حضور شعری یا تجربه متنبی از نزدیک

نویسنده
دانشگاه خوارزمی
چکیده
تاکنون کمتر شاعری مانند متنبی توانسته است اندیشه و قلم دانشمندان و ادیبان و شاعران بسیاری را، از گذشته تاکنون، به خود مشغول کند و در روزگار حیاتش با چنان اقبالی روبه‌رو شود. در این جستار برآنیم راز این‌همه اقبال به شعر متنبی و تفضیل او بر دیگران و خاتم شاعران عرب‌بودنش را دریابیم. از گذشته‌های دور تاکنون، این مهم را از زوایا و منظرهای مختلفی بررسیده و کاویده‌اند. در پژوهش حاضر، این دقیقه در شعر متنبی از رهگذر دو اصطلاح "حضور" و "غیبت" صوفیه، که همانند شاعران بر شهود تکیه دارند و مفاهیمی چون "تجربه از نزدیک" و "تجربه از دور" و با تکیه بر این بیت متنبی: «فالخیل و اللیل و البیداء تعرفنی/ و السیف و الرمح و القرطاس و القلم» کاویده شده است. متنبی با حضور همیشگی‌اش در تجربه‌های شعری خویش توانسته آنچه را از اعیان در پرده بوده است آشکارا ببیند تا حکم غیبی برای او به حکم عینی تبدیل شود. راز جاودانگی متنبی را در همین حضور همیشگی یا به‌تعبیری در همین تجربه از نزدیک یا به‌قولی در آشنایی و معرفت شاعر می‌توان جست. همین مهم سبب شده است تا شعرش «مرجع ضمیر زندگی» شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Al-Mutanabbi’s Poetic Presence or Experience-near

نویسنده English

Habib-Allah Abbasi
Kharazmi University
چکیده English

Hardly could any poet, like Al-Mutanabbi, draw to himself the constant attention of scholars, literary man and poets. In this article, we try to find the secret of the admiration that Al-Mutanabbi’s poetry has won and see why he is one of the most preferred poets and considered the prophet of Arab poets. Scholars have studied this issue from various perspectives. In this article, however, I will examine this issue taking a number of points into account: first, two terms of “presence” and “absence” in Sufism, wherein like poetry the emphasis is on intuition; second, concepts such as “experience-near” and “experience-distant” and, finally by relying on this verse of Al-Mutanabbi: “the horse and night and dessert are known to me / also sword, paper and pen”. Al-Mutanabbi by his constant presence in his poetic experience has been able to see so openly what has been hidden from many scholars that this spiritual perception turns into an objective reality to him. We can seek the secret of Al-Mutanabbi’s immortality in the constant presence or, in other words, in his “experience-near” and in his deep wisdom which made his poetry to be considered “the true reference of life”.

کلیدواژه‌ها English

Al-Mutanabbi
Arabic poetry
Poetic Presence
Experience-near
ابن‌خلکان (د.ت.) وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان. حققه احسان عباس. بیروت: دارصادر.
ابن‌رشیق القیروانی، ابوعلی الحسن (1988)‌ العمده فی محاسن الشعر و آدابه. تحقیق محمد قرقران. بیروت: دارالمعرفه.
ابن‌قتیبه (1363) مقدمة الشعر و الشعراء، در آیین نقد ادبی. ترجمة آ. آذرنوش. تهران: امیرکبیر.
ابوفخر، صقر (2000) حوار مع أدونیس، الطفله و الشعر و المنفی، بیروت: المؤسسه العربیه للدراسات و النشر.
ادونیس (علی‌احمدسعید) (1979) مقدمة للشعر العربی. بیروت: دارالعودة.
ــــــــ (1392) سنت و تجدد یا ثابت و متحول. ترجمة حبیب‌الـله عباسی. تهران: سخن.
ــــــــ (1388) متن قرآنی و آفاق نگارش. ترجمة حبیب‌الـله عباسی. تهران: سخن.
ــــــــ (1376) پیش‌درآمدی بر شعر عربی. ترجمة کاظم برگ‌نیسی. تهران: فکر روز.
الاصفهانی، ابی‌القاسم عبدالـله‌بن عبدالرحمن (2009) الواضح فی مشکلات شعر المتنبی. حققه محمد الطاهر ابن عاشور. القاهرة: دارالسلام و تونس: دار سخنون.
بلاشیر، ریجیس (1977) حیاة المتنبی و شعره. ترجمة اکرم فاضل. مصر: القاهره.
التونجی، محمد (1992) المتنبی، مالئ الدنیا و شاغل الناس. بیروت: عالم الکتب.
الثعالبی النیسابوری، ابومنصور عبدالملک (1982) یتیمة الدهر فی محاسن اهل العصر. شرح و تحقیق محمد قمیحه. بیروت: دارالکتب العلمیة.
ــــــــ (د. ت.) ابوالطیب المتنبی ما له و ماعلیه. تحقیق محمد محیی‌الدین عبدالحمید. القاهره: مکتبة الحسین التجاریه.
حسین، طه (د. ت.) مع المتنبی. القاهره: دارالمعارف.
سجستانی، ابوسلیمان (1974) صوان‌الحکمه و ثلاث رسائل. تصحیح عبدالرحمان. تهران: نشر دانشگاهی.
السراج الطوسی، ابونصر عبدالـله‌بن‌علی (1914) اللمع فی التصوف قد اعتنی. به نسخه و تصحیحه رنولد الن نیکلسون. لیدن: بریل.
شایگان، داریوش (1392) در جست‌وجوی فضاهای گمشده. تهران: فرزان روز.
عباس، احسان (1998) تاریخ النقد الادبی عند العرب. بیروت: دارالثقافه.
کرمر، جوئل (1375) احیای فرهنگی در عهد آل‌بویه. انسان‌گرایی در عصر رنسانس اسلامی. ترجمة محمدسعید حنایی کاشانی. تهران: نشر دانشگاهی.
ــــــــ (1379) فلسفه در عصر رنسانس اسلامی. ابوسلیمان سجستانی و مجلس او. ترجمة محمدسعید حنایی کاشانی. تهران: نشر دانشگاهی.
کوزنز هوی، دیوید (1371) حلقة انتقادی. ترجمة مراد فرهادپور. تهران: گیل.
المتنبی، ابوالطیب احمد (2005) دیوان المتنبی. شرحه و ضبطه علی‌العسلی. بیروت منشورات الاعلمی للمطبوعات.
المعری، ابوالعلاء (1992) شرح دیوان ابی‌الطیب المتنبی: معجز أحمد. تحقیق و دارسة عبدالحمید دیاب، بیروت: دارالمعارف.
هجویری، علی‌بن‌عثمان (1371) کشف‌المحجوب. تصحیح ژوکوفسکی. با مقدمة قاسم انصاری. تهران: کتابخانة طهوری.