طنزپردازان مشروطه‌خواه: معماران تاریخ ایران جدید

نویسنده
میرهادی حسینی
دانشگاه خوارزمی
10.29252/jpll.26.84.73
چکیده
در برخی مقاطع تاریخی، همه طبقات و صنوف جامعه، با همه تفاوت‌ها و اختلافات، به جریان واحدی تبدیل می‌شوند تا به غایتی متعالی دست یابند. این تجربه تاریخی را ملت ایران چندبار آزموده است: هم در انقلاب مشروطه 1285 و هم در انقلاب اسلامی 1357. در انقلاب مشروطه همه طبقات و اصناف جامعه یک هدف و غایت را، که برچیدن طومار استبداد و پیاده‌کردن حکومت قانون است، دنبال کردند و توفیق هم یافتند. در این انقلاب، ادبیات فارسی اعم شعر و نثر نیز به‌خدمت انقلاب درآمد، ازهمین‌رو فن طنز را رسانه اصلی خود قرار داد. ادبیات این دوره چنان با سیاست درآمیخت که ادبای بزرگ را می‌توان معماران بزرگ تاریخ ایران به‌شمار آورد. در این جستار کوشیده‌ایم که همین دقیقه را واکاویم و اثبات کنیم.
کلیدواژه‌ها
انقلاب مشروطه
طنز سیاسی
ایران
تاریخ
ادبیات

عنوان مقاله English

Constitutionalist Satirists: the Makers of the Modern Iranian History

نویسنده English

Mirhadi Husseini
Kharazmi University
چکیده English

At some historical points, all classes and professions of a society, despite all the differences and disagreements, flow into one single stream to reach a higher goal. Iranians have had this historical experience many times throughout history: during the Constitutional Revolution (1905-1911), and also in the Islamic Revolution in 1979. In the Constitutional Revolution, all classes and professions of the society sought a higher goal that was the eradication of despotism and the establishment of the reign of law. In this Revolution, Persian literature, including poetry and prose, was at the service of the Revolution and satire became the revolutionaries’ main media. Literature of this era became so thoroughly mixed with politics that we can consider the great literati of this period as the great makers of the history of Iran. In this article, we have tried to explore and prove their importance.

کلیدواژه‌ها English

Constitutional Revolution
Political Satire
Iran
History
literature
آرین‌پور، یحیی (1372) از صبا تا نیما. جلد دوم. تهران: زوار.
براون، ادوارد (1386) تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دورة مشروطیت. ترجمة محمد عباسی. تهران: علم.
براهنی، رضا (1386) قصه‌نویسی. تهران: نگاه.
بلاغی، شیوا (1386) «فرهنگ چاپ در اواخر عصر قاجار (کاریکاتورهای کشکول)». ترجمة داود طبایی. گلستان هنر. شمارة 10: 52.
بهزادی اندوهجردی، حسین (1383) طنزپردازان ایران از آغاز تا پایان دورة قاجار. جلد اول. تهران: دستان.
جوادی، حسن (1384) تاریخ طنز در ادبیات فارسی. تهران: کاروان.
حسینی، اشرف‌الدین (بی‌تا) کلیات نسیم‌شمال. تهران: مطبوعاتی حسینی.
حلبی، علی‌اصغر (1377) طنز و شوخ‌طبعی در ایران و جهان اسلام. تهران: بهبهانی.
دولت‌آبادی، یحیی (1361) حیات یحیی. جلد دوم. تهران: عطار.
زرویی‌نصرآباد، ابوالفضل (1390) «نگاهی گذرا به طنز در عصر مشروطه». ماهنامة انشا و نویسندگی. سال سوم. شمارة 10: 66.
شوستر، ویلیام مورگان (1384) هیئت‌های زنان و مبادی جنبش‌های زنان در ایران. ترجمة سارا قاضی. بی‌جا: کارگری سوسیالیستی.
شیخ‌الممالک (1325ق.) مجلة استبداد. شمارة1: 5 جماد‌ الثانی 1325/ 16 ژوئیه 1907 م.
عارف‌قزوینی، میرزا ابوالقاسم (1327) کلیات دیوان میرزا ابوالقاسم عارف قزوینی. به‌کوشش عبدالرحمن سیف آزاد. تهران: سیف آزاد.
علومی، محمدعلی (1393) داستان طنز در ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی. تهران: عصر داستان.
فریدقاسمی، سعید (1380) سرگذشت مطبوعات در ایران. دو جلد. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
کسروی، احمد (1365) تاریخ مشروطه ایران. تهران: امیرکبیر.
کهن، گوئل (1362) تاریخ سانسور در مطبوعات ایران. دوجلد. تهران: آگاه.
مراقبی، غلامحسین (1372) نخستین کاربرد گسترده: طنزسرایی در مطبوعات ایران. بی‌جا. ناشر: مؤلف.
ملک‌زاده، مهدی (1383) تاریخ انقلاب مشروطه ایران. جلد دوم. تهران: سخن.
نسیم‌شمال، سیداشرف‌الدین رشتی (1368) دیوان کامل نسیم‌شمال. با مقدمة سعید نفیسی. تهران: سعدی.
نفیسی، سعید (1381) خاطرات سیاسی، ادبی، جوانی به روایت سعید نفیسی. به‌کوشش علیرضا اعتصام. تهران: مرکز.
نورمحمدی، مهدی (1382) قزوین در انقلاب مشروطیت. تهران: حدیث امروز.
همایون کاتوزیان، محمدعلی (1392) ایرانیان. ترجمة حسین شهیدی. تهران: مرکز.
ـــــــ (1395) طنز و طنزینة هدایت. تهران: پردیس دانش.