افکار پنهان ایرانیان: سیری در ایرانی‌گری اقبال لاهوری براساس رمزگشایی از یک بیت

نویسندگان
قدمعلی سرامی
محمدحسن مقیسه
کارمند / مؤسسۀ فرهنگی پژوهشی انقلاب اسلامی
10.29252/jpll.25.82.175
چکیده
هدف این پژوهش، نشان‌دادن توجه و گرایش عمیق قلبی و علمی اقبال لاهوری، شاعر بزرگ پاکستانی، به فرهنگ و تمدن ایران و زبان فارسی است.

تحقیق با تحلیل یک بیت شعر از غزلی معروف که اقبال درباره ایرانیان سروده آغاز می‌شود و با شواهد فراوان از آثار منثور و­ منظوم اقبال، نشان داده می­شود که او با فرهنگ ایران و حتی با برخی از نشانه‌های جزئی آن به‌خوبی آشنا بوده است. آن‌گاه پنج موضوع که عبارت‌اند از دین، فلسفه و کلام و عرفان، عقل و عشق، تلفیق و زبان فارسی که از مهم‌ترین مؤلفه­های فرهنگ ایرانی هستند تحلیل می‌شوند و همین موضوع­ها با آثار اقبال لاهوری سنجیده می­شوند تا نشان داده شود که مؤلفه­های فرهنگی و آداب و سنن ایرانیان در همه کتاب­ها و نوشته­های علمی و ادبی و فلسفی و حتی دیدگاه اجتماعی او به میزان بسیار زیادی تأثیر­گذار بوده است.

یافته پژوهش این است که اقبال به‌رغم آنکه با چهار فرهنگ ایرانی، اسلامی، هندی و اروپایی و چند زبان زنده دنیا مانند انگلیسی، اردو، عربی و آلمانی آشنا بوده، بیشترین و عمیق­ترین تأثیرها را از فرهنگ و تمدن ایران و شعرا و دانشمندان و عرفا و فلاسفه ایرانی و اندیشه­های ایشان و نیز از زبان و ادبیات فارسی پذیرفته است؛ به‌گونه­ای که علاوه بر دارابودن دیوان شعری مستقل به زبان فارسی، آشکارا نیز بیان کرده است که زبان فارسی را برای بیان خواسته‌های قلبی­اش مناسب‌تر از زبان مادری­اش می­داند.
کلیدواژه‌ها
ایران
فرهنگ و تمدن ایرانی
ایرانی‌گری اقبال
علم
حکمت و عرفان

عنوان مقاله English

Iranian Secret Thoughts: A Study of Iqbal Lahori’s Love of Iran on the Basis of Decoding a Couplet of one of His Ghazals

نویسندگان English

Ghadam Ali Sarrami
Mohammad Hassan Moghiseh
چکیده English

The aim of thisarticle is to depict the true, scholarly and deep interest of Iqbal Lahori, the great Pakistani poet,in Iranian culture and Persian Language and civilization. First a couplet out of his renown Ghazal composed on Iranians, which represents the works in verse and prose attributed to Iqbal Lahori , is discussed to show that he was well familiar with the Iranian culture and even with some particular symbols in Persian literature.Thenthe five subjectsof religion, philosophy and theology, mysticism, reason and love, and Persian language, which are the most important constituents of the Iranian culturalare explained and discussed in relation to the work of Iqbal Lahori.It is concluded that the Iranian cultural components,rites and traditions are blendedthoroughly with his literary and philosophical books.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Iranian Culture and Civilization
Iqbal Lahori
Science
wisdom
Mysticism
احمدپور، محمد‌تقی (1383) ستارة شرق. قم: مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما.
انوری، حسن (1390) فرهنگ فشردة سخن (دو جلد). چاپ دوازدهم.تهران: سخن.
بقایی، محمد (1394) «پراگماتیسم شرقی در فلسفة اقبال». نسیم بیداری. سال ششم. شمارة 58: ‌‌116-‌120.
بقایی، محمد (1368) چه باید کرد. تهران: ماکان.
بقایی، محمد (1378) خیال وصال. تهران: مشکات.
بقایی، محمد (1379) شرار زندگی. تهران: فردوس.
بقایی، محمد (1380) سونش دینار. دیدگاه‌های علامه اقبال. تهران: فردوس.
بقایی، محمد (1384) «ایران؛ آرمان‌شهر اقبال». افراز. شمارة هشتم. انجمن فرهنگی ایران‌زمین: 19-25.
بقایی، محمد (1382) قلندر شهر عشق، یازده خطابه و گفتمان دربارة علامه اقبال. تهران: اقبال.
بقایی، محمد (1392) می‌نگریم و می‌رویم. تهران: یادآوران.
بهار، محمدتقی (1377) سبک‌شناسی زبان و شعر فارسی. تهران: مجید.
پوروالی، ابراهیم (1371) نگاهی به آثار زنده‌رود اقبال لاهوری (کتاب‌شناسی). تهران: یادآوران.
جعفری، محمدیونس و فرهاد پالیزدار (1379) نامه‌های علامه اقبال لاهوری. تهران: همراه.
چوهدری، شاهد (1380) «ایران و اقبال». مجموعه مقالات همایش علامه اقبال. تهران: وزارت امورخارجه.
حافظ (1362) دیوان حافظ. به‌اهتمام محمد قزوینی و قاسم غنی. چاپ چهارم. تهران: زوار.
حائری، محمدحسن (1386) مبانی عرفان و تصوف و ادب پارسی. تهران: علم.
حقیقت، عبدالرفیع (1388) نقش ایرانیان در تاریخ تمدن جهان. چاپ دوم. تهران: کومش.
خاقانی، افضل‌الدین (1357) دیوان اشعار. چاپ دوم. به کوشش سیدضیاء‌الدین سجادی. تهران: زوار.
خدیوجم، حسین (1390) کیمیای سعادت (دو جلد). چاپ پانزدهم. تهران: علمی و فرهنگی.
خرمشاهی، بهاء‌الدین (1368) حافظ‌نامه (دو جلد). چاپ سوم.تهران: علمی و فرهنگی صداوسیما.
عشرت، وحید (1988م) «مآخذ و مصادر فلسفة اقبال»، اقبالیات. شمارة ویژة 4: 200-221. لاهور: اقبال آکادمی پاکستان.
عطار نیشابوری (1345) دیوان عطار. تصحیح تقی تفضلی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
کامران‌مقدم، شهیندخت (1372) زندگی و افکار علامه محمد اقبال لاهوری. مشهد: آستان قدس.
کزازی، میرجلال‌الدین (1388) از گونه‌ای دیگر. چاپ سوم.تهران: مرکز.
معین، محمد (1388) مزدیسنا و ادب پارسی (دو جلد). چاپ پنجم. تهران: دانشگاه تهران.
لاهوری، محمداقبال (بی‌تا) احیای فکر دینی در اسلام. ترجمة احمد آرام. تهران: کانون نشر پژوهش‌های اسلامی.
لاهوری، محمداقبال (1388الف) بازسازی اندیشة دینی در اسلام. چاپ دوم. ترجمة محمد بقایی. تهران: فردوس.
لاهوری، محمداقبال (1388ب) دیوان شعر فارسی. تصحیح و مقدمه از محمد بقایی. تهران: اقبال.
لاهوری، محمداقبال (1388ج) سیر حکمت در ایران. ترجمة محمد بقایی. تهران: فردوس.
مجلسی، محمد‌باقر (بی‌تا) بحار‌الانوار. بی‌جا: مؤسسه‌الوفاء.
منور، محمد (1987م) غزل فارسی علامه اقبال. ترجمه و تحشیة شهیندخت مقدم صفیاری. بی‌جا: آکادمی پاکستان.
مولوی، جلال‌الدین محمد (1362) مثنوی معنوی. به تصحیح نیکلسن. تهران: امیرکبیر.
مینوی، مجتبی (1327) اقبال لاهوری، شاعر پارسی‌گوی پاکستان. تهران: مجلة یغما.
نصر، سیدحسین (1388) مجموعه‌ مصنّفات شیخ اشراق. چاپ چهارم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
نیرنوری، حمید (1379) سهم ایران در تمدن جهان. تهران: فردوس.
همدانی، عین‌القضات (1373) تمهیدات. به‌کوشش عفیف عسیران. تهران: منوچهری.
یزدان‌پرست، حمید (1384) نامة ایران. شش جلد. تهران: اطلاعات.