فراز و فرود عطار در مقدمه منطق‌الطیر

نویسندگان
1 دانشگاه محقق اردبیلی
2 دانشگاه کرمانشاه
چکیده
منطق‌الطیر، شرح عشق انسان به خودشناسی و لقای پروردگار، مهم­ترین اثر عرفانی عطار در قالب تمثیل پرندگان است. مقدمه کتاب هرچند مختصر و مجزا از متن عرفانی است، به‌دلیل تداخل عرفان و تاریخ،­ اهمیت زیادی دارد. مورخ با حضور در زمان گذشته، جزءنگری، تحلیل حوادث و نقد شخصیت افراد تاریخی به کشف حقیقت علاقه‌مند و عارف ابن­الوقتی گریزان از سیاست و قضاوت است. با­وجوداین، تاریخ می­تواند، بهترین مؤید عرفان باشد، به‌شرط آنکه عارف به تاریخ روایی پشت نکند و در تحلیل تاریخ، از تعصب و حبّ‌وبغض برکنار بماند. در ابداع نمادهای عرفانی، بی­اعتنایی به حقایق تاریخ و زیرپا گذاشتن حدود عرفان قضاوت عارف را بی­اعتبار و او را گرفتار بحران استدلال می‌کند. عطار در مقدمه منطق­الطیر با ورود در حقایق تاریخی و جریان­های سیاسی جامعه اسلامی بعد از رحلت رسول‌اکرم(ص) و قضاوت افراد حقیقی بدون هیچ سند معتبر و استدلال قابل‌قبولی از اصول عرفانی عدول می­کند. هدف مقاله حاضر اثبات این ادّعا در مقدمه منطق­الطیر است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Attar’s Portrait in the Introduction of Mantiqu't-Tair

نویسندگان English

Shokr-Allah Pour Alkhas 1
Rouh-Allah Sharifi 2
Shahla Sharifi 1
1 Mohaghegh Arbabili University
2 Kermanshah University
چکیده English

Mantiqu't-Tair, a description of human love for self-scrutiny and meeting with God, is the most significant mystical work of Attar in the form of allegory of birds in search of Simurgh or phoenix. The contradictory presence of the author as a mystic and a historian at the beginning of the book is astonishing. Although the introduction is short and distinct from the mystical text, it is of great importance owing to the interaction of mysticism and history. The historian tries to discover the truth based on the valid documentations and through a retrospective look into the past and carefully analyzing the accuracy of historical quotes and reviews whereas the mystic avoids politics and analysis. In general, history is independent of mysticism but it is the best support for the mystic. Attar is a creative mystic in the sense of innovating mystical symbols and sometimes creating historical characters out of mystical symbols, while he is oblivious to the judgment of history. Symbolizing the historical figures and disregarding the historical documentations, in addition to invalidating his judgment of the individuals, have other outcomes, including a crisis of reasoning and a rejection of mystical principles that Attar himself adheres to. This study is conducted to prove this claim in the introduction of Mantiqu't-Tair.

کلیدواژه‌ها English

Prophet
Mysticism
Analytical History
Historian
Attar
قرآن مجید
ابن‌اثیر، عزّالدین (1374) تاریخ کامل. به‌اهتمام سیدحسین روحانی. جلد سوم. تهران: اساطیر.
ابن‌خلدون (1363) تاریخ ابن‌خلدون. ترجمة عبدالمحمد آیتی. جلد اول. تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
احمدبن‌ابی‌یعقوب، ابن‌واضح یعقوبی (1378) تاریخ یعقوبی. ترجمة محمدابراهیم آیتی. جلد اول و دوم. تهران: علمی و فرهنگی.
ادیبی‌مهر، محمد (1386) تحلیل ارکان استعاره‌های پیچیدة نهج‌البلاغه. تهران: دانشگاه تهران.
امینی‌نجفی، عبدالحسین (1368) الغدیر. ترجمة محمدتقی واحدی. چاپ پنجم. تهران: کتابخانة بزرگ اسلامی.
بغدادی، ابومنصورعبدالقاهر (1344) الفرق بین الفرق (در تاریخ مذاهب اسلام). به‌اهتمام محمدجواد مشکور. چاپ دوم. تهران: امیرکبیر.
بهجت تبریزی، محمدحسین (1376) دیوان شهریار. چاپ هجدهم. تهران: زرین.
پورنامداریان، تقی (1382) دیدار با سیمرغ. چاپ سوم. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
جریرطبری، محمد (1362) تاریخ طبری یا تاریخ الرّسل و الملوک. ترجمة ابوالقاسم پاینده. جلد چهارم. چاپ دوم. تهران: اساطیر.
جعفریان، رسول (1384) تاریخ تشیع در ایران. جلد اول و دوم. چاپ چهارم. قم: انصاریان.
حافظ، شمس‌الدین محمد (1375) دیوان حافظ. بهاءالدّین خرمشاهی. چاپ دوم. تهران: نیلوفر.
حسنی، علی‌اکبر (1380) تاریخ اسلام. چاپ ششم. [بی جا]: دانشگاه پیام‌نور.
حلبی، علی‌اصغر (1389) تأثیر قرآن و حدیث در ادبیات فارسی. چاپ هفتم. تهران: اساطیر.
رازی، نجم‌الدین (1387) مرصادالعباد. به اهتمام محمد امین ریاحی. چاپ سیزدهم. تهران: علمی و فرهنگی.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1383) تصوّف ایرانی در منظر تاریخی آن. ترجمة مجدالدین کیوانی. تهران: سخن.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1376) جست‌وجو در تصوّف ایران. چاپ پنجم. تهران: امیرکبیر.
سعدی، مصلح الدّین (1371) کلیات سعدی. عباس اقبال آشتیانی. چاپ چهارم. تهران: علم.
شریعتی، علی (1391) فاطمه فاطمه است. چاپ بیست و هشتم. تهران: بنیاد فرهنگی دکتر علی شریعتی.
شهیدی، سیدجعفر (1387) فاطمه علیهاالسّلام دختر محمّد صلّی الله علیه و سلّم. چاپ هشتم. تهران: مشعر.
صفا، ذبیح‌الـله (1378) تاریخ ادبیات در ایران. جلد دوم. چاپ چهاردهم. تهران: فردوس.
عطارنیشابوری، فریدالدین (1388الف) اسرارنامه. مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی‌کدکنی. چاپ چهارم. تهران: سخن.
عطارنیشابوری، فریدالدین (1388ب) الهی‌نامه. مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی‌کدکنی. چاپ چهارم. تهران: سخن.
عطارنیشابوری، فریدالدین (1388ج) مصیبت‌نامه. مقدمه، تصحیح و تعلیقات محمدرضا شفیعی‌کدکنی. چاپ چهارم. تهران: سخن.
عطارنیشابوری، فریدالدین (1378د) منطق‌الطیر. سیدصادق گوهرین. چاپ پانزدهم. تهران: علمی و فرهنگی.
علی‌ابن‌ابیطالب (1371) نهج‌البلاغه. ترجمة اسدالـله مبشری. چاپ پنجم. بی‌جا: دفتر فرهنگ اسلامی.
فردوسی، ابوالقاسم (1374) شاهنامة فردوسی. ژول مول. چاپ دوم. تهران: عطّار.
فردوسی، ابوالقاسم (1389) شاهنامه. به‌کوشش جلال خالقی‌مطلق. 8 جلد. چاپ دوم. تهران: مرکز دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی.
فروزانفر، بدیع‌الزمان (1376) احادیث و قصص مثنوی. ترجمة حسین داودی. تهران: امیرکبیر.
فروزانفر، بدیع‌الزمان (1374) شرح احوال و نقد و تحلیل آثار شیخ فریدالدین محمد عطار نیشابوری. چاپ دوم. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
لسان‌الملک، میرزا محمدتقی (بی‌تا) ناسخ التواریخ. جلد سوم و چهارم. تهران: امیرکبیر.
محمودی بلخی، حمیدالدین ابوبکر عمر (1389) مقامات حمیدی. به‌تصحیح رضا انزابی‌نژاد. چاپ سوم. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
مسعودی، ابوالحسن علی‌بن‌حسین (1344) مروج الذهب و معادن الجوهر. ترجمة ابوالقاسم پاینده. تهران: بنگاه ترجمه و نشرکتاب.
مطهری، مرتضی (1371) انسان کامل. چاپ هفتم. تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1376) جاذبه و دافعة علی (علیه‌السلام). چاپ بیست‌وپنجم. تهران: صدرا.
مولوی، جلال‌الدین (1373) مثنوی معنوی. رینولد الین نیکلسن. با مقدمة قدمعلی سرامی. چاپ ششم. تهران: بهزاد.
مولوی، جلال‌الدین (1381) کلیات شمس تبریزی. با مقدمة بدیع‌الزمان فروزانفر. جلد دوم. چاپ سوم. تهران: سنایی.
همایی، جلال‌الدین (1387) غزالی‌نامه. تهران: هما.