بررسی عوامل انسجام متن در شواهدی از حدیقه‌الحقیقه سنایی

نویسندگان
منوچهر اکبری
سارا مشایخی
دانشگاه تهران
10.29252/jpll.28.88.63
چکیده
بررسی انسجام متن ابزاری زبان‌شناختی برای درک ساختار آثار ادبی فارسی مبتنی بر توصیفات عینی و دقیق و بر مبنای الگویی واحد است. در این مقاله ابیاتی از حدیقه سنایی با استفاده از نظریه انسجام متن هلیدی و حسن در زبان‌شناسی ساختگرا بررسی و نتایج آن به‌صورت نمودارهای کمّی ارائه شده است. از این دیدگاه، انسجام عوامل دستوری، واژگانی و پیوندی دارد و هرکدام از این عوامل دربردارنده عوامل جزئی‌تر هستند. هدف این مقاله بررسی هریک از این عوامل انسجام در حدیقه سنایی است. روش پژوهش توصیفی است و هرکدام از عوامل انسجام با ذکر نمونه بیت و بسامد تکرار تحت بررسی قرار می‌گیرد. نتیجه نشان می‌دهد که در میان گونه‌های متنوع انسجام، انسجام واژگانی، به‌خصوص تضاد، و انسجام پیوندی، به‌ویژه ارتباط سببی یا علّی، بیشترین تأثیر را در پیوستگی و یک‌پارچگی بیت‌های حدیقه به خود اختصاص داده است.
کلیدواژه‌ها
سنایی
حدیقه
انسجام دستوری
انسجام واژگانی
انسجام معنایی

عنوان مقاله English

The analysis of text cohesive devices in some verses of Sanai’s Hadiqat al-Haqiqah

نویسندگان English

Manoochehr Akbari
Sara Mashayekhi
Tehran University
چکیده English

The study of text cohesion is a linguistic tool for understanding the structure of Persian literary works based on objective and accurate descriptions using a single model. In this paper, verses from Sanai’s Hadiqat al-Haqiqah (The Walled Garden of the Truth) were studied using the theory of text cohesion by Halliday and Hassan in systemic linguistics and the results were presented in diagrams. According to this theory, cohesion has grammatical, lexical and relational devices each of which includes more detailed devices. The purpose of this paper is to analyze each of these cohesive devices in Sanai’s Hadiqat. The research method is descriptive and each of the cohesive devices is investigated by mentioning couplet samples and their repetition frequencies. The results show that among the various types of cohesion, lexical cohesion, especially contrasts, and relational cohesion, especially causal relationships, have the greatest effect on the cohesion and integrity of the verses of Hadiqat.

کلیدواژه‌ها English

Sanai
Hadiqat al-Haqiqah
Grammatical Cohesion
lexical cohesion
Semantic Cohesion
قرآن کریم (1384) ترجمة محمدکاظم معزی. قم: صابرین.
آقاگل‌زاده، فردوس و علی افخمی (1383) «زبان‌شناسی متن و رویکردهای آن». مجلة زبان‌شناسی. سال نوزدهم. شمارة 1: 89-103.
احمدی، بابک (1396) ساختار و تأویل متن. چاپ نوزدهم. تهران: مرکز.
امیری خراسانی، احمد و حلیمه علی‌نژاد (1394) «بررسی عناصر انسجام متن در نفثة‌المصدور براساس نظریة هالیدی و حسن». متن‌پژوهی ادبی. سال نوزدهم. شمارة 63: 7-32.
تودوروف، تزوتان (1396) بوطیقای ساختارگرا. ترجمة محمد نبوی. چاپ پنجم. تهران: آگه.
درّی، زهرا (1392) شرح دشواری‌هایی از حدیقه‌الحقیقه سنایی. تهران: زوار.
سارلی، ناصرقلی و طاهره ایشانی (1390) «نظریة انسجام و هماهنگی انسجامی و کاربست آن در یک داستان کمینة فارسی (قصة نردبان)». زبان‌‌پژوهی. شمارة 4: 77-51.
سنایی، ابوالمجد مجدودبن‌آدم (1359) حدیقه‌الحقیقه. تصحیح مدرس رضوی. تهران: دانشگاه تهران.
صفوی، کوروش (1394) از زبان‌شناسی به ادبیات. جلد اول. چاپ پنجم. تهران: سورة مهر.
فتوحی، محمود (1392) سبک‌شناسی نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها. چاپ دوم. تهران: سخن.
فروزنده، مسعود و امین بنی‌طالبی (1393) «ابزارهای آفرینندة انسجام متنی و پیوستارهای بلاغی در ویس و رامین». شعرپژوهی (بوستان ادب). دانشگاه شیراز. سال ششم. شمارة 20: 134-107.
لطفی‌پور ساعدی، کاظم (1371) «درآمدی به سخن‌کاوی». مجلة زبان‌شناسی. سال نهم. شمارة 1: 39-9.
نبوی، محمد و مهران مهاجر (1393) به‌سوی زبان‌شناسی شعر. تهران: آگه.
هلیدی، مایکل و رقیه حسن (1393) زبان، بافت و متن. ترجمة مجتبی منشی‌زاده و طاهره ایشانی. تهران: علمی.
Persian References in English
The Holy Quran (2005) Trans by Moezi. Ghom: Saberin.
Aghagolzadeh , F.& A. Afkhami (2004) “The Text Linguistic and It’s Approachs”. Iranian Journal of Linguistics. Yr.19. No.1. Pp: 89-103 [In Persian]
Ahmadi, B (2017) The Text Structure and Textural Interpretation. 19Pr Tehran: Markaz [In Persian]
Amiri Khorasani, A. & Alinezhad, H (2015) “The Analysis of Cohesion Factors in Nafthat al-Masdur According to Halliday and Hassan Theory”. Literary Text Research. Yr.19. No.63. pp.7-32 [In Persian]
Dorri, Z (2013) The Explanation of Difficulties of Sanai’s Hadiqat –ol- Haqiqat. Tehran: Zavvar [In Persian]
Foroozandeh. M. & A. Banitalebi (2014) “The Creator Tools of Cohesion and Rhetorical Continuity in Vis and Ramin”. Boostan Adab. Shiraz University Press. Yr.6. No.2. pp.107-134 [In Persian]
Fotouhi , M (2013) Stylistics. 2nd ed. Tehran: Sokhan [In Persian]
Halliday, M. A. K. & Hasan, R (2014) Language, Context, and Text. Trans by Monshizade , M. & Ishany, T. Tehran: Elmi [In Persian]
Lotfipour Saedi, K (1992) “Introduction to Discourse Analysis”. Iranian Journal of Linguistics. Yr.9. No.1. pp.9-39 [In Persian]
Nabavi, M. & M. Mohajer (2014) To Poetry Linguistics. Tehran: Agah [In Persian]
Safavi, K (2015) From Linguistics to Literature. 1 vol. 5th ed. Tehran: Soore-ye Mehr [In Persian]
Sanai, A.M.A (1980) Hadiqat –ol- Haqiqat. Modarres Razavi, M.T. (Emend).Tehran: Tehran University Press [In Persian]
Sarli, N. GH. & T. Ishany (2011) “Coherence and Cohesive Harmony Theory and Apply of That in One of The Literature Minimal Story (Ladder Story)”. Language Research. No.4. Alzahra University Press. Pp. 51-77 [In Persian]
Todorov, T (2017) Structuralist Poetics. Trans by Nabavi, M. 5th ed. Tehran: Agah [In Persian]