طنز مرگ و نمودهایی از آن در شعر شمس لنگرودی

نویسندگان
دانشگاه گیلان
چکیده
یکی از شاخص‌های بنیادین طنز خنده‌آمیزبودن آن است، اما وقتی طنز مقوله‌های متعالی همچون مرگ را دست‌مایه قرار دهد، گاه با دورشدن از شاخص‌های بنیادی، مثل فرح‌بخشی، صراحت و آسان‌یابی، منش رهایی‌بخشی خود را از دست می‌دهد و به تلخ‌مایگی و اندوه کشیده می‌شود. ازآنجاکه مرگ برای انسان همواره مقوله‌ای رازآمیز و تراژیک است، دست‌برد طنز در آن هرگز به گشایش و رهایش قطعی نمی‌انجامد، بلکه صرفاً می‌تواند با ایجاد غفلت آنی، ذهن مخاطب را از مرگ برگیرد و شادی موقتی در او پدید آورد. این مقاله نخست طنز مرگ را ژانری تلفیقی از طنز معرفی می‌کند و سپس، برای آشکارشدن بحث، نمودهای طنز مرگ را با بررسی شواهدی از شعر شمس لنگرودی نشان می‌دهد. خواهیم دید که شمس درباب مرگ و هم‌بسته‌های آن همچون وحشت از رویارویی با مرگ، بیم فناپذیری و نابودگی، بیم و نگرانی از تجزیه و فروپاشی و... گاه از سازوکارهای متنوع طنزآفرینی استفاده می‌کند. این مقاله نشان می‌دهد که آنچه در مواجهه طنزآمیز شمس با مرگ برجستگی دارد، توجه به ترس و نگرانی انسان از قطعیت مرگ و تأکید بر بُعد جسمانی و تنانه انسان در جهان طبیعت است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Satire of Death and its Representation in Shams Langaroudi’s Poetry

نویسندگان English

Ali Safaei
Ali Alizadeh Joboni
Guilan University
چکیده English

One of the basic characteristics of satire is its humour. When dealing with supreme subjects like death, Satire sometimes movesaway from its basic characteristics such as comicality, candor and accessibility and becomes less relieving and more bitter and sad. When satire deals with death, which is always mysterious and tragic for humans, it fails to provide any absolute relief;instead it brings about short term forgetfulness in the audience through diverting their attention, and givesthem a temporary sense ofbliss. This article identifies satire of death as a complex genre and analyzes its different aspects in samplepoems by Shams Langaroudi. We will see that Shams uses different methods of satire of death to deal with this phenomenon and its related concepts such as thanatophobia. The article reveals that satire of death in poems of Shams reflects human's fear and apprehension about certainty of death and emphasizes the physical and bodily dimension of human being in the natural world.

کلیدواژه‌ها English

Death
satire
Tragedy
Satire of Death
Shams Langaroudi
آبرامز، ام. اچ (1384) فرهنگ توصیفی اصطلاحات ادبی. ترجمة سعید سبزیان. ویراست هفتم. تهران: رهنما.
آرین‌پور، یحیی (1382) از صبا تا نیما (جلد دوم). چاپ هشتم. تهران: زوار.
اخوان‌ثالث، مهدی (1368) تو را ای کهن بوم و بر دوست دارم. تهران: مروارید.
اخوت، احمد (1371) نشانه‌شناسی مطایبه. اصفهان: فردا.
اسموئز، آرون (1388) «اخلاق طنز»، ترجمة سیدجواد فندرسکی و شادی حدادپور خیابان. اطلاعات حکمت و معرفت. شمارة 45: 37-43.
اصلانی، محمدرضا (1385) فرهنگ واژگان و اصطلاحات طنز. همدان: کاروان.
انصاری، محمدباقر (1388) «لطیفه‌ها و ضمیر ناخودآگاه (جستاری در بازاندیشی لطیفه‌ها ازمنظر زیگموند فروید)». کتاب طنز (5). سورة مهر: 94-114.
برگسون، هانری لویی (1379) خنده. ترجمة عباس باقری. تهران: شباویز.
پلارد، آرتور (1386) طنز. سعید سعیدپور. چاپ چهارم. تهران: مرکز.
حری، ابوالفضل (1387) دربارة طنز (رویکردهای نوین به طنز و شوخ طبعی). تهران: سورة مهر.
حق‌شناس، علی‌محمد (1387) «لنگرود در او می‌زید». گوهران. شمارة 19 و 20: 176-180.
خرمشاهی، بهاءالدین (1390) طنز و تراژدی. چاپ دوم. تهران: ناهید.
خیام نیشابوری، عمر (1384) رباعیات خیام. تهران: نارمک.
داد، سیما (1385) فرهنگ اصطلاحات ادبی. چاپ سوم. تهران: مروارید.
سلیمانی، محسن (1391) اسرار و ابزار طنزنویسی. تهران: سورة مهر.
شاملو، احمد (1389) مجموعة آثار. دفتر یکم: شعرها. چاپ نهم. تهران: نگاه.
شریفی، فیض (1392) شعر زمان ما (شمس لنگرودی). تهران: نگاه.
شمس لنگرودی، محمد (1388) می‌میرم به جرم آنکه هنوز زنده بودم. تهران: چشمه.
ــــــــ (1390) مجموعة اشعار. چاپ دوم. تهران: نگاه.
ــــــــ (1394) مجموعة اشعار. دفتر دوم. تهران: نگاه.
صفا، ذبیح‌الـله (1375) تاریخ ادبیات. جلد اول. تهران: اندیشه.
صنعتی، محمد (1380) صادق هدایت و هراس از مرگ. چاپ دوم. تهران: مرکز.
ــــــــ و همکاران (1388) «مرگ (مجموعه مقالات)». ارغنون. تهران: سازمان چاپ و انتشارات: 1-65.
عباسی، علی (1391) تخیل و مرگ در ادبیات و هنر. تهران: سخن.
عزیزی، پیام (1387) «شاعری با پلک‌زدن‌های پست‌مدرن». گوهران. شمارة‌ 19 و 20: 138-149.
فروید، زیگموند (1390) لطیفه و ارتباطش با ناخودآگاه. ترجمة آرش امینی. تهران: ارجمند. نسل فردا.
کریچلی، سیمون (1384) درباب طنز. ترجمة سهیل سمی. تهران: ققنوس.
کوندرا، میلان (1382) کلاه کلمنتیس. ترجمة احمد علائی. تهران: باغ نو.
لوناچارسکی، ا. و (1351) چندگفتار دربارة ادبیات. ترجمة ع. نوریان. تهران: پویا.
مشیری، فریدون (1390) مجموعة اشعار. چاپ دوازدهم. تهران: چشمه.
معتمدی، غلامحسین (1387) انسان و مرگ. ویراست دوم. تهران: مرکز.
منشی‌زاده، کیومرث (1387) «گفت وگو». در: کتاب طنز (4). تهران: سورة مهر: 124-132.
موریل، جان (1392) فلسفة طنز. ترجمة محمود فرجامی و دانیال جعفری. تهران: نی.
موکه، داگلاس کالین (1389) آیرونی. ترجمة حسن افشار. تهران: مرکز.
Eileen John and Dominic Mciver Lopez (2004) Philosophy of Literature, Blackwell,U. S. A.
Klein, Allen (1986) Humor and Play, Context Institute, U.S.A.
Lewis, Paul (1989) Comic Effects (Interdisciplinary Approaches to Humor in Literature) State University of New York Press, U.S.A.
Zhou, Jingqing (2006) Black Humor, Peterlang Publishing Inc. New York, U.S.A.