بررسی معنی‌شناختی تخلص «حافظ» به‌مثابه استعاره مرکزی

نویسندگان
دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)
چکیده
یکی از عناصر شعر و غزل فارسی تخلص است که علاوه‌بر نشان‌دارکردن شعر به نام شاعر، گاه به‌معنای دیگری نیز ایهام دارد. تخلص در شعر شاعرانی مثل حافظ ‌ـ‌که منظومه فکری خاص و منسجمی دارندـ به‌صورت استعاره­ای اصلی یا مرکزی در تعیین دستگاه فکری آنها دخالت دارد. در این مقاله، تخلص حافظ از منظر مؤلفه­های معنی‌شناختی، چون تقابل و ترادف با واژگان خاص و کلیدی شعر حافظ‌، که برآمده از حساسیت­های فکری و زیستی او بوده است‌، در متن شعر واکاوی شد. از نتایج تحقیق برمی­آید که نام شعری او نیز به‌شکلی پر­تحرک و شناور تحت تأثیر زبان و افکار او قرار دارد و به‌کمک ظرفیت­های معنی‌آفرینی برخی واژه­ها در خدمت انتقال ساختار اندیشه و نظام معنایی اشعار او است و تخلص حافظ استعاره مرکزی غزلیات اوست.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Semantic Study of the Pen name of Hafiz as a Central Metaphor

نویسندگان English

Sayed Ali Ghasemzadeh
Esmaeil Golrokh Masouleh
Imam Khomeini International University
چکیده English

One of the elements in Persian poetry and sonnets (Ghazal) is penname, which in addition to marking poetry in the name of the poet, sometimes has an amphiboly to another means; but in the poetry of poets such as Hafez - which have a special and coherent intellectual system - in the form of a main metaphor or central metaphor, penname is involved in determining their intellectual system. In this article, Hafez's pennames are analyzed from the perspective of semantic components, such as the confrontation with the specific vocabulary, which are derived from Hafez’s intellectual and biological sensibilities, in the text of the poem. It concludes that his poetic name is also influenced by his language and thoughts; and by means of the meaningful capacity of some words, he serves the translation of the structure of thought and the semantic system of his poems; and also the penname, Hafiz, is in fact the central metaphor of his sonnets, and plays a central role in his intellectual and discursive system.

کلیدواژه‌ها English

central metaphor
Penname
Hafiz
semantics
آشوری، داریوش (1393) عرفان و رندی در شعر حافظ. چاپ دوازدهم. تهران: مرکز.
ابتهاج، هوشنگ (1371) سیاه مشق 4. تهران: زنده‌رود.
بیهقی، ابوالفضل (1383) تاریخ بیهقی. به‌تصحیح علی‌اکبر فیاض. به‌اهتمام محمد‌جعفر یاحقی. چاپ چهارم. مشهد: دانشگاه فردوسی.
پالمر، فرانک (1391) نگاهی تازه به معنی‌شناسی. ترجمة کوروش صفوی. چاپ ششم. تهران: مرکز.
پورنامداریان، تقی (1388) گمشدة لب دریا. چاپ سوم. تهران: سخن.
جرجانی، عبدالقاهر (1374) اسرارالبلاغه. ترجمة جلیل تجلیل. چاپ چهارم. تهران: دانشگاه تهران.
حافظ، شمس‌الدین‌محمد (1377) دیوان حافظ. به‌تصحیح محمد قزوینی و قاسم غنی. به‌اهتمام عبدالکریم جربزه‌دار. چاپ ششم. تهران: اساطیر.
ــــــــــ (1376) حافظ به سعی سایه. به‌تصحیح هوشنگ ابتهاج. چاپ پنجم. تهران: کارنامه.
رازی، نجم‌‌الدین (1371) مرصادالعباد. به‌تصحیح محمد‌امین ریاحی. چاپ چهارم. تهران: علمی و فرهنگی.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1371) از کوچة رندان. چاپ هفتم. تهران: امیرکبیر.
ــــــــــ (1369) جست‌وجو در تصوف ایران. چاپ چهارم. تهران: امیرکبیر.
سعدی، مصلح‌الدین (1374) گلستان. به‌تصحیح غلامحسین یوسفی. چاپ چهارم. تهران: خوارزمی.
شعیری، حمیدرضا (1395) نشانه‌معناشناسی ادبیات. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1392) زبان شعر در نثر صوفیه. چاپ چهارم. تهران: سخن.
ــــــــــ (1380) صور خیال در شعر فارسی. چاپ هشتم. تهران: آگاه.
ــــــــــ (1381) موسیقی شعر. چاپ هفتم. تهران: آگه.
صفوی، کوروش (1397) درآمدی بر معنی‌شناسی. چاپ ششم. تهران: سورة مهر.
قاسم‌زاده، حبیب‌الـله (1379) استعاره و شناخت. تهران: فرهنگان.
نصر، حسین (1385) معرفت و معنویت. ترجمة انشاء‌اللـه رحمتی. چاپ سوم. تهران: سهروردی.
هجویری، علی‌بن‌عثمان (1384) کشف‌المحجوب. به‌تصحیح محمود عابدی. چاپ دوم. تهران: سروش.