بررسی و تحلیل انواع برجسته و پرکاربرد آیرونی در مثنوی

نویسندگان
دانشگاه مازندران
چکیده
آیرونی یکی از اصطلاحات پیچیده و مهم در بلاغت، فلسفه و نقد ادبی است. متون فارسی نیز از ظرفیت‌های فراوان این صنعت بلاغی ذیل عنوان‌هایی چون طنز، تهکّم، مجاز به علاقه ضدیت، استعاره عنادیه و... بهره برده است. دراین‌میان، یکی از بنیادهای بلاغی مثنوی معنوی، مهارت و هنرمندی مولانا در به‌کارگیری طنز و انواع گوناگون آن است­. مهارت خاص مولانا در مخاطب‌شناسی و اهتمام به تبیین و تعلیم مفاهیم عالی دینی، عرفانی و اخلاقی سبب شد تا او شیوه بیان غیرمستقیم طنز را به‌دلیل کارایی­، جذابیت و ضریب‌تأثیر بیشتر برگزیند. همین امر­ به‌طرز کم‌نظیری زمینه را برای نمود انواع مختلف آیرونی در سراسر مثنوی، خصوصاً دفتر پنجم­، فراهم آورده است که آیرونی کلامی، موقعیتی، وضعی، نمایشی، و... از آن جمله‌اند. در این پژوهش، مثنوی مولوی ازمنظر آیرونیک به‌شیوه توصیفی‌ـ‌تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای بررسی و مشخص شد که آیرونی نمایشی به‌دلیل ماهیت تمثیلی و روایی مثنوی جایگاه ویژه‌ای در این کتاب دارد.





کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the Types of Irony in Masnavi

نویسندگان English

Shahram Ahmadi
Narges Shafiee
Mazandaran University
چکیده English

Irony is one of the important and at the same time complex terms in rhetoric, philosophy and literary criticism that Persian texts have employed its potentialities under various headings such as satire, asterism, etc. In the meantime, one of the rhetorical basesofMasnavi isMawlawi's artistic and skillful use of humor and its various types. Mawlawi's specific skill in recognizing his audience and his dedication to explicate grand concepts of religion, mysticism and morality led him tochoosehumor as an indirect way of expression because of its high functionality, and great power to attract and persuade the audience.This paves the way for different types of irony to appear in the entire Masnavi, especially in its Fifth Book. Among different types of ironythat are present in Masnaviare verbal, situational and dramatic ironies. In this article, which is library-based and is done through descriptive-analytic method, the authors will investigate different modes of irony in Mawlawi’sMasnavi. It concludes that because of Masnavi’s allegorical and diegetic character, dramatic irony has a special standing in Masnavi.

کلیدواژه‌ها English

Masnavi
irony
satire
Dramatic Irony
قرآن کریم
آقاحسینی، حسین و زهرا آقازینالی (1387) «مقایسة تحلیلی کنایه و آیرونی در ادبیات فارسی و انگلیسی». کاوش‌نامة زبان و ادبیات فارسی. شمارة 17: 95-127.
اردلانی، شمس‌الحاجیه (1395) «جلوه‌های آیرونی در شعر حافظ». پژوهشنامة نقدادبی و بلاغت. دورة پنجم. شمارة 1: 171-188.
استعلامی، محمد (1372) مثنوی. چاپ دوم. تهران: زوار.
بهره‌مند، زهرا (1365) «آیرونی و تفاوت آن با طنز و صنایع بلاغی مشابه». فصلنامة زبان و ادب پارسی. شمارة 45: 10-36.
بهزادی، حسین (1383) طنزپردازان ایران از آغاز تا پایان دوره قاجار. تهران: داستان.
پزشکزاد، ایرج (1382) طنز فاخر سعدی. تهران: شهاب ثاقب.
جوادی، حسن (1384) تاریخ طنز در ادبیات فارسی‌. تهران‌: کاروان.
حلبی، علی‌اصغر (1364) مقدمه‌ای بر طنز و شوخ‌طبعی در ایران‌. تهران‌: پیک.
داد، سیما (1392) فرهنگ اصطلاحات ادبی‌. چاپ دوم. تهران: مروارید.
صادقی، جمال و میمنت میرصادقی (1387) واژه‌نامة هنر داستان‌نویسی. چاپ دوم. تهران: مهناز.
غلامحسین‌زاده، غلامحسین و زهرا لرستانی (1390‌) «آیرونی در مقالات شمس». مجلة‌ مطالعات عرفانی. شمارة 9: 69-98.
صفایی، علی (1392) «نگاهی به جلوه‌های آیرونی در اندیشه و اشعار پروین اعتصامی». نشریة سابق دانشکدة ادبیات دانشگاه تبریز. شمارة مسلسل 228: 61-98.
فتوحی رودمعجنی، محمود (1386) بلاغت تصویر. تهران: سخن.
ــــــــ (1391) سبک‌شناسی، نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها. تهران: سخن.
فولادی‌، علیرضا (1386)‌ طنز در زبان عرفان. تهران: فراگفت.
مشرف، مریم (1385) شیوه‌نامة نقد ادبی. تهران: سخن.
مکاریک، ایرناریما (1383) دانشنامة نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمة مهران مهاجر و محمد نبوی. تهران: آگه.
موکه، داگلاس کالین ( 1389) آیرونی. ترجمة حسین افشار‌. تهران: مرکز.
نیکلسون، رینولد الین (1383) مثنوی معنوی. چاپ هفتم. تهران: پژوهش.