Rhetorical Replica (Badal Bilaqi) and Its Variants in Hafez’s Sonnets

Authors
Ali Heidari
Behnoush Rahimi-Harsini
Lorestan University
10.29252/jpll.26.85.33
Abstract
One of the stylistic features of Hafez’s sonnets is the repetition of a part of the meaning of the first line in the second line. His knowledge of the rhetorical and semantic relations of vocabularies enabled him to repeat the meaning with the least verbal repetition. One of the ways that has helped him to achieve this goal is replicating the concepts in two parts of the couplet based on rhetorical relations between them. The replicated concept, in addition to referring to the first concept or a part of the meaning of that, retains its original meaning. We call this method "Rhetorical Replica" (Badal Bilaqi). In this research, based on the three traditional offices of rhetoric, we have categorized different relations existing between the two sides of the replica. In Hafez’s poetry, methods of arranging the “rhetorical replica” vary. Sometimes Hafez substitutes a few concepts for each other in a verse and creates several rhetorical replicas. Sometimes he creates several rhetorical relations between two concepts, and extents the domain of significance. Also, occasionally he replaces a concept with multiple references which generate numerous significance and ambiguity in the poem. In what follows, through examples from Hafez, the authors of this paper categorize and explain the multiplicity and diversity of rhetorical replicas in his poetry. The frequency of rhetorical relations on the two sides of the rhetorical replica in the three different offices of rhetoric is as follows: invention, 3%; arrangement, 69%; and style 28%. About one third of Hafez’s poetry contains rhetorical replica. And, the high frequency indicates that this is a stylistic feature in Hafez’s poetry.
Keywords
Rhetorical Replica
Hafez's Sonnets
Substitution
قرآن مجید (1379) ترجمة مهدی الهی قمشه‌ای. تهران: دارالقرآن الکریم.
ابن‌المعتز، ابوالعباس عبدالـله (2001) البدیع. لبنان: مؤسسه الکتب‌الثقافیه.
استعلامی، محمد (1383) درس حافظ. چاپ دوم. تهران: سخن.
انوری، حسن و حسن احمدی گیوی (1367) دستور زبان فارسی. تهران: فاطمی.
تفتازانی، سعدالدین (1388) شرح المختصر. چاپ پنجم. قم: اسماعیلیان.
حافظ، شمس‌الدین‌محمد (1391) دیوان. به‌‌اهتمام محمد قزوینی و قاسم غنی. تهران: سروش.
حیدری، علی (1385) «ایهام در شعر حافظ». کیهان فرهنگی. شمارة 239 و 240: 32-39.
ـــــــ و همکاران (1396) «بدل بلاغی محملی برای ایهام‌سازی حافظ». متن‌پژوهی ادبی. سال بیست‌ویکم. شمارة 73: 151-173.
خیام‌پور، عبدالرسول (1388) دستور زبان‌ فارسی. چاپ چهاردهم. تهران: ستوده.
دهخدا، علی‌اکبر (1377) لغت‌نامه. چاپ دوم. تهران: دانشگاه تهران.
راستگو، سیدمحمد (1370) «ایهام در شعر فارسی». مجلة معارف. دورة هشتم. شمارة 1: 37-83.
ـــــــ (1383) «مهندسی سخن در سروده‌های حافظ». پژوهش‌های ادبی. شمارة 3: 65-82.
رجایی، محمدخلیل (1392) معالم البلاغه در علم معانی، بیان و بدیع. چاپ چهاردهم. شیراز: دانشگاه شیراز.
رحیمی‌هرسینی، بهنوش و همکاران (1396) «نوعی مجاز با دلالت دوگانه (حقیقی و غیرحقیقی) شگردی برای گسترش دامنة معنی در غزلیات حافظ». زبان و ادب فارسی. سال هفتادم. شمارة 235: 57-71.
شمیسا، سیروس (1381) بیان. چاپ نهم. تهران: فردوسی.
ـــــــ (1388) یادداشت‌های حافظ. تهران: علمی.
ـــــــ (1389) معانی. چاپ دوم. تهران: میترا.
ـــــــ (1390) نگاهی تازه به بدیع. چاپ چهارم. تهران: میترا.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1370) صور خیال در شعر فارسی. چاپ چهارم. تهران: آگاه.
ـــــــ (1391) رستاخیز کلمات. تهران: سخن.
ـــــــ (1386) موسیقی شعر. چاپ پنجم. تهران: آگه.
فرشیدورد، خسرو (1354) «ساختمان تشبیه و استعاره در شعر حافظ». خرد و کوشش. شمارة 18: 35-72.
وحیدیان کامیار، تقی (1387) بدیع از دیدگاه زیبایی‌شناسی. چاپ سوم. تهران: سمت.
وفایی، عباسعلی (1391) دستور تطبیقی. تهران: سخن.
الهاشمی، السیداحمد (1383) جواهرالبلاغه. الطبع الثانیه. مؤسسه الصادق للطباعه و النشر.
هروی، حسینعلی (1386) شرح غزل‌های حافظ. به کوشش زهرا شادمان. چاپ هفتم. تهران: فرهنگ نشر نو.