عناصر کهن‌الگویی در داستان ماهان از هفت‌پیکر نظامی براساس نظریه تک‌اسطوره کمپبل

نویسندگان
محمد ریحانی
راحله عبدالله‌زاده برزو
عضوئهیت علمی دانشگاه آزاد شیروان
10.29252/jpll.25.82.155
چکیده
هدف مقاله حاضر تحلیل عناصر کهن‌الگویی داستان ماهان‌ از هفت‌پیکرِ نظامی براساس نظریه تک‌اسطوره ژوزف کمپبل است. ماهان نمادِ خودآگاه وجودِ ماست که به‌خواست ناخودآگاه، به کُنه وجود راه می­برد و با "من"­های نیک و بد درون رویاروی می­شود و با شناخت کارکردهای آنان، به ناشناخته­ترین بخش زیرینِ ضمیر راه می­یابد. او به منابعی که رفتارهای نیک و بد را تغذیه می­کنند پی‌می­برد و پس از همراهی با "من"­های شرورِ ناخودآگاه، به یاری "منِ" نیکِ وجود، به عالم بیداری و هشیاری بازمی­گردد. دیدار او با خضر درون، تولد دوباره خودآگاه و رسیدن به یگانگی و خرسندی وجود است. مسیر ماهان در این سفر درونی انطباق زیادی با مراحل سفر در نظریه کمپبل دارد.
کلیدواژه‌ها
کهن‌الگو
‌ ماهان
نظامی
نظریه تک‌اسطوره
کمپبل

عنوان مقاله English

Archetypal Elements in Mahan Story in Nizami's Haft Peykar Based on Joseph Campbell's Monomyth Theory

نویسندگان English

Mohammad Reyhani
Raheleh Abdollahzadeh Borzou
Eslamic Azad University, Shirvan Branch
چکیده English

This paper is an analysis of archetypal elements in Mahan story in Haft Paykar (“The Seven Beauties”) based on Joseph Campbell's Monomyth Theory. Greed is the reason why Mahan starts his journey and duly leaves heaven where he lived without being aware of its value. His journey starts from a palm grove, which is a sign of his spiritual ascension. Since he does not have insight yet, he sees the leaders on his journey as monsters thatmake him suffer during the night but when the night endsthey changeinto light as a manifestation of God’s face. Mahan meets Anima after passing the thousand step well (the whale’s belly) which brings himawareness, and after gaining awareness he meets his guide who is the Khidr. Their meeting is a rebirth for him and a return to heaven, and the reward and bless he acquiresthrough his journey is an eternal life in heaven.

کلیدواژه‌ها English

Archetype
Mahan
Haft Paykar (“The Seven Beauties”)
Nizami
Monomyth Theory
Campbell
قرآن کریم (1371) ترجمة عبدالمحمد آیتی. تهران: سروش.
اسپرهم، داوود و سیدمهدی دادرس (1392) «تحلیلی روان‌کاوانه از قصة ماهان گوشیار». متن‌پژوهی ادبی. سال هفدهم. شمارة 56: 7-32.
الیاده، میرچا (1392) آیین‌ها و نمادهای تشرف. ترجمة مانی صالحی علامه. تهران: نیلوفر.
امیری‌خراسانی، احمد و طیبه گلستانی (1393) «تحلیل و نقد داستان ماهان مصری». فصلنامة زبان و ادبیات فارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی. شمارة 33: 57-84.
بری، مایکل (1385) تفسیر مایکل بری بر هفت‌پیکر نظامی. ترجمة جلال علوی‌نیا. تهران: نی.
پالمر، مایکل (1385) فروید، یونگ و دین. ترجمة محمد دهگانپور و غلامرضا محمدی. تهران: رشد.
دوبوکور، مونیک (1376) رمزهای زنده‌جان. ترجمة جلال ستاری. تهران: مرکز.
سپهری، سهراب (1389) هشت کتاب. تهران: طهوری.
سجادی، سیدضیاءالدین (1382) فرهنگ لغات و تعبیرات با شرح اعلام و مشکلات دیوان خاقانی شروانی. جلد دوم. چاپ دوم. تهران: طهوری.
شمیسا، سیروس (1374) داستان یک روح. تهران: فردوس.
شمیسا، سیروس (1378) فرهنگ تلمیحات. چاپ ششم. تهران: فردوس.
شوالیه، ژان و گربران، آلن (1388/2،1و3؛ 1385/4؛ 1387/5) فرهنگ نمادها. ترجمة سودابة فضایلی. تهران: جیحون.
عطار، فریدالدین (1383) منطق‌الطیر. با مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی‌کدکنی. تهران: سخن.
فرانکل،‌ ویکتور (1367) انسان در جست‌وجوی معنی. ترجمة اکبر معارفی. تهران: دانشگاه تهران.
فوردهام، فرویدا (1374) مقدمه‌ای بر روان‌شناسی یونگ. ترجمة حسین یعقوب‌پور. تهران: اوجا.
کمپبل، ژوزف (1392) قهرمان هزارچهره. ترجمة شادی خسروپناه. مشهد: گل آفتاب‌گردان.
نظامی، الیاس‌بن‎یوسف (1387) مخزن‌الاسرار. تصحیح بهروز ثروتیان. تهران: امیرکبیر.
نظامی، الیاس‌بن‎یوسف (1389) هفت‌پیکر. به‌کوشش سعید حمیدیان. تصحیح حسن وحیددستگردی. تهران: قطره.
واحددوست، مهوش (1379) نهادینه‌های اساطیری در شاهنامه فردوسی. تهران: سروش.
وگلر، کریستفر (1390) ساختار اسطوره‌ای در فیلم‌نامه. ترجمة عباس اکبری. تهران: نیلوفر.
یاحقی، محمدجعفر و سمیرا بامشکی (1388) «تحلیل نماد غار در هفت‌پیکر نظامی». پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان. دورة جدید. شمارة 4: 43-58.
یاوری، حورا (1386) روانکاوی ‌در ادبیات (دومتن، دوانسان، دوجهان). تهران: تاریخ ایران.
یونگ، کارل گوستاو (1368) چهار صورت مثالی. ترجمة پروین فرامرزی. مشهد: آستان قدس رضوی.