فراواقع‌گرایی وهم‌انگیز در کشف‌الاسرار روزبهان بقلی

نویسندگان
دانشگاه قم
چکیده
ادبیات وهمناک، شگفت و شگرف یکی از شاخه‌های شناخته‌شده در میان انواع ادبی جهان است که به‌دلیل گستردگی آن، نظریه­های متعددی در این حوزه ادبی مطرح شده است. ازسوی دیگر، بسیاری از متون ادب فارسی نیز از این ویژگی برخوردارند، اما چنان‌که بایسته است هدف پژوهش واقع نشده‌اند. در حوزه عرفان، به‌دلیل ارتباط با امور ماوراءطبیعی، آثار متعددی به‌قلم عرفا خلق شده که با موضوعات وهم‌انگیز و فراواقعی گره خورده است. کشف­الاسرار روزبهان بقلی از این زمره است که دربردارنده مکاشفات و سیر انفسی و روحانی نویسنده است. او در این سیر و سفر روحانی با موجودات فراطبیعی و مکان­های شگفت­انگیز روبه‌رو شده و ازهمه‌مهم‌تر ملاقات­ها و گفت‌وگوهایی با خداوند داشته است. همین موضوع صبغه­ای شگفت­انگیز، ماورائی و وهم­آفرین به اثر داده است. در این مقاله نویسندگان می‌کوشند تا علاوه‌بر تبیین ادبیات وهمناک و ماورائی، با استفاده از عناصر و ابزار مورد استفاده روزبهان ازجمله رمز، استعاره و...، به توصیف و شرح عناصر ادبیات وهم‌آمیز و فضاسازی فراواقع­گرایانه در کشف­الاسرار بپردازند. گفتنی است روزبهان برای تبیین این سیر و تجربه روحانی، با بهره‌گیری از ابزار متعدد، در سه ساحت عالم درونی، بیرونی و ماورائی، ارتباط خود را با عالم غیب و موجودات خارق‌‌العاده آن به‌تصویر کشیده و این به کشف‌الاسرار او رنگ‌وبوی منحصربه‌فردی داده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Fantastic and Superrealism in Kashf-Al-Asrar by Ruzbehan Baqli

نویسندگان English

Alireza Nabiloo
Mohaddeseh Hashemi
University of Qom
چکیده English

Fantastic literature is one of the most popular genres in the world. Due to its wide scope, literary theoreticians have put forth numerous theories to explain its various dimensions. On the other hand, many Persian literary texts make use of these features, but they have not been sufficiently investigated yet. In the field of mysticism, due to the connection with supernatural affairs, numerous works have been created by the mystics, which are related to fantastic and supernatural issues. Kashf al-Asrar is of this kind, which includes the writer's revelations and spiritual journey. In this spiritual journey, he encounters super-real creatures and visits fantastic places, and most importantly, has meetings and talks with God; a range of events that gives a fantastic, super-real and phantasmagoric structure to the book. In this article, in addition to explaining the super-real and fantastic literature, using the elements and methods used by Ruzbehan Baqli, such as symbol, metaphor, etc., the authors describe and explain the elements of the fantastic literature in Kashf al-Asrar. It is said that, in order to explain this journey and spiritual experience, Ruzbehan uses various tools in three realms of the inner, outer, and super-real worlds to illustrate his connection with the unseen world and its extraordinary creatures.

کلیدواژه‌ها English

Kashf-Al-Asrar
Tripartite Worlds (Inner
Outer
Super-Real Worlds)
Fantastic
Phantasmagoria
احمدی، بابک (1375) ساختار و تأویل متن (نشانه‌شناسی و ساختارگرایی). جلد اول. چاپ سوم. تهران: مرکز.
ارنست، کارل (1377) روزبهان بقلی (عرفان و شطح اولیاء در تصوف اسلامی). ترجمة مجدالدین کیوانی. تهران: مرکز.
پارسا، محمد (1382) «نظریه‌هایی درباب هیجان (احساس)». دسترسی در: http://rasekhoon.net/article/show/889678 . آخرین بازدید: 31 فروردین 1393.
پورنامداریان، تقی (1375) رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی. تهران: علمی و فرهنگی.
حری، ابوالفضل (1385) «وهمناک در ادبیات کهن ایران». پژوهش زبان‌های خارجی. شمارة 34: 61ـ76.
ـــــــ (1388) «ژانر وهمناک: شگرف و شگفت در فرج بعد از شدت». نقد ادبی. سال اول. شمارة 4: 8ـ30.
ـــــــ (1390) «عجایب‌نامه‌ها به‌منزلة ادبیات وهمناک با نگاهی به برخی حکایت‌های کتاب عجایب هند». نقد ادبی. سال چهارم. شمارة 15: 137ـ164.
رحیمیان، سعید (1383) مبانی عرفان نظری. تهران: سمت.
روزبهان بقلی شیرازی (1393) کشف‌الاسرار و مکاشفات‌الانوار. تصحیح و ترجمة مریم حسینی. تهران: سخن.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1354) نقد ادبی. جلد اول. تهران: امیرکبیر.
ـــــــ (1354) نقد ادبی. جلد اول. تهران: امیرکبیر.
شجیعی، پوران (1375) صور معانی در مکتب درون‌گرایی. تهران: ویرایش.
صفوی، کوروش (1380) از زبان‌شناسی به ادبیات. جلد 2 (شعر). تهران: حوزة هنری.
فاموری، مهدی (1389) «نگاهی به مفهوم التباس در نزد شیخ روزبهان بقلی شیرازی». مطالعات عرفانی. شمارة 12: 163- 182.
فتوحی، محمود (1385) بلاغت تصویر. تهران: سخن.
ـــــــ و مریم علی‌نژاد (1388) «بررسی رابطة تجربة عرفانی و زبان تصویری در عبهرالعاشقین». ادب‌پژوهی. شمارة 10: 7-25.
میرباقری، سیدعلی‌اصغر (1389) «تحلیل فرمالیستی زبان عرفانی: لوازم و عواقب آن». جستارهای ادبی. شمارة 17: 27-48.
نویا، پل (1373) تفسیر قرآنی و زبان عرفانی. ترجمة اسماعیل سعادت. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
Toddorove. Tzvetan (1975) The fantastic. A structural Approach to a Literary Genre. Trans, Richard Howard. Ithaca (N y): Cornell UP.
Whitehead, Claire (2008) "The fantastic: An Endurimg Literary Mode". Forum for Modern Language Studies. Vol. 44 Issue 4. Oct. Pp. 353- 362. [DOI:10.1093/fmls/cqn057]