ارتباط تفسیر و ساختار حکایت در مثنوی

نویسنده
علیرضا محمدی کله‌سر
دانشگاه شهرکرد
10.29252/jpll.25.83.273
چکیده
یکی از مهم­ترین موضوع‌ها در زمینه سبک­شناسی روایت در متون کهن، چگونگی خوانش و تفسیر داستان­های تمثیلی است. ارتباط این موضوع با روایت­شناسی هنگامی روشن می‌شود که با صرف‌نظرکردن از محتوا و پیام تفسیرها، به ارتباط آن با خطوط داستانی توجه کنیم. مقاله حاضر درپی دست­یابی به مهم­ترین شیوه­هایی است که مولوی براساس آنها به تفسیر حکایت­های مثنوی پرداخته است. می­توان گفت ارائه تفسیرها بر محور هم‌نشینی مهم­ترین ویژگی تمایزبخش مثنوی از متون مشابه است. مولوی برای ارائه این تفاسیر، حکایت را به­صورت خطوط داستانی مجزا درنظر می­گیرد و متناظر با هر خط داستانی تفسیری ارائه می­دهد. تعدد این خطوط داستانی می­تواند نتیجه تنوع شخصیت­ها یا پی‌رفت­های دریافت‌شده از متن باشد. در این فرایند، ارزش خطوط اصلی و فرعی با یکدیگر برابرند؛ بنابراین، در اغلب موارد، تفسیر ابتدایی (انگیزه بیان) یک حکایت چندان با تفاسیر میانی، پایانی یا حتی تفسیر منطبق با خط اصلی داستان هم‌خوان نیست. توجه به خطوط داستانی در شکل­گیری تفاسیر، هم در تحلیل نوعی ویژه از چندمعنایی تمثیل در مثنوی مفید است و هم می­تواند فراهم­آورنده تبیینی روایت­شناختی از تداعی معانی در مثنوی باشد.
کلیدواژه‌ها
مثنوی
روایت
تمثیل
تفسیر
تداعی معانی
خط داستانی

عنوان مقاله English

The Relationship Between Interpretation and the Stories of Masnavi

نویسنده English

Alireza Mohammadi Kallesar
Shahr-e- Kord University
چکیده English

One of the most important issues in narratologicalstudy of Masnavi is methods of reading and interpreting the allegories. The relationship between this subject and narration is best revealed when we attend to the relationship between interpretations and storylines, regardless of the content of those interpretations. The main aim of this paper is to investigate the methods by which Mawlawiinterpreted the allegories narrated in Masnavi. It can be said that presenting the interpretations on the syntagmatic axis is the most important property of Masnavi. To interpret these stories, Mawlawi reads these as separated storylines, then, presents an interpretation corresponding to each of them. Multiplicity of these storylines is the result of two factors: Multiplicity of characters and Multiplicity of sequences. In this process, the value of main storylines is equal to subsidiary ones. Therefore, sometimes, the motivation (initial interpretation) of telling an allegory is not proportionate to the final and medial ones. The validity of the storylines for presenting the interpretations is both a factor for polysemy of allegories of Masnavi, and a presenter of a narratological explanation for association in Masnavi.

کلیدواژه‌ها English

Masnavi
Narration
allegory
Interpretation
association
Storyline
احمدی، بابک (1370) ساختار و تأویل متن. جلد 1. تهران: مرکز.
انوار، عبدالـله (1375) تعلیقه بر اساس‌الاقتباس خواجه نصیر طوسی. جلد 1 (متن اساس-الاقتباس). تهران: مرکز.
بارت، رولان (1392) درآمدی بر تحلیل ساختاری روایت‌ها. ترجمة محمد راغب. تهران: رخداد نو.
بامشکی، سمیرا (1393) روایت‌شناسی داستان‌های مثنوی. تهران: هرمس.
ـــــــــ (1390) «تعویق و شکاف در داستان‌های مثنوی». مولوی‌پژوهی. شمارة 11: 1-29.
پارسانسب، محمد (1390) داستان‌های تمثیلی‌ـ رمزی فارسی. تهران: چشمه.
پورنامداریان، تقی (1383) رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی. ویراست سوم. تهران: علمی و فرهنگی.
ـــــــــ (1388) در سایة آفتاب: شعر فارسی و ساخت‌شکنی در شعر مولوی. تهران: سخن.
تودوروف، تزوتان (1382) بوطیقای ساختارگرا. ترجمة محمد نبوی. تهران: آگه.
توکلی، حمیدرضا (1389) از اشارت‌های دریا؛ بوطیقای روایت در مثنوی. تهران: مروارید.
ـــــــــ (1383) «تداعی، قصه و روایت مولانا». مطالعات و تحقیقات ادبی. شمارة 3 و 4: 37-39.
تولان، مایکل (1386) روایت‌شناسی: درآمدی زبان‌شناختی‌ـ انتقادی. ترجمة سیده فاطمه علوی و فاطمه نعمتی. تهران: سمت.
جوکار، نجف و سیدناصر جابری (1389) «پیوند ابیات مثنوی بر مبنای تداعی و تمثیل». ادب و زبان. شمارة 25: 51-72.
راغب، محمد (1393) «گسترش پیرنگ در خطوط فرعی داستانی در قصه‌های ایرانی و هندی». نامة فرهنگستان (ویژه‌نامة شبه قاره). دورة دوم. شمارة 2: 215-230.
ریمون‌کنان، شلومیت (1387) روایت داستانی: بوطیقای معاصر. ترجمة ابوالفضل حری، تهران: نیلوفر.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1383) سرّ نی: نقد و شرح تحلیل و تطبیقی مثنوی. تهران: علمی.
ـــــــــ (1382) بحر در کوزه: نقد و تفسیر قصه‌ها و تمثیلات مثنوی. تهران: علمی.
ستاری، جلال (1392) مدخلی بر رمزشناسی عرفانی. تهران: مرکز.
سعدی، مصلح‌بن‌عبدالله (1385) کلیات سعدی. تصحیح محمدعلی فروغی. تهران: هرمس.
شمیسا، سیروس (1383) انواع ادبی. تهران: فردوس.
صفوی، سیدسلمان (1388) ساختار معنایی مثنوی معنوی. ترجمة مهوش‌السادات علوی. دفتر اول. با مقدمة سیدحسین نصر. تهران: میراث مکتوب.
ضیاء، محمدرضا (1391) «تداعی معانی و آفات آن در مثنوی مولوی». درّ دری. شمارة 3: 65- 74.
کالر، جاناتان (1389) نظریة ادبی: معرفی بسیار مختصر. ترجمة فرزانه طاهری. تهران: مرکز.
لنسر، سوزان (1389) «پیرنگ در یک نگاه». در: پیرنگ. الیزابت دپیل. ترجمة مسعود جعفری. تهران: مرکز.
لوته، یاکوب (1388) مقدمه‌ای بر روایت در ادبیات و سینما. ترجمة امیر نیک‌فرجام. تهران: مینوی خرد.
مارتین، والاس (1386) نظریه‌های روایت. تهران: هرمس.
محمدی، علیرضا (1385) «داستان تمثیلی؛ کارکرد، تفسیر و چندمعنایی». دوفصلنامة زبان و ادبیات فارسی دانشگاه خوارزمی. شمارة 81: 257-273.
ـــــــــ (1392) «روایت‌شناسی تمثیل داستانی». الهیات هنر. شمارة 1: 5-27.
منشی، نصرالـله‌بن‌محمد (1380) کلیله و دمنه. تصحیح عبدالعظیم قریب. تهران: افسون.
مولوی، جلال‌الدین‌محمد (1379) مثنوی معنوی. تصحیح نیکلسون. قزوین: سایه‌گستر.
وراوینی، سعدالدین (1383) مرزبان‌نامه. به‌کوشش خلیل خطیب‌رهبر. تهران: صفی‌علیشاه.
یوسف‌پور، محمدکاظم (1386) «نقش استطراد در حکایات مثنوی». پژوهش‌های ادبی. شمارة 16: 271-294.