"دیگری" در اندیشه و آثار ناصرخسرو

نویسنده
فرزاد بالو
دانشگاه مازندران
10.29252/jpll.25.82.7
چکیده
مفهوم «دیگری» یکی از مفاهیم بنیادین فلسفی است که به‌ویژه در قرن بیستم و در آثار هوسرل، هایدگر، سارتر و لویناس اهمیت معرفت‌شناختی و هستی‌شناختی پیدا کرد و سپس، به‌واسطه باختین، به حوزه ادبیات و نظریه‌های ادبی وارد ‌شد. از چشم‌انداز «مفهوم دیگری»، می‌توان گفت پس از پیوستن ناصرخسرو به مذهب اسماعیلیه، طرحی آرمان‌شهری از دین و مذهب، حاکم و حکومت، شعر و شاعر، فلسفه و فیلسوفان و... در ذهن و زبان او شکل می‌گیرد و براین‌اساس، هرکس و هرچیزی از این خطوط مشخص پا را فراتر یا فروتر بگذارد از گزند تیغ تیز طرد و حذف و هجو ناصرخسرو در امان نمی‌ماند. در این نوشتار، پس از تبیین مبانی نظری مفهوم دیگری، به طرح آرمان‌شهر ناصری می‌پردازیم و پس از آن، از منظر مفهوم دیگری، به توصیف و تحلیل نحوه مواجهه ناصرخسرو با صنوف و طبقات مختلف سیاسی، اجتماعی و فلسفی و ادبی و... خواهیم پرداخت.
کلیدواژه‌ها
ناصرخسرو
دیگری
باختین
شاعران فرقه‌های مذهبی
فیلسوفان

عنوان مقاله English

The Other in the Thoughts and Works of Naser Khosrow

نویسنده English

Farzad Blou
Mazandaran University
چکیده English

The concept of "other" is one of the fundamental concepts of philosophy, especially in the twentieth century and in the works of Husserl, Heidegger, Sartre and Levinas, which carriesepistemological and ontological importance. It was also introduced by Mikhail Bakhtin in the field of literature and literary theory. From another perspective, Naser Khosrow developed and introduced such a concept after joining the Ismaili sect, concerning an urban vision of religion, the ruler and the ruled, poetry, and philosophy. Accordingly, everyone steps beyond or below these lines was not exempt from Naser Khosrow’s satiric reproach. In this article the researcher explains the theoretical foundations of the concept “the other” and also the Naseri Utopia. Moreover, the researcher intends to describe and analyze the treatment of the poet of different classes and political, social, philosophical, and literary groups.

کلیدواژه‌ها English

Naser Khosrow
The Other
Bakhtin
Ismaili
Religious Sects
Philosophers
احمدی، بابک (1375) ساختار و تأویل متن. تهران: مرکز.
ارسطو (1385) اخلاق نیکوماخوس. ترجمة محمدحسن لطفی. تهران: طرح نو.
اسلا‌می ندوشن، محمدعلی (1355) «پیوند فکر و شعر در نزد ناصرخسرو». در: یادنامة ناصرخسرو. ادبیات و علوم انسانی دانشگاه مشهد. 58-60 / 9-12.
افلاطون (1380) مجموعه آثار (چهار جلد). ترجمة محمدحسن لطفی. تهران: خوارزمی.
اﻧﺼﺎری، ﻣﻨﺼﻮر (1384) دﻣﻮﮐﺮاﺳﯽ گفت‌وگویی. ﺗﻬﺮان: ﻣﺮکز.
بالو، فرزاد و حبیب‌اللـه عباسی (1394) «تحلیل رابطة «انسان و خدا» در میراث عرفانی ابوالحسن خرقانی با الهام از نظریة «من» و «تو»ی مارتین بوبر». دوفصلنامة ادبیات عرفانی دانشگاه الزهرا. سال هفتم. شمارة 12: 43-71.
بوبر، مارتین (1380) من و تو. ترجمة ابوتراب سهراب و الهام عطاردی. تهران: فرزان روز.
پوینده، محمدجعفر (1373) سودای مکالمه، خنده و آزادی. تهران: آرست.
تودوروف، تزوتان (1377) منطق گفت‌وگویی میخائیل باختین. ترجمة داریوش کریمی. تهران: مرکز.
خاتمی، محمود (1380) «لویناس و آن دیگری». نامة فرهنگ. شمارة 42: 102-107.
خاتمی، محمود (1373) «نقد و معرفی کتاب: فلسفة اخلاقی ناصرخسرو و ریشه‌های آن». مجلة تحقیقات. سال نهم. شمارة 1 و 2: 181- 188.
دشتی، علی (1362) تصویری از ناصرخسرو. تهران: جاویدان.
دفتری، فرهاد (1376) تاریخ و عقاید اسماعیلیه. ترجمة فریدون بدره‌ای. تهران: فرزان روز.
راوندی، مرتضی (1354) تاریخ اجتماعی ایران. جلد 2. چاپ دوم. تهران: امیرکبیر.
رجبی، محمدرضا (1381) مجموعه مقالات اسماعیلیه. تهران: مرکز تحقیقات ادیان و مذاهب.
رزمجو، حسین (1375) انسان آرمانی و کامل در ادبیات حماسی و عرفانی. چاپ دوم. تهران: امیرکبیر.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1386) با کاروان حله. تهران: علمی.
سارتر، ژان پل (1353) هستی و نیستی. ترجمة عنایت‌الـله شکیباپور. تهران: شهریار.
سلدن، رامان و پیتر ویدسون (1384) راهنمای نظریة ادبی معاصر. ترجمة عباس مخبر. تهران: طرح نو.
صفا، ذبیح‌الـله (1356) تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی تا اواسط قرن پنجم. جلد اول. تهران: امیرکبیر.
علیا، مسعود (1388) کشف دیگری همراه با لویناس. تهران: نی.
گاردینر، مایکل (1381) «تخیل معمولی باختین». ترجمة یوسف اباذری. ارغنون. شمارة20: 33-66.
محبتی، مهدی (1379) سیمرغ در جست‌وجوی قاف: درآمدی بر سیر تحول عقلانیت در ادب فارسی. تهران: سخن.
مطهری، مرتضی (1391) مجموعة آثار 14. تهران: صدرا.
مقدادی، بهرام ( 1393) دانش‌نامة نقد ادبی از افلاطون تا امروز. تهران: چشمه.
میرباقری‌فرد، علی‌اصغر (1382) «شعر و شاعری در دیوان ناصرخسرو». نامة پارسی. سال هشتم. شمارة 2: 243-255.
نادری، نادر (1384) برآمدن عباسیان. ترجمة عبدالحسین آذرنگ و نگار نادری. تهران: سخن.
ناصرخسرو، ابومعین (1363) جامع‌الحکمتین. به‌اهتمام معین و کربن. تهران: کتابخانه طهوری/ آگاه.
ناصرخسرو، ابومعین (1370الف) دیوان اشعار. به‌تصحیح مجتبی مینوی و مهدی محقق. تهران: دانشگاه تهران.
ناصرخسرو، ابومعین (1370ب) سفرنامه. به‌اهتمام محمددبیرسیاقی. تهران: کتابفروشی زوار.
ناصرخسرو، ابومعین (1385) زادالمسافرین. تصحیح محمد بذل‌الرحمن. تهران: کتابفروشی محمودی.
ناصرخسرو، ابومعین ( 1384) وجه دین. تهران: اساطیر.
وزین‌پور، نادر (1358) «دلایل منطقی ناصرخسرو برای تغییر مذهب خود چه بود؟». مجلة دانشکدة ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. شمارة 413: 128-148.
هارلند، ریچارد (1385) درآمدی بر نظریة ادبی از افلاطون تا بارت. ترجمة گروه ترجمة شیراز: علی معصومی و شاپور جورکش. تهران: چشمه.
یوسفی، غلامحسین (1376) چشمة روشن. تهران: علمی.
Bakhtin, M.M. (1993) Toward a Philosophy of the Act. Ed. Vadim Liapunov and Michael Holquist. Trans. Vadim Liapunov. Austin: University of Texas Press.
Audi, Rober (1999) The Cambridge Dictionary of Philosophy. Second Edition, Campridge University Press.