تاریخ جهانگشا به‌مثابه گفتمان قدرت چنگیز

نویسنده
دانشگاه خوارزمی
چکیده
گفتمان قدرت چنگیز در بستر اجتماعی و سیاسی خاصی صورت‌بندی شد که اگرچه مفصل‌بندی آن در سده هفتم هجری انجام شد، ریشه‌های آن را باید ماقبل حیات گفتمانی آن جست‌وجو کرد، یعنی در دوره سلجوقیان، به‌ویژه در حمله غزها به خراسان و دوره خوارزمشاهیان. در این جستار به بررسی چگونگی تکوین و چیرگی گفتمان قدرت چنگیز بربنیادِ روایت جوینی در تاریخ جهانگشا می‌پردازیم. برای تحصیل این مهم از میان رهیافت‌های مختلف، رویکرد گفتمان لاکلا و موف با توجه به مبانی و اصول آن کارآمدترین روش برای بررسی تکوین و تطور گفتمان است. از دیرباز، همواره ارتباط میان صاحبان قدرت با نویسندگان در کانون اهمیت بوده است. عطاملک جوینی نیز از این قاعده مستثنی نیست. جوینی در جایگاه ناظر و مورخ دربار مغول فجایع مغول را ثبت کرد، اما در این راه ناگزیر بود، در کنار بیان دَدمنشی‌ها، به دربار مغول نیز وفادار بماند. مسئله اصلی این است که جوینی در پرداخت شخصیتِ محوری متن، چنگیز، رفتاری متفاوت با دیگر مورخان به‌ویژه بیهقی در پیش گرفته است. کار اصلی مورخ انتخاب روایتی خاص از میان روایت‌هاست. روش روایت‌پردازی جوینی برای تثبیت معنای موردنظرش چه بوده است؟ آنچه از این تاریخ برمی‌آید قدرت بی‌بدیل چنگیز در مناطق تحت امر اوست که صدای متفاوتی از این رویداد هولناک از تاریخ جهانگشا به گوش می‌رسد. درنهایت، به این نتیجه می‌رسیم که طبق نظریه یادشده، متن تاریخ جهانگشا دارای یک نظام معنایی هم‌سو است و این قابلیت در آن وجود دارد تا معنا در آن تثبیت شود. مجموعه این نظام هماهنگ برای تعدیل و توجیه خشونت ناشی از قدرت چنگیز پیش می‌رود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Tārīkh-i Jahāngushāy: The Discourse of the Power of Genghiz

نویسنده English

Habibullah Abbasi
Kharazmi University
چکیده English

The Discourse of the power of Genghiz was formulated in a specific social and political context. Although it was well articulated in the seventh century AH, its roots go back even before its discursive life, that is, to the Seljuk period, especially to the attack of the "Ghoses" to Khorasan and the "Kharazmshahi" period. In this article, we examine the development and dominance of discourse of the power of Genghiz based on Ata-Malik Jovayni’s historical narrative in Tārīkh-i Jahāngushāy. To this end and considering from among different approaches, Laclau and Mouffe’s discursive approach proved to be the most effective in examining the development and evolution of the discourse. The relationship between power holders and writers has always been central and Ata-malik Jovayni is no exception. In the position of an observer and historian, he recorded the adversities brought by the Mongols, while he remained loyal to the Mongol court. The point is that Jovayni adopted an approach different from other historians, especially Bayhaghi, in delineating the characteristics of Genghiz, the central figure of the text. The main task of the historian is to select a particular narrative from among available narratives. What is Jovayni’s method of narration for establishing the meaning of his text? What comes out of this history is the reverberation of Genghiz’s unparalleled power in the regions under his rule which is different from other voices narrating the horrible events in Tārīkh-i Jahāngushāy. In the end, we conclude that, according to the aforementioned theory, the text of Tārīkh-i Jahāngushāy has a consistent semantic system, and this ability helps to fixate the meaning of the text. This harmonious system functions to modify Genghiz’s image and justify his violence.

کلیدواژه‌ها English

Jovayni
Tārīkh-i Jahāngushāy
Discourse of Power
Genghiz
قرآن کریم
آرنت، هانا (1359) خشونت. ترجمة عزت‌اله فولادوند. تهران: خوارزمی.
اشپولر، برتولد (1389) مغولان در تاریخ. ترجمة عبدالرسول خیراندیش. تهران: آبادبوم.
بیهقی، ابوالفضل (1387) تاریخ بیهقی. تصحیح خلیل خطیب‌رهبر. تهران: مهتاب.
تاریخ سیستان (۱۳۸۱) به تصحیح محمدتقی بهار. تهران: معین.
جوزجانی، منهاج‌السراج (1389) طبقات ناصری. تصحیح و مقدمة عبدالحی حبیبی. تهران: اساطیر.
جوینی، علاءالدین عطاملک (1391) تاریخ جهانگشای جوینی‌. جلد اول. تصحیح حبیب‌الـله عباسی و ایرج مهرکی. تهران: زوار.
خواندمیر، غیاث‌الدین (1387) تاریخ حبیب السّیر فی اخبار افراد بشر. مقدمة جلال‌الدین همایی. تهران: هرمس.
داد، سیما (1390) فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران: مروارید.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1389) با کاروان حُلّه. تهران: علمی.
سلطانی، سیدعلی‌اصغر (1384) قدرت، گفتمان و زبان: سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران. تهران: نی.
شمیسا، سیروس (1386) کلیات سبک‌شناسی. تهران: میترا.
عباسی، حبیب‌الـله (1387) «موتیف مرگ در تاریخ جهانگشای جوینی». فصلنامة هنر. شمارة 76: 7-21.
فتوحی، محمود (1392) سبک‌شناسی. تهران: سخن.
ماکیاولی، نیکلا (1324) شهریار. ترجمة محمود محمود. تهران: بنگاه آذر.
نبوی، عباس (1386) فلسفة قدرت. تهران: سمت.
هوارث، دیوید (1379) «نظریة گفتمان». در: مجموعه مقالات گفتمان و تحلیل گفتمانی. ترجمة امیرمحمد حاجی یوسفی. به‌اهتمام محمدرضا تاجیک. تهران: فرهنگ گفتمان.
یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپس (1389) تحلیل گفتمان. ترجمة هادی جلیلی. تهران: نی.