طبقه‌بندی استعاره از دیدگاه جرجانی

نویسنده
مرتضی براتی
دانشگاه شهید چمران اهواز
10.29252/jpll.26.84.7
چکیده
عبدالقاهر جرجانی با دو کتاب معروفش مهم­ترین عالم بلاغت اسلامی است. او را بنیان‌گذار علم بلاغت در جهان اسلام می‌دانند. یکی از برجسته‌ترین کارهای جرجانی طبقه‌بندی کاملی است که از استعاره به‌دست می‌دهد. او استعاره را به دو نوع کلی مفید و غیرمفید تقسیم می‌کند و پس‌ازآن نیز طبقه‌بندی‌های فرعی و کاملی برای استعاره مفید یا بیانی ارائه می‌کند. اغلب نویسندگان پیش از جرجانی نوع خاصی از استعاره را در بحث‌های خود به‌منزله نمونه و شاهد مثال در نظر می‌گیرند، اما او رویکردی را در پیش گرفت که در آن انواع مختلفی از استعاره وجود دارد که نمی‌توانند به یک نوع واحد تقلیل یابند. جرجانی در طبقه‌بندی خود نکات بسیار بدیعی را نیز درباب استعاره بیان می‌کند. این مقاله بر آن است تا با نگاهی نو به بررسی این طبقه‌بندی بپردازد.
کلیدواژه‌ها
جرجانی
استعاره
طبقه‌بندی

عنوان مقاله English

Classification of Metaphors from Jurjani's Viewpoint

نویسنده English

Morteza Barati
Shahid Chamran University, Ahwaz
چکیده English

Abdul Qadir Jurjânî, with his two famous books, is the most important scholar of Islamic rhetoric. He is the founder of rhetoric in the Muslim world. One of Jurjânî’s most prominent accomplishments is his comprehensive classification of metaphors. First of all, Jurjânî distinguishes between non-expressive and expressive metaphors, and then presents subclasses for expressive, or “useful”, metaphor. Most writers before Jurjânî used a particular kind of metaphor to present examples for clarifications in their discussions, but Jurjânî distinguishes different kinds of metaphors whose mechanism he does not reduce into a single one. In his classification, Jurjânî approaches metaphors innovatively. This article aims to study this classification from a fresh perspective.

کلیدواژه‌ها English

Jurjânî
Metaphor
classification
قرآن کریم
ابن‌انباری ‌(۱۳۸۶) نزهة‌‌الالباء فی‌ طبقات‌ الادباء. جلد ۱. قاهره‌: محمدابوالفضل‌ ابراهیم‌.
ابودیب، کمال (1363) «طبقه‌بندی استعارة جرجانی». ترجمة علی‌محمد حق‌شناس. در: فلسفه و کلام و معارف. شمارة 1: 37-76.
اسدآبادی، قاضی عبدالجبار (1380) المغنی فی ابواب التوحید و العدل. جلد 7. بی‌جا: مطبعة دارالکتب.
انوشه، حسن (1380) دانشنامة ادب فارسی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
بدوی‌، احمد احمد (1962/1381) عبدالقاهر الجرجانی‌ و جهوده‌ فی‌البلاغة العربیة. جلد ۱. قاهره‌: مکتبة الخانجی.
باخرزی‌، علی‌بن‌‌حسن‌ (۱۳۹۱/۱۹۷۱) دمیة ‌القصر و عُصرة ‌اهل‌ العصر. جلد ۱. دمشق: محمد تونجی‌.
تفتازانی، مسعودبن‌عمر (1372) شرح مختصر المعانی. ترجمة احمدامین شیرازی. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
الجرجانی، عبدالقاهر (1999) دلائل‌الاعجاز. تحقیق: محمود محمد شاکر. مصر: مکتبه الخانجی.
جرجانی، عبدالقاهربن‌عبدالرحمن (1368) اسرارالبلاغه. ترجمة جلیل تجلیل. تهران: دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین‌بن‌محمد (1412) المفردات فی غریب القرآن. تحقیق: صفوان عدنان داوودی. ط 1. دمشق: دارالعلم دارالشامیه.
زرین‌کوب‌، عبدالحسین‌ (۱۳۷۸) نقد ادبی‌: جست‌وجو در اصول‌ و روش‌ها و مباحث‌ نقادی‌ با بررسی‌ در تاریخ‌ نقد و نقادان‌. جلد ۱. تهران‌: امیرکبیر.
سیوطی، عبدالرحمان‌بن‌ابی‌بکر (۱۳۸۴) بغیةالوعاة فی طبقات اللغویین و النحاة. جلد ۱. قاهره: محمد ابوالفضل ابراهیم.
شیخون، محمود السید حسن محمد (1415) الاستعاره؛ نشاءتها و تطورها. دمشق: دارالهدایة للنشر و التوزیع.
صابری، حسین (1383) تاریخ فرق اسلامی. تهران: سمت.
ضیف، شوقی (1383) تاریخ و تطور علوم بلاغت. ترجمة محمدرضا ترکی. تهران: سمت.
طاش کبری‌زاده‌، احمدبن‌‌مصطفی‌ (۱۴۰۵/۱۹۸۵) مفتاح‌ السعادة‌ و مصباح‌ السیادة. جلد ۱. بیروت‌: دارالکتب العلمیه.
Abu Libdeh. As'ad Jabr (2011) Metaphor in Arabic Rhetoric: Call for Innovation. Jordan Journal of Applied Science "Humanities Series", Volume 13: No. 1.
Al-Jurjānī (1954) Asrār Al-balāgha, the Mysteries of Eloquence of Abdālqahir Al-Jurjānī. Edited by Hellmut Ritter, Government Press, Istanbul.
Eco, U. (1983) "The Semantics of Metaphor". In: The Role of the Reader, pp. 67-89. Bloomington: Indiana University Press.
Leezenberg, M (2001) "Contexts of metaphor". Elsevier Science Ltd.
Johnson, M. (Ed.) (1981) Philosophical perspectives on metaphor. U of Minnesota Press.