روزگار دوزخی آقای ایاز از منظر زیبایی‌شناسی انتقادی مکتب فرانکفورت

نویسندگان
مهناز فولادی 1
سهیلا صلاحی‌مقدم 1
داراب فولادی 2
1 الزهراء
2 آزاد اسلامی واحد آشتیان
10.29252/jpll.27.87.153
چکیده
رضا براهنی، نویسنده معاصر، در قالب رمان روزگار دوزخی آقای ایاز، به نقد ساختار اجتماعی و سیاسی جامعه روزگار خود پرداخته است. با توجه به اینکه تلقی نظریه زیبایی‌شناسی انتقادی مکتب فرانکفورت از هنر و مشخصاً ادبیات، عدم تأیید وضع موجود است و ادبیات را ابزاری جهت اصلاح تضادهای درونی جامعه می‌داند، کوشیده‌ایم اثر پیش‌گفته را با توجه به نظریات هربرت مارکوزه و تئودور آدورنو مطالعه کنیم و نشان دهیم که براهنی با برشمردن معضلات جامعه، نظم موجود را به پرسش کشیده است. مهم‌ترین مؤلفه این نظریه این است که هنرِ خودآیین و انقلابی، به‌دلیل فاصله‌ای که از واقعیت موجود می‌یابد، قدرت انتقاد از واقعیات اجتماعی را به بهترین شکل از طریق صورت و محتوا نشان می‌دهد. دستاورد پژوهش ناظر بر این است که روزگار دوزخی آقای ایاز از نظر صورت و محتوا انقلابی و خودآیین است. محتوای این اثر کل تاریخ حاکمیت‌های ایرانی را تا آن روزگار هدف بازخواست و انتقاد قرار داده است. براهنی ریشه همه مشکلات را استبداد حاکمان و تأیید و سکوت بسیاری از مردم می‌داند. از نظر صورت، این داستان جزء اولین آثاری است که به استقبال نظریه‌های جدید رفته و در قالب مدرن نوشته شده است.
کلیدواژه‌ها
رضا براهنی
روزگار دوزخی آقای ایاز
مکتب فرانکفورت
نظریه زیباشناسی انتقادی
هربرت مارکوزه
تئودور آدورنو

عنوان مقاله English

An Analysis of Ruzegar-e Duzaxi-ye aghaye Ayaz in Light of the Critical Aesthetic of Frankfurt School

نویسندگان English

Mahnaz Fooladi 1
Soheila salahi Moghaddam 1
Darab Fooladi 2
1 Alzahra University
2 Islamic Azad University Ashtian Branch
چکیده English

The contemporary writer, Reza Barahani, has criticized the social and political structure of his society in his novel Ruzegar-e Duzaxi-ye Aghaye Ayaz. In Frankfurt school’s critical approach to art and literature the disapprobation of situation of society and the correction of internal contradictions of society is important, so we aim to study the novel due to theory of Herbert Marcuse and Theodor Adorno to show that Barahani has questioned the existing condition in society by referring to the problems of society. The most important component of the theory is that revolutionary art can criticize social realities in the best form and content because of its distance from the problems in society. The result shows us that Ruzegar-e Duzaxi-ye Aghaye Ayaz is revolutionary in both form and content. Barahani’s novel has questioned and criticized all Iranians ruling powers up to that time and believes that the root of all the problems is despotism and silence of people in face it. Formally, this is one of the first works that has welcomed new forms and has been written in modern form.

کلیدواژه‌ها English

Reza Barahani
Ruzegar-e Duzaxi-ye Aghaye Ayaz
Frankfurt School
Theory of Critical Aesthetic
Herbert Marcuse
Theodore Adorno
آذریون، فاطمه و مجید اکبری (1395) «تعامل ادبیات و هنر با جامعه از منظر آدورنو». شناخت. شمارة 74: 7-21.
اسلامی، شهرام و کاظم امیری (1374) «نظریة زیبایی‌شناسی تئودور آدورنو». در: بوطیقای نو. زیر نظر منصور کوشان. جلد اول. تهران: شرکت فرهنگی هنری آرست. 10-21 .
اسلامی، شهین (1390) بررسی رئالیسم جادویی در آثار داستانی رضا براهنی. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد. دانشگاه ابوعلی سینا.
باتامور، تام (1394) مکتب فرانکفورت. حسین‌علی نوذری. تهران: نی.
باقری، محسن (۱۳۹۰) بررسی رئالیسم جادویی و بازتاب آن در آثار داستانی رضا براهنی. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی.
براهنی، رضا (بی‌تا) روزگار دوزخی آقای ایاز. بی‌جا: بی‌نا.
ـــــــ (1393) تاریخ مذکر. تهران: نگاه.
ـــــــ (1364) کیمیا و خاک. تهران: مرغ آمین.
ـــــــ (1368) قصه‌نویسی. تهران: البرز.
ـــــــ (1358) ظل‌الـله. تهران: امیرکبیر.
بنیامین، والتر، تئودور آدورنو، هربرت مارکوزه (1388) زیبایی‌شناسی انتقادی. ترجمة امید مهرگان. تهران: گام نو.
جواری، محمدحسین (1380) «نگاهی به تئوری زیبایی‌شناسی آدورنو». پژوهشنامة علامه. شمارة 1: 167ـ182.
حیدری، احمدعلی (1387) «نظریة انتقادی مکتب فرانکفورت، هنر منفی در آرای تئودور آدورنو». فرهنگستان هنر. شمارة 10: 63-81.
دماوندی، مجتبی و فاطمه جعفری کمانگر (1391) «رمان مدرن، روایتی دیگرگونه و دیریاب». متن‌پژوهی ادبی. شمارة 53: 133-156.
رحیمیان شیرمرد، محمد (1391) «معمای تفسیر در آثار ساموئل بکت (براساس رهیافت‌های تئودور آدورنو مبنی بر تفسیر اثر هنری)». کیمیای هنر. شمارة 6. 36-50.
رخساریان، ا (2012) «روزگار دوزخی آقای ایاز یا روزگار دوزخی ما».shahrvand.com. تاریخ دسترسی10/7/1395
شاهنده، نوشین (1390) بررسی ماهیت هنر در مکتب فرانکفورت با تأکید بر آرای آدورنو. رسالة دکتری. دانشگاه علامه طباطبایی.
ـــــــ و حسین‌علی نوذری (1392) «هنر و حقیقت در نظریة زیباشناسی آدورنو». حکمت و فلسفه. سال نهم. شمارة 3: 35-60.
شجاع، آرمان (1395) «اثر هنری و جهان تجربی: هنر همچون منتقد جامعه در اندیشة آدورنو». جستارهای فلسفی. سال سی‌ام. دورة هفدهم. شمارة 30: 127-147.
شروقی، علی (1385) «روزهای آقای براهنی». مجلة اینترنتی آفتاب. www.aftabir.com. تاریخ دسترسی 2/11/1395.
صدقی رضوانی، محمدرضا و حاتم قادری (1391) «کنش طبقاتی و تأثیر آن بر ادبیات داستانی ایران، مطالعة موردی رضا براهنی». پژوهش سیاست نظری. دورۀ جدید. شمارۀ 12: 121-140.
کلنر، داگلاس (1387) «نقدی بر زیباشناسی مارکوزه». ترجمة علی عامری مهابادی. پژوهشنامة فرهنگستان هنر. شمارة 10: 11-106.
کهریزی، آزیتا (۱۳۸۹) بوطیقای داستان‌نویسی در آثار رضا براهنی. پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد، دانشگاه رازی.
مارکوزه، هربرت (1362) انسان تک‌ساحتی. تهران: امیرکبیر.
ـــــــ (1388) بعد زیبایی‌شناسی. ترجمة داریوش مهرجویی. تهران: هرمس.
ـــــــ (1388) گفتاری در رهایی. ترجمة محمود کتابی. آبادان: پرسش.
مشفقی، آرش (1389) جریان سیال ذهن در ادبیات داستانی معاصر. رسالة دکتری. دانشگاه تربیت‌معلم آذربایجان.
مقدادی، بهرام (1387) «نظریة ادبی آدورنو». هنر. شمارة 75: 9-31.
میلر، آندرو (1385) درآمدی بر نظریة فرهنگی معاصر. ترجمة جمال محمدی. تهران: ققنوس.
نوذری، حسین‌علی (1387) «نگاهی به آرای تئودور آدورنو درباب زیبایی‌شناسی و هنر». پژوهشنامة فرهنگستان هنر. شمارة 10: 82-105.
ـــــــ (1394) نظریة انتقادی مکتب فرانکفورت در علوم اجتماعی و انسانی. تهران: آگه.
هورکهایمر، ماکس و تئودور آدورنو (1384) دیالکتیک روشنگری. ترجمة مراد فرهادپور و امید مهرگان. تهران: گام نو.