بازنمایی «دیگری» در مثنوی

نویسندگان
مریم دزفولیان راد 1
غلامعلی فلاح 1
فرزاد بالو 2
1 دانشگاه خوارزمی
2 دانشگاه مازندران
10.29252/jpll.28.88.177
چکیده
تاکنون متفکران بسیاری با رویکردهای گوناگون به بررسی مفهوم «دیگری» و مصادیق آن در ابعاد گوناگون زندگی پرداخته‌اند. ادبیات نیز به‌منزله بستری برای بازنمایی مصادیق «دیگری»، در کانون توجه محققان و دیگری‌پژوهان قرار گرفته است. بررسی مصادیق «دیگری» در خوانش متون ادبی، علاوه‌بر شناخت جایگاه دیگربودگی در جهان‌بینی افراد در اعصار مختلف، تحدید قلمرو «من» را نیز ممکن ساخته است. در این نوشتار، به روشی تحلیلی و با رویکرد تلفیقی، ظرفیت‌های مثنوی مولوی در بازنمایی انواع «دیگری» و تحقق سطوح دیگربودگی «دیگری» و جایگاه «دیگری» در جهان‌بینی عرفانی بررسی می‌شود تا با درک سطوح تحقق دیگربودگی، شناختی نسبی از ساختارهای حاکم بر اندیشه‌های عرفانی حاصل شود. بدین‌منظور، پس از تببین مفهوم «دیگری» در سه نظام فکری ـ فلسفی: تقابلی، دیالکتیکی و بین‌سوژه‌ای، با ذکر نمونه‌هایی از مصادیق «دیگری» در ابیات مثنوی، خوانشی از سطوح تحقق دیگربودگی «دیگری» و شروط امکان آنها در این متن ارائه می‌شود. ازمنظری کلی، به جهت وجود ساختار تقابلی حاکم بر جهان‌بینی عرفانی و تعریف «دیگری» به‌منزله یک «غیر»، تحقق سطوح بالای دیگربودگی را در متن مثنوی نمی‌توان انتظار داشت، اما روایت تجربه وصال و به‌تصویرکشیدن عجز «من» از درک «دیگری نامتناهی» را بازنمایی بالاترین سطح از دیگربودگی می‌توان تلقی کرد. ضمن اینکه در فاصله «غیر» تا «‌دیگری نامتناهی» و به‌واسطه گفت‌وگو، سطحی از دیگربودگی نیز در ارتباط میان شخصیت‌های داستان‌هایی از مثنوی بازنمایی می‌شود.
کلیدواژه‌ها
دیگری
دیگربودگی
مثنوی
گفتمان عرفانی

عنوان مقاله English

Representation of “The Other” in Mathnavi Manavi

نویسندگان English

Maryam Dezfoulian Rad 1
Qolam Ali Fallah 1
Farzad Baloo 2
1 Kharazmi University
2 Mazandaran University
چکیده English

So far, many thinkers with different approaches have studied the concept of “the other” and its examples in various aspects of human life. Literature has also attracted the attention of researchers and interested scholars as a platform for representing examples of “the other”. In addition to recognizing the place of “otherness” in the worldview of individuals in different eras, studying examples of “the other” in the literary texts has also made it possible to delimit the realm of “I”. In this paper, using an analytical method and adopting an eclectic approach, the researchers studied the potentials of Rumi’s Mathnavi in ​​representing the types of “the other” and in realizing the levels of otherness of “the other” and its place in the mystical worldview so as to gain a relative knowledge of the structures that govern mystical thoughts. To that end, we first explained the concept of “the other” in three intellectual-philosophical systems, namely contrastive, dialectical and intersubjective, and mentioned examples of “the other” in verses of Mathnavi. Then, we presented a reading of the levels of realization of otherness of “the other” and the conditions of their possibility in this text. From a general point of view, due to the contrastive structure of the mystical worldview and the definition of “the other” as an “alien”, the realization of high levels of otherness in the text of Mathnavi cannot be expected, but the narrative of the experience of union and depicting the inability of “I” to understand “the infinite other” can be regarded as representation of the highest level of otherness. Meanwhile, in the distance from the “alien” to “the infinite other” and through dialogue, a level of otherness is also represented in the relationship between the characters in some stories of Mathnavi.

کلیدواژه‌ها English

The Other
The Otherness
Mathnavi
Mystical Discourse
ادونیس، علی احمد سعید (1385) تصوف و سوررئالیسم. ترجمة حبیب‌الـله عباسی. تهران: سخن.
ادونیس، علی احمد سعید (1385) تصوف و سوررئالیسم. ترجمة حبیب‌الـله عباسی. تهران: سخن.
برتنس، هانس (1384) مبانی نظریة ادبی. ترجمة محمدرضا ابوالقاسمی. چاپ سوم. تهران: ماهی.
بوبر، مارتین (1386) من و تو. ترجمة ابوتراب سهراب و الهام عطاردی. چاپ دوم. تهران: فرزان‌روز.
پورنامداریان، تقی (1388) در سایة آفتاب. تهران: سخن.
جلالی‌مطلق، عادل (1390) «متافیزیک و متافیزیسن». اطلاعات حکمت و معرفت. دورة ششم، شمارة 2: 66-61.
دیویس، کالین (1386) درآمدی بر اندیشة لویناس. ترجمة مسعود علیا. تهران: مؤسسة پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
رهبری، مهدی (1385) هرمنوتیک و سیاست. تهران: کویر.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1366) بحر در کوزه. تهران: علمی.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1388) جستجو در تصوف ایران. تهران: امیرکبیر.
سجویک، پیتر (1388) دکارت تا دریدا، مروری بر فلسفة اروپایی. ترجمة محمد‌رضا آخوندزاده. تهران: نی.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1392) زبان شعر در نثرصوفیه، درآمدی به سبک‌شناسی نگاه عرفانی. تهران: سخن.
عباسی، حبیب‌الـله و فرزاد بالو (1388) «تأملی در مثنوی معنوی با رویکرد منطق مکالمه‌ای باختین». نقد ادبی. دورة اول. شمارة 5: 148-173.
علیا، مسعود (1388) کشف دیگری همراه با لویناس. تهران: نی.
مولوی بلخی، جلال‌الدین محمد (1370) مثنوی معنوی. تصحیح رینولد نیکلسون. چاپ هشتم. تهران: مولی.
میرصادقی، جمال (1380) عناصر داستان. تهران: سخن.
نجومیان، امیرعلی (1385) «مفهوم دیگری در اندیشة ژاک دریدا». چهارمین همایش ادبیات تطبیقی. دانشگاه شهید بهشتی: 215-226.
Derrida, Jacques (1978) Writing and Difference. Trans by David Wills, Chicago and London: The University of Chicago Press.
Levinas, Emmanuel (1987) Time and the Other, Trans by Richard A. Cohen, Pittsburgh: Duquense University Press.
Levinas, Emmanuel (2000) Totalite et Infini; Essai sur L exteriorite. Paris: Liver de Poche.
Persian References in English
Abbasi, Habibollah & farzad baloo (2009) “A Reflection on Masnavi with Bakthin`s Dialogism Approach”. Literary Criticism. 1, n 5: 148-173 [In Persian]
Adunis, Ali Ahmad Saeed (2006) Sufism and Surrealism. Trans by Habibollah Abbasi. Tehran: Sokhan [In Persian]
Bertnes, Hans (2005) Literary Theory: The basics. Trans by Mohammad Reza Abolghassemi. 3rd ed. Tehran: Mahi [In Persian]
Buber, Martin. (2006). I- You. Trans by Sohrab Abu-Torab & Elham Atarodi. Tehran: Farzan [In Persian]
Davis, Colin (2007) Levinas: an Introduction. Trans by Masoud Olia. Tehran:Iranian Institute of Philosophy [In Persian]
Derrida, Jacques (1978) Writing and Difference. Trans by David Wills, Chicago and London: The University of Chicago Press [In Persian]
Jalali Motlagh, Adel (2011) “Metaphysics and Metaphysician”. Ettelaat Hekmat va Marefat. 6, n 2: 61-66 [In Persian]
Levinas, Emmanuel (1987) Time and the Other, Trans by Richard A. Cohen, Pittsburgh: Duquense University Press [In Persian]
Levinas, Emmanuel (2000) Totalite et Infini; Essai sur L exteriorite. Paris: Liver de Poche [In Persian]
Mir Sadeghi, Jamal (2004) Elements of the Story. Tehran: Sokhan [In Persian]
Molavi Balkhi, Jalal-e- Din Mohammad (1991) Masnavi Manavi. 8th ed. Tehran: Mola [In Persian]
Nojoumian, Amir Ali (2006) “Another Concept in Zack Derrida s Thought”. 4th Comparative Literature Conference. Shahid Beheshti University. 215-226 [In Persian]
Olia, Masoud (2009) Discovering The Other with Levinas. Tehran: Ney [In Persian]
Pournamdarian, Taghi (2009) In the Shade of The Sun. Tehran: Sokhan [In Persian]
Rahbari, Mahdi (2006) Politics and Hermeneutics. Tehran: Kavir [In Persian]
Sedgwick, Peter (2009) Descartes to Derrida, An Introduction to European Philosophy. Trans by Mohammad Reza Akhundzadeh. 2nd ed. Tehran: Ney [In Persian]
Shafiei Kadkani, Mohammad Reza (2013) Language of Poetry in Sufi Prose. 2nd ed. Tehran: Sokhan [In Persian]
Zarrinkoob, Abdolhossein (1987) Sea in Jug. Tehran: Elmi [In Persian]
Zarrinkoob, Abdolhossein (2009) A Search in Iranain Sufism. Tehran: Amirkabir [In Persian]
برتنس، هانس (1384) مبانی نظریة ادبی. ترجمة محمدرضا ابوالقاسمی. چاپ سوم. تهران: ماهی.
بوبر، مارتین (1386) من و تو. ترجمة ابوتراب سهراب و الهام عطاردی. چاپ دوم. تهران: فرزان‌روز.
پورنامداریان، تقی (1388) در سایة آفتاب. تهران: سخن.
جلالی‌مطلق، عادل (1390) «متافیزیک و متافیزیسن». اطلاعات حکمت و معرفت. دورة ششم، شمارة 2: 66-61.
دیویس، کالین (1386) درآمدی بر اندیشة لویناس. ترجمة مسعود علیا. تهران: مؤسسة پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
رهبری، مهدی (1385) هرمنوتیک و سیاست. تهران: کویر.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1366) بحر در کوزه. تهران: علمی.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1388) جستجو در تصوف ایران. تهران: امیرکبیر.
سجویک، پیتر (1388) دکارت تا دریدا، مروری بر فلسفة اروپایی. ترجمة محمد‌رضا آخوندزاده. تهران: نی.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1392) زبان شعر در نثرصوفیه، درآمدی به سبک‌شناسی نگاه عرفانی. تهران: سخن.
عباسی، حبیب‌الـله و فرزاد بالو (1388) «تأملی در مثنوی معنوی با رویکرد منطق مکالمه‌ای باختین». نقد ادبی. دورة اول. شمارة 5: 148-173.
علیا، مسعود (1388) کشف دیگری همراه با لویناس. تهران: نی.
مولوی بلخی، جلال‌الدین محمد (1370) مثنوی معنوی. تصحیح رینولد نیکلسون. چاپ هشتم. تهران: مولی.
میرصادقی، جمال (1380) عناصر داستان. تهران: سخن.
نجومیان، امیرعلی (1385) «مفهوم دیگری در اندیشة ژاک دریدا». چهارمین همایش ادبیات تطبیقی. دانشگاه شهید بهشتی: 215-226.
Derrida, Jacques (1978) Writing and Difference. Trans by David Wills, Chicago and London: The University of Chicago Press.
Levinas, Emmanuel (1987) Time and the Other, Trans by Richard A. Cohen, Pittsburgh: Duquense University Press.
Levinas, Emmanuel (2000) Totalite et Infini; Essai sur L exteriorite. Paris: Liver de Poche.
Persian References in English
Abbasi, Habibollah & farzad baloo (2009) “A Reflection on Masnavi with Bakthin`s Dialogism Approach”. Literary Criticism. 1, n 5: 148-173 [In Persian]
Adunis, Ali Ahmad Saeed (2006) Sufism and Surrealism. Trans by Habibollah Abbasi. Tehran: Sokhan [In Persian]
Bertnes, Hans (2005) Literary Theory: The basics. Trans by Mohammad Reza Abolghassemi. 3rd ed. Tehran: Mahi [In Persian]
Buber, Martin. (2006). I- You. Trans by Sohrab Abu-Torab & Elham Atarodi. Tehran: Farzan [In Persian]
Davis, Colin (2007) Levinas: an Introduction. Trans by Masoud Olia. Tehran:Iranian Institute of Philosophy [In Persian]
Derrida, Jacques (1978) Writing and Difference. Trans by David Wills, Chicago and London: The University of Chicago Press [In Persian]
Jalali Motlagh, Adel (2011) “Metaphysics and Metaphysician”. Ettelaat Hekmat va Marefat. 6, n 2: 61-66 [In Persian]
Levinas, Emmanuel (1987) Time and the Other, Trans by Richard A. Cohen, Pittsburgh: Duquense University Press [In Persian]
Levinas, Emmanuel (2000) Totalite et Infini; Essai sur L exteriorite. Paris: Liver de Poche [In Persian]
Mir Sadeghi, Jamal (2004) Elements of the Story. Tehran: Sokhan [In Persian]
Molavi Balkhi, Jalal-e- Din Mohammad (1991) Masnavi Manavi. 8th ed. Tehran: Mola [In Persian]
Nojoumian, Amir Ali (2006) “Another Concept in Zack Derrida s Thought”. 4th Comparative Literature Conference. Shahid Beheshti University. 215-226 [In Persian]
Olia, Masoud (2009) Discovering The Other with Levinas. Tehran: Ney [In Persian]
Pournamdarian, Taghi (2009) In the Shade of The Sun. Tehran: Sokhan [In Persian]
Rahbari, Mahdi (2006) Politics and Hermeneutics. Tehran: Kavir [In Persian]
Sedgwick, Peter (2009) Descartes to Derrida, An Introduction to European Philosophy. Trans by Mohammad Reza Akhundzadeh. 2nd ed. Tehran: Ney [In Persian]
Shafiei Kadkani, Mohammad Reza (2013) Language of Poetry in Sufi Prose. 2nd ed. Tehran: Sokhan [In Persian]
Zarrinkoob, Abdolhossein (1987) Sea in Jug. Tehran: Elmi [In Persian]
Zarrinkoob, Abdolhossein (2009) A Search in Iranain Sufism. Tehran: Amirkabir [In Persian]