اندیشه سیاسی متجلی در ساختار روایتگری زین‌الاخبار گردیزی

نویسندگان
محمدحسن جمشیدی 1
علی محمد موذنی 2
1 دانشگاه تربیت مدرس
2 دانشگاه تهران
10.29252/jpll.28.88.117
چکیده
هدف این پژوهش، شناخت محرک اصلی گردیزی در نگارش تاریخ زین­الاخبار است. ازآنجاکه هدف مورخ از نگاشتن تاریخ، در ساختار تاریخ او نمود پیدا می­کند و روایت گردیزی از حوادث تاریخی، روایت معناداری است که باعث شکل‌گرفتن نتیجه­ای ویژه در ذهن خواننده و ترویج، تأیید و مستندسازی یک اندیشه سیاسی می­شود، نویسندگان به‌دنبال کشف و رمزگشایی معنا و اندیشه سیاسی نهفته در ساختار روایی تاریخ زین­الاخبار هستند. برای رسیدن به هدف پژوهش، از نظریه زمان روایت ژرار ژنت، هماهنگ با فضای تاریخ گردیزی، استفاده شده است. در این روش، عناصر برجسته­سازِ زمان روایی انتخاب شده­اند و درنهایت پاره­هایی از متن، که به‌لحاظ زمانی برجسته بوده­اند، از نظر اندیشه­ای تحت بررسی قرار گرفته­اند. در نتیجه این روش، دو عنصر محوری ساختار روایتگری گردیزی، یعنی بوطیقای روایتگری زوال و حلقه­های واسط روایتگری، طرح و تبیین شده­اند. از تحلیل این دو عنصر چنین برمی­آید که مرکزی­ترین هدف گردیزی در نگارش زین­الاخبار ایجاد انگیزه در غزنویان برای دست‌یابی دوباره به حکومت خراسان است و محرک او به‌سمت تاریخ‌نگار­ی، ریشه­یابی علت زوال حکومت­های گوناگون برای یافتن راهی جهت رهاندن حکومت غزنویان از نابودی و بازگرداندن آن به روزگار اوج حکومت محمود غزنوی است.
کلیدواژه‌ها
زین‌الاخبار
گردیزی
تاریخ­نگاری
روایت‌شناسی
اندیشه سیاسی
ژرار ژنت
زمانِ روایی

عنوان مقاله English

Political Thought Manifested in Narrative Structure of Zayn-al-Akhbar by Gardizi

نویسندگان English

Mohammad Hasan Jamshidi 1
Ali Mohammad Moazzeni 2
1 Tarbiat Modarres University
2 Tehran University
چکیده English

The purpose of this study is to identify Gardizi’s main motivation for writing the history of Zayn-al-Akhbar.

As the historian’s aim of writing history is reflected in the structure of his text, and Gardizi’s narrative of historical events is a meaningful narration that forms a distinct result in the mind of the reader and promotes, confirms and documents a political thought, the present researchers sought to discover and decipher the meaning and political thought underlying the narrative structure of the history of Zayn-al-Akhbar. To achieve the purpose of the research, Gerard Genette's theory of narrative time was used in harmony with the atmosphere of Gardizi’s history. In this method, the highlighting elements of the narrative time were selected and finally, parts of the text, which were prominent in terms of time, were examined regarding the ideas. As a result, two vital elements of the narrative structure of Gardizi, namely “decline narrative poetics” and “narrative interface loops” were proposed and explained. The analysis of these two elements indicated that the main aim of Gardizi while writing Zina al-Akhbar was to motivate the Ghaznavids to regain control of Khorasan, and his motivation for writing a historiography was to discover the root causes of the decline of various governments to find a way to save the Ghaznavids’ reign from destruction and revive it to the height of Mahmoud Ghaznavi’s rule.

کلیدواژه‌ها English

Zayn-al-Akhbar
Gardizi
Historiography
Narratology
Political Thought
Gerard Genette
Narrative Time
اسپالدینگ، راجر و کریستوفر پارکر (1392) مقدمه‌ای بر تاریخ‌نگاری. ترجمة محمدتقی ایمان-پور. تهران: پژوهشکدة تاریخ اسلام.
استنفورد، مایکل (1392) درآمدی بر تاریخ‌پژوهی. ترجمة مسعود صادقی. تهران: سمت/ دانشگاه امام صادق.
ایبرمز، می‌یر هوارد (1384) فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی. ترجمة سعید سبزیان. تهران: رهنما.
بلعمی، محمدبن‌محمد (1388) تاریخ بلعمی. به‌تصحیح محمدتقی بهار. به‌کوشش محمد پروین گنابادی. تهران: زوار.
بیهقی، محمدبن‌حسین (1390) تاریخ بیهقی. تصحیح محمدجعفر یاحقی و مهدی سیدی. تهران: سخن.
تاریخ سیستان (1381) تصحیح ملک‌الشعراء بهار. تهران: معین.
تفضلی، احمد (1386) تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: سخن.
تولان، مایکل (1386) روایت‌شناسی: درآمدی زبان‌شناختی‌ انتقادی. ترجمة سیده فاطمه علوی و فاطمه نعمتی. تهران: سمت.
حضرتی، حسن (1382) دانش تاریخ و تاریخ‌نگاری اسلامی. قم: بوستان کتاب.
رابینسون، چیس اف (1392) تاریخ‌نگاری اسلامی. ترجمة محسن الویری. تهران: سمت.
رحمانیان، داریوش (1392) تاریخ و همکاری‌های میان‌رشته‌ای. تهران: پژوهشکدة تاریخ اسلام.
فردوسی، ابوالقاسم (1386) به‌کوشش جلال خالقی‌مطلق. تهران: مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
گردیزی، ابوسعید (1363) تاریخ گردیزی. تهران: دنیای کتاب.
میثمی، جولی اسکات (1391) تاریخ‌نگاری فارسی. ترجمة محمد دهقانی. تهران: ماهی.
میلانی، عباس (1382) تجدد و تجددستیزی در ایران. تهران: اختران.
Carr, E.H, (1981) What is History?. London: Macmillan.
Genette, Gerard (1980) Narrative Discourse. Trans. Jane E. Lewin, Ithaca & New York: Cornell University Press.
Waldman, Marilyn Robinson (1980) Toward a Theory of Historical Narrative. Columbus: Ohio State University Press.
Persian References in English
Abrams, M.H. & Geoffery Harpham (2003) A Glossary of Literary Terms, Trans by sa’id Sabzian, Tehran: Rahnama [In Persian]
Bal’ami, Mohammad (2007) Bal’ami History, Edited by Mohammad Taghi Bahar, Tehran: Zavvar [In Persian]
Beyhaqi, Abolfazl (2009) Beyhaqi History. Edited by Mohammad Jafar Yahaghi & Mahdi Seyyedi, Tehran: Sokhan [In Persian]
Ferdowsi, Abolghasem (2007) Shahnameh. Edited by Jalal Khaleghi Motlagh, Tehran: Center for the Great Islamic Encyclopedia [In Persian]
Gardizi, Abu Saeid (1984) Zain-al-akhbar, Tehran: Donyaye Ketab [In Persian]
Hazrati, Hasan (2003) History and Islamic Historiography. Ghom: Boostan Ketab [In Persian]
Milani, Abbas (2003) Modernity and Anti Modernity in Iran. Tehran: Akhtaran [In Persian]
Rahmanian, Dariush (2013) History and Interdisciplinary Collaborations. Tehran: Institute of Islamic History [In Persian]
Robinson, Chase, F (2013) Islamic Historiography. Trans by Mohsen Alviri. Tehran: Samt [In Persian]
Scott Meisami, Julie (2012) Persian Historiography. Trans by Mohammad Dehghni. Tehran: Mahi [In Persian]
Sistan History (2002) Edited by Mohammad Taghi Bahar. Tehran: Mo’in [In Persian]
Spalding Roger & Christopher Parker (2013) Historiography: An Introduction. Trans by Mohammad Taghi Imanpoor. Tehran: Institute of Islamic History [In Persian]
Stanford, Micheal (2013) A Companion to The Study of History. Trans by Mas’oud Sadeghi. Tehran: Samt [In Persian]
Tafazzoli, Ahmad (2007) Iran Literature History befor Islam. Tehran: Sokhan [In Persian]
Toolan, Micheal (2007) Narrative: A Critical Linguistic Introduction. Transl by Seyede Fatemeh Alavi & Fatemeh Nemati, Tehran: Samt [In Persian]