انواع بازنویسی و بازآفرینی‌های‌ بهرام بیضایی از داستان‌های کهن

نویسندگان
رقیه وهابی دریاکناری
مریم حسینی
دانشگاه الزهراء
10.29252/jpll.25.82.303
چکیده
هدف پژوهش حاضر، بررسی و تحلیل شگردهای بازنویسی و بازخوانی در آثار ادبی بهرام بیضایی است. او نویسنده‌ای قاعده‌گریز و ساختارشکن است که در سطوح مختلف، ساختار ذهنی و زبانی خواننده و پیش‌فرض‌های متعارف و مقبول او را در هم‌می‌ریزد. نمایش‌نامه، فیلم‌نامه و برخوانی‌هایی که در این‌مقاله بررسی می‌شوند، عبارت‌اند از: اژدهاک، آرش، آهو، سلندر، طلحک و دیگران، پرده نئی، سیاوش‌خوانی، شب هزارویکم، و مجلس قربانی سنمار. دراین‌پژوهش، نخست، به‌شیوه توصیفی‌ـ‌تحلیلی، شگردهای ادبی بیضایی معرفی می‌شوند، سپس، این‌شگردها در نمونه‌های انتخابی هدف بررسی و تحلیل قرار می‌گیرند. شگردهایی که بیضایی در بازخوانی و بازنویسی آثار کهن از آنها استفاده می‌کند عبارت‌اند از: 1. «بازآفرینی» اثر کهن که در دو سطح کلی‌ـ«تغییر در چهارچوب کلی اثر» و «تغییر در خویش‌کاری‌های شخصیت‌ها»ـ صورت می‌گیرد. 2. «بازنویسی» اثر کهن که به چند شیوه انجام می‌پذیرد؛ ازجمله «افزودن گفت‌وگو میان شخصیت‌ها»، «برقراری روابط علی و معلولی» و «تغییر در شیوه روایت‌گری».
کلیدواژه‌ها
بازخوانی
بهرام بیضایی
داستان‌های کهن
نمایش‌نامه
فیلم‌نامه

عنوان مقاله English

Rewriting and Recreating in Bahram Beyzayi's Early Stories

نویسندگان English

Roghayyeh Vahabi Daryakenari
Maryam Hosseini
چکیده English

Studying and analyzing the ways of rewriting and recreating in Bahram Beyzai’s literary works is the main goal of this paper. He is a norm-breaker author who destroys the reader’s mental and language structures and defaults. The plays, scripts and narrations which are analyzed in this article are Azhdehaak, Arash, Ahu, Salandar, Talhak va Digaran, Pardeye neiy, Siavash Khani, Shabe hezar-o Yekom and Majlese Ghorbaniye Sennemar. At first, in this research, Beyzai’s descriptive-analytical ways are introduced, and then these ways are analyzed in Beyzai’s works. The ways are generally as follows: 1. recreating an old work on two levels: “changing the plot” and “changing the dutifulness of characters,” and 2. rewriting an old work in some ways by “adding dialogue between characters”, “suggesting cause and effect relation” and “changing the ways of narration.”

کلیدواژه‌ها English

retrieval
Bahram Beyzai
Old Stories
Play
Script
آذری، غلامرضا و علی تاکی (1390) «تحلیل جامعه‌شناختی هویت زن در سینمای بیضایی و مهرجویی». نشریة علوم رفتاری. دورة سوم. شمارة 7: 9- 26.
آموزگار، ژاله (1391) تاریخ اساطیری ایران. چاپ چهاردهم. تهران: سمت.
آموزگار، ژاله (1389الف) آهو، سلندر، طلحک و دیگران. چاپ دوم. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
بیضایی، بهرام (1389ب) مجلس قربانی سِنّمار. چاپ چهارم. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
بیضایی، بهرام (1391) دیوان نمایش1. دو جلد. چاپ چهارم. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
بیضایی، بهرام (1391) سیاوش‌خوانی. چاپ ششم. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
بیضایی، بهرام (1392الف) پردة نئی. چاپ ششم. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
بیضایی، بهرام (1392ب) شب هزارویکم. چاپ پنجم. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
بیضایی، بهرام (2012) «اسطوره در کارهای بهرام بیضایی+ پادکست». سخنرانی در دانشگاه UCLA. آرشیو «انجمن پژوهشی ایرانشهر». دسترسی در: www.iranshahr.org
تولان، مایکل (1386) روایت‌شناسی؛ درآمدی زبان‌شناختی‌ انتقادی. ترجمة سیده فاطمه علوی و فاطمه نعمتی. تهران: سمت.
ثمینی، نغمه (1388) تماشاخانة ‌اساطیر: اسطوره و کهن‌نمونه در ادبیات نمایشی ایران. چاپ دوم. تهران: نی.
حسنلی، کاووس و شهین حقیقی (1389) «بازخوانی نقش زن در اپیزودهای سه‌گانه نمایش‌نامة شب‌هزارویکم بهرام بیضایی». نشریة مطالعات اجتماعی‌ـ روان‌شناختی زنان (مطالعات زنان). دورة هشتم. شمارة 1: 91- 114.
ریحانی، فرزین (1388) «مقالة یونگ و سه برخوانی بیضایی». مجلة نمایش. شمارة 115 و 116: 48-51.
ستاری، جلال (1348) «مقدمه‌ای بر هزارویکشب». مجلة هنر و مردم. دورة هشتم. شمارة 88: 30- 35.
ستاری، جلال (1391) جهان اسطوره‌شناسی 10 (اسطورة ایرانی). چاپ سوم. تهران: مرکز.
شامیان ساروکلایی، اکبر و مریم افشار (1390) «نقش اسطوره و جنسیت (نقش زن) در سینمای بهرام بیضایی». نشریة ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی. دورة نهم. شمارة 33: 117- 137.
صفا، ذبیح‌الـله (1389) حماسه‌سرایی در ایران. چاپ نهم. تهران: امیرکبیر.
طسوجی تبریزی، عبدالطیف (1393) هزارویک‌شب. جلد اول. قم: قلم مکنون.
عطار نیشابوری، فریدالدین (1392) الهی‌نامه. تصحیح محمدرضا شفیعی‌کدکنی. چاپ ششم. تهران: سخن.
فردوسی، ابوالقاسم (1386) نامة باستان: ویرایش و گزارش شاهنامة فردوسی. میرجلال‌الدین کزازی. جلد اول. چاپ ششم. تهران: سمت.
فردوسی، ابوالقاسم (1387) نامة باستان: ویرایش و گزارش شاهنامة فردوسی. میرجلال‌الدین کزازی. جلد سوم. چاپ چهارم. تهران: سمت.
کارنامه (1379) «نقد و بررسی"سه‌برخوانی" نوشتة بهرام بیضایی». شمارة 13: 28-37.
محمودی بختیاری، بهروز و وحید آبرود (1391) «بررسی عناصر انسجامی در متن نمایشی سه برخوانی نوشتة بهرام بیضایی». نشریة سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی (بهار ادب). دورة پنجم. شمارة 4: 293- 312.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف (1383) خسرو و شیرین. به‌تصحیح حسن وحیددستگردی. به‌کوشش سعید حمیدیان. چاپ پنجم. تهران: قطره.
نظامی، الیاس‌بن‌یوسف (1390) هفت‌پیکر. به‌تصحیح حسن وحیددستگردی. به‌کوشش سعید حمیدیان. چاپ دهم. تهران: قطره.
یاحقی، محمدجعفر (1386) فرهنگ اساطیر و داستان‌واره‌ها در ادبیات فارسی. تهران: فرهنگ معاصر.