بررسی مصداق‌های چندصدایی در رمان دکتر نون زنش را بیشتر از مصدق دوست دارد

نویسندگان
1 دانشگاه الزهراء
2 مؤسسه سمت
چکیده
رمان دکتر نون زنش را بیشتر از مصدق دوست دارد، به‌قلم شهرام رحیمیان، اثری مدرن و از رمان­های سیاسی درخور‌تأمل است که به بازنگری متفاوت کودتای 28 مرداد، با تکیه بر مسائل روانی شخیت‌­های سیاسی، می‌­پردازد. در این جستار، با دقت در مؤلفه «چندصدایی» باختین، ضمن تبیین این اصطلاح، مصداق­‌ها و کاربست آن را با شیوه توصیفی‌ـ‌تحلیلی در رمان بررسی کرده­‌ایم و کوشیده‌­ایم در ابتدا به این سؤال که «چندصدایی چه مؤلفه­‌هایی دارد و چگونه در رمان تجسم یا نمود می‌­یابد» پاسخ دهیم. براین‌اساس، در این مقاله تأکید بر مؤلفه‌­های چندصدایی، ازجمله ساختار مفاهیم متقابل، تغییر ناگهانی زاویه دید، چندصدایی در میان اقشار اجتماعی در رمان، حضور شخصیت‌های متفاوت و متضاد در یک فرد (چندشخصیتی)، چندزبانی، بینامتنیت و...، است. سپس، این شاخصه­‌ها در رمان بررسی‌ و تحلیل می‌شوند. برآیند این مقاله حاکی از آن است که رمان چندصدا با ابزارهایی که در اختیار خواننده قرار می‌­دهد او را به دریافتی نو از متن رهنمون می‌­کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Representation of Polyphony in Dr. Noon Loves His Wife More than Mussadiq

نویسندگان English

Nooshin Ostadmohammadi 1
Hossein Faghihi 1
Hossein Hajari 2
1 Alzahra University
2 SAMT Institute
چکیده English

Dr. Noon Loves His Wife More than Mussadiqis a modern political novel written by ShahramRahimian. Focusing on psychological complications of politicians, the novelgivesa different view of 1953 coup d'état in Iran. In this study, relying on Bakhtin’s definition of polyphony,we will draw out its examples from the novel and analyze its functionsthrough a descriptive-analytic method. The question to answer in this article is what features polyphony has and howit is realized inthis text. Therefore this article stresses different features of polyphony such asabrupt shift in perspective, polyglossia among the social classes, the presence of various and opposite characteristics in one fictional character, heteroglossia, and intertextuality. Then, these will be investigated in the novel to support the claim that by providing the reader with varied tools, polyphonic novels lead the audience to a new understanding of the text.

کلیدواژه‌ها English

Polyphony
Bakhtin
Novel
Dr. Noon Loves his Wife more than Mussadiq
Opposite Characteristics in One Fictional Character
Heteroglossia
Intertexuality
آدام، ژان میشل و فرانسوا رواز (1385) تحلیل انواع داستان. ترجمة آذین حسین‌زاده و کتایون شهپرراد. چاپ دوم. تهران: قطره.
آدورنو، تئودور (1384) «جایگاه راوی در رمان معاصر». ترجمة یوسف اباذری. ارغنون. سال دوم. شمارة 7و8: 409-416.
آلن، گراهام (1385) بینامتنیت. ترجمة پیام یزدانجو. تهران: مرکز.
احمدی، بابک (1380) ساختار و تأویل متن. چاپ پنجم. تهران: مرکز.
باختین، میخائیل (1384) تخیل مکالمه‌ای، جستارهایی دربارة رمان. ترجمة آذین حسین‌زاده، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات هنری وزارت فرهنگ و ارشاد.
ــــــــ (1383) زیبایی‌شناسی و نظریة رمان. ترجمة آذین حسین‌زاده. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات هنری.
بهرامیان، اکرم و همکاران (1390) «مقایسة جلوه‌های چندآوایی باختین در نمایشنامة داستان دور و دراز و سلطان ابن‌سلطان و به دیار فرنگ به روایت مرد مشکوک و رمان اسفار کاتبان (ابوتراب خسروی)». نشریة هنرهای زیبا- هنرهای نمایشی و موسیقی. شمارة 44: 13-23.
پاینده، حسین (1391) «رمان دکتر نون اثری مدرن و چندصدا». کتاب ماه ادبیات. شمارة 68. پیاپی: 182: 53-55.
ــــــــ (1389) «شخصیت‌پردازی کوبیستی در یک رمان مدرن ایرانی». مجلة اطلاعات حکمت و معرفت. شمارة 49: 9-17.
ــــــــ (1388) نقد ادبی و دموکراسی. چاپ دوم. تهران: نیلوفر.
ــــــــ (1387) «همسرایی صداهای ناهم‌خوان: شازده احتجاب ازمنظر نظریة باختین» (ضمیمة روزنامة اعتماد، ۸۷/۹/۲).
ــــــــ (1386) «بازتاب تحول مستمر: رمان از منظر میخائیل باختین». روزنامة اعتماد، ۸۶/۳/۱۶.
پورآذر، رویا (1387) «تخیل مکالمه‌ای: جستارهایی دربارة رمان/میخائیل باختین». نقد ادبی. شمارة 4: 189- 194.
پوینده، محمد (1373) سودای مکالمه، خنده، آزادی، میخائیل باختین. تهران: آرست.
تلاوی، محمدنجیب ( 2000) وجهة النظر فی روایات الأصوات العربیة، دمشق: اتحاد الکتاب العرب.
تودوروف، تزوتان (1391) منطق گفت‌وگویی میخائیل باختین. ترجمة داریوش کریمی. چاپ دوم. تهران: مرکز.
خدایی‌راد، لطف‌الـله (1391) «نگاهی به دیالوژیسم باختین و جهان او». کتاب ماه فلسفه. شمارة 60: 6-11.
داهرتی، توماس (1387) شخصیت‌پردازی در روایت پسامدرن، ادبیات پسامدرن. ترجمه و تدوین پیام یزدانجو. تهران: مرکز.
رامین‌نیا، مریم (1390) بررسی و تحلیل چندآوایی در مثنوی مولوی. رسالة دکتری زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه تربیت مدرس.
رحیمیان، شهرام (1383) دکتر نون زنش را بیشتر از مصدق دوست دارد. چاپ دوم. تهران: نیلوفر.
رستمی، فرشته (1389) «ساختار (صدا) در داستان‌های مندنی‌پور، نقش (زاویة دید) در (صدا)ی داستان». شعرپژوهی. شمارة 6: 99- 126.
سلیمی، کوچی، ابراهیم و فاطمه سکوت جهرمی (1391) «گفت‌وگومداری و چندصدایی در رمان جزیرة سرگردانی اثر سیمین دانشور». پژوهش ادبیات معاصر جهان. دورة هفدهم. شمارة 2: 77-91.
عباسی، حبیب‌الـله و فرزاد بالو (1388) «تأملی در مثنوی معنوی با رویکرد منطق مکالمه‌ای باختین». نقد ادبی. شمارة 5: 147-174.
فوستر، ادوارد مورگان (1369) جنبه‌های رمان. ترجمة ابراهیم یونسی. چاپ چهاردهم. تهران: نگاه.
قاسم‌زاده، سیدعلی و مصطفی گرجی (1390) «تحلیل گفتمان انتقادی رمان دکتر نون زنش را بیشتر از مصدق دوست دارد». ادب‌پژوهی. شمارة 17: 33-63.
قبادی، حسینعلی و همکاران (1389) «چندآوایی و منطق گفت‌وگویی در نگاه مولوی به مسئلة جهد و توکل با تکیه بر داستان شیر و نخچیران». جستارهای ادبی. شمارة 170: 71-94.
کهنمویی‌پور، ژاله (1388) «میخائیل باختین و نظام گفتمان ادبی». پژوهشنامة فرهنگستان هنر. شمارة 12: 23-35.
ــــــــ (1387) «چندآوایی در متون داستانی». پژوهشنامة علوم انسانی. شمارة 57: 397-414.
گودرزی، محمدرضا (1390) «چندصدایی یا تک‌صدایی در ادبیات داستانی ایرانیان در سال‌های پس از انقلاب اسلامی». در: مجموعه مقالات گفت‌وگومندی در هنر و ادبیات. به‌کوشش بهمن نامورمطلق و منیژه کنگرانی: 65-78. تهران: سخن.
لاج، دیوید ( 1386) رمان پسامدرنیستی، نظریه‌های رمان. ترجمة حسین پاینده. تهران: نیلوفر.
معین، بابک (1390) «طنین چندصدایی و بینش زیبایی‌شناسی داستایوفسکی در رمان نو». در: مجموعه مقالات گفت‌وگومندی در هنر و ادبیات. به‌کوشش بهمن نامورمطلق و منیژه کنگرانی: 159-172. تهران: سخن.
مقدادی، بهرام (1378) فرهنگ اصطلاحات نقد ادبی. تهران: فکر روز.
مقدسی، احسان (1386) «ادبیات چندصدایی و نمایشنامه با بررسی مهاجران از اسلاومیر میروژک». نشریة صحنه (هنر و معماری). شمارة 58و 59؛ 53-59.
مکاریک، ایرنا ریما (1388) دانش‌نامة نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمة مهران مهاجر و محمد نبوی. تهران: آگه.
مک‌کافری، لری (1387) ادبیات داستانی پسامدرن، ادبیات پسامدرن. ترجمه و تدوین پیام یزدانجو. تهران: مرکز.
نامورمطلق، بهمن (1390) «چندصدایی باختینی و پساباختینی (تکوین و گسترش چندصدایی با تأکید بر هنر و ادبیات)». در: مجموعه مقالات گفت‌وگومندی در هنر و ادبیات. به‌کوشش بهمن نامورمطلق و منیژه کنگرانی: 11-32. تهران: سخن.
ــــــــ (1387) «باختین، گفت‌وگومندی و چندصدایی؛ مطالعة پیشابینامتنیت باختینی». نشریة شناخت. شمارة 57: 397-413.
ــــــــ (1386) «ترامتنیت مطالعة روابط یک متن با دیگر متن‌ها». پژوهشنامة علوم انسانی. شمارة 56: 83-98.
نجومیان، امیرعلی و محمد غفاری (1390) «گفتمان غیرمستقیم آزاد در رمان لب بر تیغ نوشته حسین سناپور». پژوهش ادبیات معاصر جهان. دورة شانزدهم. شمارة 4: 91-106.
نجومیان، امیرعلی (1390) «خوانش پولی‌فونیک، خوانش کنترپوان و خوانش زایشی واساز». در: مجموعه مقالات گفت‌وگومندی در هنر و ادبیات. به‌کوشش بهمن نامورمطلق و منیژه کنگرانی. تهران: سخن: 33-48.
نوبخت، محسن (1391) «چندصدایی و چندشخصیتی در رمان پسامدرن ایران، با نگاهی به رمان اسفار کاتبان از ابوتراب خسروی». زبان‌شناخت. پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. سال سوم. شمارة 2: 85-120.
Bakhtin, Mikhail (1935) Discourse in the Novel. The dialogic imagination: four essays. trans: Mikhael Holquist and Caryl Emerson. Austin:university of Texas.
ــــــــ (1970) La poe'tiquede. Dostoiesvski. Paris: seuil.
ــــــــ (1981) The Dialogic Imagination: Four Essays.Trans: Michael Holquist. Austin: University of Texas Press.
ــــــــ (1984) Problems of Dostoevsky's poetics. trans: caryl emerson. Manchester: ManchesterUniversity Press.
Barthes, Roland (2010) The Death of the Author. The Norton Anthology of Theory and Criticism. Ed: Vincent B. Leitch. 2nd ed. New York: Norton.
Belova, olga (2010) Polyphony and sense of self in flexible organizations. Scandinavian jou. [DOI:10.1016/j.scaman.2009.11.009]