بررسی زمینه‌های کاربست فرهنگ عامه در شعر شاعران قهستان

نویسندگان
حسین اکبری
حبیب جدیدالاسلامی قلعه نو
مصطفی سالاری
دانشگاه آزاد اسلامی واحد زاهدان
10.29252/jpll.28.88.37
چکیده
فرهنگ عامه بخش مهمی از منظومه فکری شاعران است و شناختن مؤلفه‌های آن در سرعت­بخشیدن به فرآیند تشریح ذهنیات شاعران اثر برجسته­ای دارد. محمدحسین کبریایی، ابن‌حسام خوسفی و نزاری قهستانی از شاعران برجسته منطقه قهستان (جنوب استان خراسان) هستند که با تکیه بر عناصر فرهنگ عامه، موضوعات مختلف معرفت­شناختی، غنایی و اخلاقی را در اشعار خود بازتاب داده‌اند. در این مقاله، با تکیه بر روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی، زمینه­های کاربست فرهنگ عامه در چهار بخش کلی «باورها»، «آداب و رسوم (با تکیه بر مشاغل)»، «کنایه و تمثیل» و «واژگان محلی» در شعر کبریایی بررسی شده است. همچنین، در اشعار نزاری و ابن­حسام ذیل چندین مؤلفه از این موضوع سخن به‌میان آمده است. به‌نظر می­رسد شاعران قهستان، با به­کارگیری این عناصر، در فرآیند طرح و شرح مقولات تعلیمی و عرفانی، و محسوس جلوه­دادن اغراض خود موفق عمل کرده­اند. ازآنجاکه بخش اعظم مخاطبان این شاعران مردم عامی بوده­اند، به­‌کاربردن عناصر فرهنگ عامه در منظورشناسی سخنشان و برقراری ارتباط استوار گروه هدف با اشعارشان مؤثر بوده است. کبریایی با استفاده از این شگرد سطح کیفی سخن خود را آگاهانه تنزل داده است تا ارتباطی سه‌وجهی میان او، متن تولیدی و گروه هدف به‌وجود آید. نزاری و ابن­حسام نیز غالباً مسائل غنایی را منعکس کرده­اند.
کلیدواژه‌ها
شعر خراسان جنوبی
شاعران قهستان
کبریایی
ابن‌حسام
نزاری
فرهنگ عامه

عنوان مقاله English

Investigating the Application of Popular Culture in the Poetry of Quhestan Poets

نویسندگان English

Hossein Akbari
Habib Jadad-al-Eslami
Mostafa Salari
Eslamic Azad University of Zahedan
چکیده English

Popular culture is an important aspect of poets’ intellectual system and knowledge of its components has a significant effect on facilitating the description of poets’ thoughts and mentalities. Mohammad Hossein Kebriayi, Ibn-e-Hesam Khusfi and Nizari Quhestani are among the Quhestan region (Southern part of Khorasan Province) poets who relied on elements of popular culture to reflect various epistemological, lyrical and moral issues in their poems. In the present paper, using the descriptive-analytical method, the areas of application of popular culture are investigated in four general categories of “beliefs”, “customs (focusing on occupations)”, “irony and allegory” and “local words” in Kebriayi’s poetry. Moreover, several components of this subject are mentioned in the poems of Nizari and Ibn Hussam. It seems that by using these elements Quhestan poets have succeeded in the process of expressing and describing instructional and mystical categories and in making their intentions more tangible. Since the majority of readers of these poets have been the common people, the use of popular culture has been effective in the pragmatics of their words and in creating a powerful link between the target group and their poetry. Using this technique, Kebriayi has knowingly downgraded the level of his speech to create a three-dimensional relationship among himself, the produced text and the target readers. Nizari and Ibn-e-Hesam have mostly portrayed lyrical issues in their poetry.

کلیدواژه‌ها English

South Khorasan Poetry
Quhestan Poets
Kebriayi
Ibn-e-Hesam
Nizari
Popular Culture
آیتی، محمدحسین (1371) بهارستان. چاپ دوم. مشهد: دانشگاه فردوسی.
احمدپناهی، محمد (1383) ترانه و ترانه‌سرایی در ایران. چاپ دوم. تهران: سروش.
اسدی، علیرضا و محمدرضا خمان (1393) «بررسی جادوی مجاورت در امثال عامیانه». فرهنگ و ادبیات عامه. سال دوم. شمارة 4: 55-82.
اسکویی، نرگس (1394) «تأثیر فرهنگ عامه بر شعر رسمی». پژوهش زبان و ادبیات فارسی. شمارة 39: 1-32.
انجوی شیرازی، ابوالقاسم (1371) گذری و نظری در فرهنگ مردم. تهران: اسپرک.
اوحدی، تقی‌الدین (1389) عرفات‌العاشقین و عرصات‌العارفین. تصحیح ذبیح‌الـله صاحب‌کاری و آمنه فخر احمد. با نظارت علی‌محمد قهرمان. تهران: بی‌نا.
جبری، سوسن و سحر یوسفی (1395) «پیوند عناصر جادویی و انگاره‌های کهن‌الگویی در قصه-های عامیانه». فرهنگ و ادبیات عامه. سال چهارم. شمارة 11: 79-108.
جرجانی، عبدالقاهر (1984) دلائل‌الاعجاز. علق علیه ابوفهد محمود محمد شاکر. قاهره: مکتبه الخانجی.
جمال، نادیه (1392) بقای بعد از مغول؛ نزاری قهستانی و تداوم سنت اسماعیلی. ترجمة فریدون بدره‌ای. چاپ دوم. تهران: فرزان.
خلف تبریزی، محمدحسین (1342) برهان قاطع. به‌اهتمام محمد معین. چاپ دوم. تهران: کتابفروشی سینا.
خوسفی، ابن‌حسام (1390) دیوان اشعار. بیرجند: فکر بکر.
دولتشاه سمرقندی (1382) تذکرة‌الشعرا. به تصحیح محمد عباسی. تهران: کتابفروشی باران.
دهخدا، علی‌اکبر (1372) لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران.
رستگارفسایی، منصور (1383) پیکرگردانی در اساطیر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
رضایی باغ‌بیدی، حسن (1388) «جادو». دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی. جلد 17. تهران: مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی: 235-229.
سکاکی، ابی‌یعقوب‌بن‌ابی‌بکر (1937) مفتاح‌العلوم. الطبعه‌الاولی. مصر: مطبعه مصطفی البابی الحلبی و اولاده.
شجیعی، پوران‌دخت (1379) «خیام». ارائه‌شده در: مجموعه ‌مقالات دربارة حکیم عمر خیام نیشابوری. گردآوری حسن نظریان. مشهد: ادارة کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان با همکاری مرکز نیشابورشناسی: 46-62.
شریف‌نسب، مریم (1394) «تقابل‌های دوگانه در داستان‌های عامیانه». فرهنگ و ادبیات عامه. سال سوم. شمارة 6: 1-20.
صافی پیرلوجه، حسین (1391) «روایت‌گردانی در قصه‌های عامیانه و داستان‌های نوین فارسی». نقد ادبی. سال پنجم. شمارة 19: 77-102.
کبریایی، محمدحسین (1386) دیوان. مقدمه و تصحیح و تعلیقات از حسین اکبری. بیرجند: روستا.
محجوب، محمدجعفر (1386) ادبیات عامیانة ایران. به‌کوشش حسن ذوالفقاری. چاپ سوم. تهران: چشمه.
مصفی، ابوالفضل (1381) فرهنگ اصطلاحات نجومی همراه با واژه‌های کیهانی در شعر فارسی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
نزاری قهستانی، سعدالدین (1371) دیوان اشعار. تهران: علمی.
هدایت، صادق (1378) فرهنگ عامیانة مردم ایران. تهران: چشمه.
یاحقی، محمدجعفر (1389) فرهنگ اساطیر و داستانواره‌ها. تهران: فرهنگ معاصر.
Persian References in English
Ahmadpanahi, Mohammad (2004) Lyric and Lyric Writing In Iran. 2nd ed. Tehran: Soroush [In Persian]
Ayati, Mohammad Hossein (1992) Baharestan. 2nd ed. Mashhad: Ferdowsi University [In Persian]
Asadi, Alireza and Mohammad Reza Khaman (2014) “The Investigation of Magic of Vicinity in Public Proverbs”. Public Culture and Literature. Year 2. No 4: 55-82 [In Persian]
Dehkhoda, Ali Akbar (1993) Loghtnameh. Tehran: Tehran University [In Persian]
Dowlatshah Samarghandi (2003) Biography of Poets. Edited by Mohammad Abbasi. Tehran: Baran Bookstore [In Persian]
Enjavy Shirazi, Abulghasem (1992) “A Passage and A Theory in People’s Culture”. Tehran: Sparak [In Persian]
Hedayat, Sadegh (1999) Folk Culture of Iranian. Tehran: Chesmeh [In Persian]
Jamal, Nadieh (2013) Survival After the Mogul. Naz. Trans by Fereydoon Badraei. 2nd Edition. Tehran: Farzan [In Persian]
Jabri, Soosan and Sahar Yousefi (2016) “The Connection between Magical Elements and Archetype Patterns in Folk Tales”. Public Culture and Literature. Year 4. No 11: 79-108 [In Persian]
Jorjani, Abdulghaher (1984) Dalayel-al Ejaaz. Edited by Abu Fahad Mahmoud Mohammad Shakir, Cairo: Alkhanji School.
Kebriayi, Mohammad Hossein (2007) Book of Poems. Introduction, Edition and Annotations by Hossein Akbari. Birjand: Roosta [In Persian]
Khalaf Tabrizi, Mohammad Hossein (1963) Borhaan-e Ghaatee. By Mohammad Moein. 2nd ed. Tehran: Sina Book Store [In Persian]
Khusafi, Ibn – e – Hesam (2011) Book of Poems. Birjand: Fekr-e Bekr [In Persian]
Mahjoob, Mohammad Jaffar (2007) Iran Colloquial Literature. By Hossein Zolfaghari. 3rd ed. Tehran: Cheshmeh [In Persian]
Mosaffa, Abolfazl (2002) Dictionary of Astronomical Terms Accompanied by Cosmic Words in Persian Poetry. Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies [In Persian]
Nazari Quhestani, Saadodin (1992) Book of Poems. Tehran: Elmi [In Persian]
Oskooyi, Narges (2015) “The effect of Public Culture on Formal Poetry”. Persian Poetry and Literature Research. No 39: 1-32 [In Persian]
Owhadi, Taghiedin (2010) Arafat-al-Asheghin and Arasat-al-Arefin. Editted by Zabihollah Sahebkari and Ameneh Fakhr Ahmad. Supervised by Ali Mohammad Ghahraman. Tehran: Bina [In Persian]
Rastegar Fasai, Mansoor (2004) Metamorphosis in Myths. Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies [In Persian]
Rezaei Bagh Bidi, Hasan (2009) “Magic”. Islamic Encyclopedia. 17th Volume. Tehran: Center for Islamic Encyclopedia. Pp: 229-235 [In Persian]
Safi Pir Loojeh, Hossein (1992) ‘Narration in Folk Tale and Modern Persian Stories’. Literary Criticism, Year 5. No 19: 77-102 [In Persian]
Sakkaki, Abi Yaghoub-Ibn-Abi Bakr (1937) Miftah-al-Oloom. First Edition. Egypt: Mostafa Albabi al Halabi and His Sons Publication [In Persian]
Shajiei, Pooran Dokht (2000) “Khayyam”. Presented in “Papers on Omar Khayyam Neyshaboori Collection’’. Gathered by Hasan Nazarian. Mashhad: Administration of Culture and Islamic Guidance Contributed by Center for Neyshaboor Studies: 46-62 [In Persian]
Sharif Nasab, Maryam (2015) “Double Confrontation in Folk Tale”. Public Culture and Literature. Year 3. No 6: 1-20 [In Persian]
Yahaghi, Mohammad Jaafar (2010) The Culture of Myths and Fictions. Tehran: Farhang Moaaser [In Persian]
آیتی، محمدحسین (1371) بهارستان. چاپ دوم. مشهد: دانشگاه فردوسی.
احمدپناهی، محمد (1383) ترانه و ترانه‌سرایی در ایران. چاپ دوم. تهران: سروش.
اسدی، علیرضا و محمدرضا خمان (1393) «بررسی جادوی مجاورت در امثال عامیانه». فرهنگ و ادبیات عامه. سال دوم. شمارة 4: 55-82.
اسکویی، نرگس (1394) «تأثیر فرهنگ عامه بر شعر رسمی». پژوهش زبان و ادبیات فارسی. شمارة 39: 1-32.
انجوی شیرازی، ابوالقاسم (1371) گذری و نظری در فرهنگ مردم. تهران: اسپرک.
اوحدی، تقی‌الدین (1389) عرفات‌العاشقین و عرصات‌العارفین. تصحیح ذبیح‌الـله صاحب‌کاری و آمنه فخر احمد. با نظارت علی‌محمد قهرمان. تهران: بی‌نا.
جبری، سوسن و سحر یوسفی (1395) «پیوند عناصر جادویی و انگاره‌های کهن‌الگویی در قصه-های عامیانه». فرهنگ و ادبیات عامه. سال چهارم. شمارة 11: 79-108.
جرجانی، عبدالقاهر (1984) دلائل‌الاعجاز. علق علیه ابوفهد محمود محمد شاکر. قاهره: مکتبه الخانجی.
جمال، نادیه (1392) بقای بعد از مغول؛ نزاری قهستانی و تداوم سنت اسماعیلی. ترجمة فریدون بدره‌ای. چاپ دوم. تهران: فرزان.
خلف تبریزی، محمدحسین (1342) برهان قاطع. به‌اهتمام محمد معین. چاپ دوم. تهران: کتابفروشی سینا.
خوسفی، ابن‌حسام (1390) دیوان اشعار. بیرجند: فکر بکر.
دولتشاه سمرقندی (1382) تذکرة‌الشعرا. به تصحیح محمد عباسی. تهران: کتابفروشی باران.
دهخدا، علی‌اکبر (1372) لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران.
رستگارفسایی، منصور (1383) پیکرگردانی در اساطیر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
رضایی باغ‌بیدی، حسن (1388) «جادو». دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی. جلد 17. تهران: مرکز دائرة‌المعارف بزرگ اسلامی: 235-229.
سکاکی، ابی‌یعقوب‌بن‌ابی‌بکر (1937) مفتاح‌العلوم. الطبعه‌الاولی. مصر: مطبعه مصطفی البابی الحلبی و اولاده.
شجیعی، پوران‌دخت (1379) «خیام». ارائه‌شده در: مجموعه ‌مقالات دربارة حکیم عمر خیام نیشابوری. گردآوری حسن نظریان. مشهد: ادارة کل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان با همکاری مرکز نیشابورشناسی: 46-62.
شریف‌نسب، مریم (1394) «تقابل‌های دوگانه در داستان‌های عامیانه». فرهنگ و ادبیات عامه. سال سوم. شمارة 6: 1-20.
صافی پیرلوجه، حسین (1391) «روایت‌گردانی در قصه‌های عامیانه و داستان‌های نوین فارسی». نقد ادبی. سال پنجم. شمارة 19: 77-102.
کبریایی، محمدحسین (1386) دیوان. مقدمه و تصحیح و تعلیقات از حسین اکبری. بیرجند: روستا.
محجوب، محمدجعفر (1386) ادبیات عامیانة ایران. به‌کوشش حسن ذوالفقاری. چاپ سوم. تهران: چشمه.
مصفی، ابوالفضل (1381) فرهنگ اصطلاحات نجومی همراه با واژه‌های کیهانی در شعر فارسی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
نزاری قهستانی، سعدالدین (1371) دیوان اشعار. تهران: علمی.
هدایت، صادق (1378) فرهنگ عامیانة مردم ایران. تهران: چشمه.
یاحقی، محمدجعفر (1389) فرهنگ اساطیر و داستانواره‌ها. تهران: فرهنگ معاصر.
Persian References in English
Ahmadpanahi, Mohammad (2004) Lyric and Lyric Writing In Iran. 2nd ed. Tehran: Soroush [In Persian]
Ayati, Mohammad Hossein (1992) Baharestan. 2nd ed. Mashhad: Ferdowsi University [In Persian]
Asadi, Alireza and Mohammad Reza Khaman (2014) “The Investigation of Magic of Vicinity in Public Proverbs”. Public Culture and Literature. Year 2. No 4: 55-82 [In Persian]
Dehkhoda, Ali Akbar (1993) Loghtnameh. Tehran: Tehran University [In Persian]
Dowlatshah Samarghandi (2003) Biography of Poets. Edited by Mohammad Abbasi. Tehran: Baran Bookstore [In Persian]
Enjavy Shirazi, Abulghasem (1992) “A Passage and A Theory in People’s Culture”. Tehran: Sparak [In Persian]
Hedayat, Sadegh (1999) Folk Culture of Iranian. Tehran: Chesmeh [In Persian]
Jamal, Nadieh (2013) Survival After the Mogul. Naz. Trans by Fereydoon Badraei. 2nd Edition. Tehran: Farzan [In Persian]
Jabri, Soosan and Sahar Yousefi (2016) “The Connection between Magical Elements and Archetype Patterns in Folk Tales”. Public Culture and Literature. Year 4. No 11: 79-108 [In Persian]
Jorjani, Abdulghaher (1984) Dalayel-al Ejaaz. Edited by Abu Fahad Mahmoud Mohammad Shakir, Cairo: Alkhanji School.
Kebriayi, Mohammad Hossein (2007) Book of Poems. Introduction, Edition and Annotations by Hossein Akbari. Birjand: Roosta [In Persian]
Khalaf Tabrizi, Mohammad Hossein (1963) Borhaan-e Ghaatee. By Mohammad Moein. 2nd ed. Tehran: Sina Book Store [In Persian]
Khusafi, Ibn – e – Hesam (2011) Book of Poems. Birjand: Fekr-e Bekr [In Persian]
Mahjoob, Mohammad Jaffar (2007) Iran Colloquial Literature. By Hossein Zolfaghari. 3rd ed. Tehran: Cheshmeh [In Persian]
Mosaffa, Abolfazl (2002) Dictionary of Astronomical Terms Accompanied by Cosmic Words in Persian Poetry. Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies [In Persian]
Nazari Quhestani, Saadodin (1992) Book of Poems. Tehran: Elmi [In Persian]
Oskooyi, Narges (2015) “The effect of Public Culture on Formal Poetry”. Persian Poetry and Literature Research. No 39: 1-32 [In Persian]
Owhadi, Taghiedin (2010) Arafat-al-Asheghin and Arasat-al-Arefin. Editted by Zabihollah Sahebkari and Ameneh Fakhr Ahmad. Supervised by Ali Mohammad Ghahraman. Tehran: Bina [In Persian]
Rastegar Fasai, Mansoor (2004) Metamorphosis in Myths. Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies [In Persian]
Rezaei Bagh Bidi, Hasan (2009) “Magic”. Islamic Encyclopedia. 17th Volume. Tehran: Center for Islamic Encyclopedia. Pp: 229-235 [In Persian]
Safi Pir Loojeh, Hossein (1992) ‘Narration in Folk Tale and Modern Persian Stories’. Literary Criticism, Year 5. No 19: 77-102 [In Persian]
Sakkaki, Abi Yaghoub-Ibn-Abi Bakr (1937) Miftah-al-Oloom. First Edition. Egypt: Mostafa Albabi al Halabi and His Sons Publication [In Persian]
Shajiei, Pooran Dokht (2000) “Khayyam”. Presented in “Papers on Omar Khayyam Neyshaboori Collection’’. Gathered by Hasan Nazarian. Mashhad: Administration of Culture and Islamic Guidance Contributed by Center for Neyshaboor Studies: 46-62 [In Persian]
Sharif Nasab, Maryam (2015) “Double Confrontation in Folk Tale”. Public Culture and Literature. Year 3. No 6: 1-20 [In Persian]
Yahaghi, Mohammad Jaafar (2010) The Culture of Myths and Fictions. Tehran: Farhang Moaaser [In Persian]