrators, are all passive and sensory-perceptive. It is as if they should not utter a word against the dominant ideology of the text, which would disrupt its monotonous atmosphere. In this work, like the rest of his works, Golshiri wanted to delve into the problems of society and to dominate his interventionist judgments in the text. In terms of looking at the text, the author sometimes dealt with the text from an external perspective and did not consider himself to be able to understand the perceptions of the characters in the story, while he sometimes explored the text from an internal perspective and assimilated his cognitive tendencies into the text. In terms of representation of speech and thought, both direct and indirect speech were used in this work. Both methods could reveal as much as possible the internal and verbal secrets of the main and secondary characters.




کلیدواژه‌ها English

Discourse
Text
Roger Fowler
Golshiri
Khaneh-ye-Roshanan
آزاد، راضیه (1385) روایت‌شناسی حکایت‌های‌ عرفانی در کشف‌المحجوب، اسرارالتوحید و تذکره‌الاولیاء. پایان‌نامة کارشناسی ‌ارشد زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه اراک.
پالمر، فرانک رابرت (1366) نگاهی تازه به معنی‌شناسی. ترجمة کوروش صفوی. تهران: پژوهشکدة فرهنگ و هنر اسلامی.
تولان، مایکل (1383) درآمدی نقّادانه‌ـ زبان‌شناختی بر روایت. ترجمة ابوالفضل حری. تهران: بنیاد سینمایی فارابی.
چامسکی، نوآم (1378) زبان و مسائل دانش. ترجمة علی درزی. تهران: آگاه.
حسینی، صالح و پویا رئوفی (1380) گلشیری کاتب و خانة روشنان. تهران: نیلوفر.
شیری، قهرمان (1395) جادوی جن‌کُشی. مشهد: بوتیمار.
عبداللهیان، حمید و همکاران (1397) «تحلیل متن و گفتمان داستان لنگ از ابراهیم گلستان براساس نظریة زبان‌شناسی راجر فالر». مجموعه مقالات ششمین همایش متن‌پژوهی ادبی: 779-796.
فالر، راجر (1375) «زاویه دید: پرسپکتیو». ترجمة سیدرضا نیازی. نگاه حوزه. شمارة 19 و 20: 63-58.
فالر، راجر (1380الف) «زبان‌شناسی انتقادی». ترجمة فرهاد ساسانی. بیدار. شمارة 8: 4-8.
فالر، راجر (1380ب) «سرمقاله؛ برجسته‌سازی قضاوت در متن». ترجمة بهروز گرانمایه. رسانه. سال هشتم. شمارة 3: 70-75.
فالر، راجر (1395) سبک و زبان در نقد ادبی. ترجمة مریم مشرف. تهران: سخن.
فالر، راجر (1396) زبان‌شناسی و رمان. ترجمة محمد غفاری. تهران: نی.
فرتر، لوک (1387) لویی آلتوسر. ترجمة امیر احمدی‌آریان. تهران: مرکز.
کنعانی، ابراهیم (1398) «تحلیل کارکردهای ابژه در روایت خانة روشنان گلشیری». روایت‌شناسی. سال سوم. شمارة 5: 201-223.
گلشیری، هوشنگ (1378) باغ در باغ. تهران: نیلوفر.
‌ گلشیری، هوشنگ (1380) نیمة تاریک ماه. تهران: نیلوفر.
لاینز، جان (1391) درآمدی بر معنی‌شناسی. ترجمة کوروش صفوی. تهران: علمی.
هشیار محبوب، مجتبی (1393) «هوشنگ گلشیری، خانة روشنان و آنچه شاعرانگی نام نهاده اند». سایت هنر آنلاین. تاریخ دسترسی: 10/10/1398. دسترسی در: http://www.honaronline.ir/
Booth C. Wayne (1983) The Rhetoric of Fiction, 2nd ed, Chicago: The University of Chicago.
Fowler, R. (1979) Anti-Language in Fiction, Style 13- pp. 78-259
Fowler, R. (1991) Language in The News: Discourse and Ideology in the Press. Routledge.
Fowler, R. (1977) Linguistics and The Novel, Methuen.
Fowler, R. (1981) Literature as Social Discourse: The Practice of Linguistic Criticism, Batsford.
Wales, K. (2011) A Dictionary of Stylistics, 3rd ed, London & NewYork. Routledge.
Persian References in English
Abdollahian, Hamid et al (2018) “Analysis of The Text and Discourse of Lang's Story by Ebrahim Golestan Based on Rojer Fowler's Linguistic Theory”, The third conference of Text Research, 779-796 [In Persian]
Azād, Rāziee (2006) Narrative of Mystical Anecdotes in Kashf-ol-Mahjoob, Asrār-o-tohīd & Tazkarat-ol-oliā. Master Thesis in Persian Language and Literature, Arāk University [In Persian]
Chamsky, Noam (1999) Language and Knowledge Issues, Trans by Ali Darzi, Tehrān: Āgāh [In Persian]
Ferter, Luke (2008) Louis Althusser, Trans. By Amir Ahmadi Arian, Tehrān: Markaz [In Persian]
Fowler, R. (1996) “Point of view: Perspective”, Trans by Seyyed Reza Niyazi, Negāh-e-Howze, No 19 & 20: 63-58 [In Persian]
Fowler, R. (2001) “Critical Linguistics”, Trans by Farhad Sasani, Bīdār, No. 8: 4-8 [In Persian]
Fowler, R. (2001) “Editorial: Foregranding Judgment in Text”, Trans by Behrouz Geran-maye, Resāne, No. 3, 70-75 [In Persian]
Fowler, R. (2016) Style and Language in Literary Criticism, Trans by Maryam Mosharraf, Tehrān: Sokhan [In Persian]
Fowler, R. (2017) Linguistics and Novels, Trans by Mohammad Ghaffari, Tehrān: Ney [In Persian]
Golshiri, Houshang (1999) Garden in the Garden, Tehrān: Niloofar [In Persian]
Golshiri, Houshang (2001) The Dark Side of the Moon,Tehrān: Niloofar [In Persian]
Hoseini, Sāleh & Raūfī, Pooya (2001) Author Golshiri & Khāne-ye-Roušanān, Tehrān: Niloofar [In Persian]
Hushyar Mahboub, Mojtaba (2014) “Houshang Golshiri, Roshanan House and What They Have Called Poetry”, Taken From the Online Art Site in History (31/12/2019) Access to http://www.honaronline.ir [In Persian]
Kanani, Ebrahim (2019) “Analysis of The Functions of The Object in The Narration of Roshanan House Golshiri”. Narrative Studies Journal, No. 5, 201-223 [In Persian]
Lyons, John (2012) An Introduction to Semantics,Tr. By Kourosh Safavi, Tehrān: Elmī [In Persian]
Palmer, Frank Robert (1987) A New Look at Semantics,Trans by Kourosh Safavi, Tehrān: Pažūheškade-ye-Farhang-va-Honar-e-Eslāmī [In Persian]
Shiri, Ghahremān (2016) The Magic of Murder, Mashhad: Būtīmār [In Persian]
Toolan, Micheal (2004) A Critical Linguistic Introduction. Trans by Abolfazl Horri, Tehrān: Bonyād-e-Sinamāi-ye-Fārābī [In Persian]