تبیین انگیزه‌های برجسته‌سازی، حاشیه‌رانی و غیریت‌سازی در رباعیات خیام براساس تحلیل انتقادی گفتمان

نویسندگان
دانشگاه اراک
چکیده
در این پژوهش، به تبیین انگیزه‌های «غیریت‌سازی»، «برجسته‌سازی» و «به‌حاشیه‌رانی» در بعضی از رباعیات خیام، که این ویژگی‌ها در آنها برجسته است، پرداخته شده است. غیریت‌سازی یکی از روش‌های دست‌یابی به انگیزه‌های پنهان در ورای متون ادبی است که ازطریق تحلیل گفتمان متن با جامعه‌شناسی و علوم سیاسی در پیوند مستقیم است. در هر گفتمان براساس «منطق هم‌ارزی» و «منطق تفاوت» می‌توان به تبیین روابط غیریت‌سازانه موجود در متون ادبی پرداخت؛ بدین‌معنی که در هر گفتمان، یک قطب مثبت باعنوان «ما» و با هویت «خودی» برجسته می‍‌شود و دربرابر آن، قطب منفی دیگر، باعنوان «آنها» و با هویت «دیگری» به‌حاشیه رانده می‌شود. در این پژوهش از روش‌های تحلیل گفتمان سیاسی‌ـ‌اجتماعی لاکلا و موفه و همچنین روش تحلیل انتقادی گفتمان نورمن فرکلاف استفاده شده است.

تجزیه و تحلیل داده‌ها در این پژوهش به‌صورت توصیفی و تحلیلی است. خیام در تعدادی از رباعیات خود از این شیوه برای ابراز مقاصد خود بهره برده است. با تبیین و توصیف این موارد به این نکته پی خواهیم برد که چرا و بنابر چه دلایلی خیام درپی نوعی قطبیت‌سازی در رباعیات خود بوده است و نیز درخواهیم یافت که خیام، علاوه‌بر طرح دیدگاه‌های فلسفی در رباعیات، چگونه درصدد ابراز انگیزه‌های سیاسی و انتقادی ورای گفتمان‌های خود بوده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Identifying the Motives of Otherness, Foregrounding, and BackgroundingIn Khayyam's Quatrains Based on Critical Discourse Analysis

نویسندگان English

Kamin Aalipour
Mir Jalal-o-Aldin Kazzazi
Islamic Azad University, Araak branch
چکیده English

Otherness is one of the methods of accessing hidden interests beyond the literary texts which through literary discourse analysis can be in direct relation to political science and sociology. Critical discourse analysis believes that each text is shaped by political and ideological approaches and the relationship between political issues and texts is not an accidental one. Laclauand Mouffe believe that in every discourse one can use two concepts of logic of equality and logic of difference to explain the relations of otherness present in literary texts. That is, in every discourse, a positive pole is foregrounded as“we”or ours, and on the opposite pole the negative side is introduced as“they”or “others”. Foregrounding and backgrounding are used in texts and discourse through language functions. Investigatingthis method in some of Khayyam's Quatrains we will find out why Khayyam has pursued a kind of polarization in his quatrains and also will realize how Khayyam, along with his philosophical views expressed in his Quatrains, has tried to suggest political and critical motives through his discourse.

کلیدواژه‌ها English

Identifying
motives
Otherness
Foregrounding
Backgrounding
Khayyam's Quatrains
Critical Discourse Analysis
آشوری، داریوش (1389) دانشنامة سیاسی. چاپ هجدهم. تهران: مروارید.
آقاگل‌زاده،فردوس (1385) تحلیل گفتمان انتقادی. تهران: علمی فرهنگی.
ـــــــــ (1386) «تحلیل گفتمان انتقادی و ادبیات». ادب‌پژوهی. سال اول. شمارة 1: 17-28.
خیام نیشابوری (1362) رباعیات حکیم خیام نیشابوری. به‌اهتمام محمدعلی فروغی. تهران: آشنا.
سلطانی، علی‌اصغر (1387) قدرت، گفتمان و زبان. تهران: نی.
شریف، مریم (1393) «بررسی رباعیات خیام از منظر گفتمان‌شناسی انتقادی با بهره‌گیری از مؤلفه‌های جامعه‌شناختی‌ـ معنایی گفتمان‌مدار». بوستان ادب. سال ششم. شمارة 2: 68-82.
شمیسا، سیروس (1374) بیان و معانی. تهران: فردوس.
فرکلاف، نورمن (1387) تحلیل انتقادی گفتمان. ترجمة فاطمه شایسته‌پیران و همکاران. چاپ دوم. تهران: دفتر مطالعات و توسعة رسانه‌ها.
فروید، زیگموند (1342) آیندة یک پندار. ترجمة هاشم رضی. تهران: آسیا.
گیدنز، آنتونی (1383) جامعه‌شناسی. ترجمة منوچهر صبوری. چاپ یازدهم. تهران: نی.
مکاریک، ایرنا ریما (1384) دانشنامة نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمة مهران مهاجر و محمد نبوی. تهران: آگه.
میلز، سارا (1388) گفتمان. ترجمة فتاح محمدی. چاپ دوم. تهران: هزارة سوم.
ون‌دایک، تئون ای (1387) مطالعاتی در تحلیل گفتمان. ترجمة پیروز ایزدی و همکاران. چاپ دوم. تهران: دفتر مطالعات و توسعة رسانه‌ها.
هدایت، صادق (1353) ترانه‌های خیام. چاپ ششم. تهران: سپهر (کتاب‌های پرستو).
یورگنسن، ماریان و لوئیز فیلیپس (1389) تحلیل گفتمان. ترجمة هادی جلیلی. تهران: نی.