تحلیل نشانه‌های رشد و تباهی در شخصیت فریدون و ضحاک از دیدگاه اریک فروم

نویسنده
دانشگاه آزاد واحد تبریز
چکیده
متون دینی‌ـ‌ ادبی از خیر و شر و منبع و مصدر آن سخن‌گفته‌اند و حالت‌های روانی‌ـ رفتاری فردی و ریشه‌ها و آثار اجتماعی این دو نمود متضاد را به‌دقت توصیف کرده‌اند. فردوسی نیز در داستان‌های آغازین شاهنامه به فریدون و ضحاک اساطیری و نمادین پرداخته و فریدون را نماد خیر، و ضحاک را نماد شر معرفی کرده است. ازدیگرسو، روان‌شناسی جدید نیز با استفاده از نظریات فروید و یونگ به ریشه‌شناسی خیر و شر توجه می‌کند؛ به‌خصوص اریک فروم با روان‌شناسی کاربردی و اجتماعی خود، خیر و شر را رشد و تباهی می‌نامد و نشانه‌های آن را در روان ترسیم می‌کند. فروم هر حالتی را نشانه‌‌شناسی و از آن همچون ابزاری برای شناخت نماد‌های رشد یا تباهی آدمی استفاده می‌کند. مقاله حاضر با روش کتابخانه‌ای به‌تحلیل‌ روان‌شناختی داستان فریدون و ضحاک از شاهنامه پرداخته است و نشانه‌های خیر و شر در زندگی و شخصیت آن دو را، منطبق با نشانه‌های رشد و تباهی اریک فروم، سنجیده است. درنتیجه، نشانه‌های رشد (عشق به زندگی، عشق به انسان، آزادی از مادر مثالی) را در روان و رفتار فریدون یافته است که با نمودهای تباهی (عشق به مرگ، خودشیفتگی، بازگشت به زهدان مادر) شخصیت ضحاک تقابل دارند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

An Analysis of the Signs of Growth and Decay in the Characters of Fereydoun and Zahhak from the Viewpoint of Erich Fromm

چکیده English

Literary texts are the product of individual unconscious psyche and collective consciousness. In Iranian mythology, Fereydoun and Zahhak are symbols of good and evil. This research is an attempt to demonstrate aspects of growth and decay according to Erich Fromm’s theories. It aims at finding aspects of growth (love of life, love of humanity, freedom from the archetypal Mother) and contrasting them with the manifestations of decay (love of death, narcissism, return to mother’s womb) in respectively the characters of Fereydoun and Zahhak in Shahnameh.

کلیدواژه‌ها English

Psychological Criticism
Erich Fromm
Shahnameh
Signs of Growth
Signs of Decay
Fereydoun
Zahhak
آمدی،‌ عبدالواحد (1384) شرح ‌غررالحکم ‌و ‌دررالکلم. جلد6. تصحیح جلال‌الدین‌ محدث. تهران: دانشگاه ‌تهران.
آمدی،‌ عبدالواحد (1384) شرح ‌غررالحکم ‌و ‌دررالکلم. جلد6. تصحیح جلال‌الدین‌ محدث. تهران: دانشگاه ‌تهران.
اتکینسون، ریتا ال و دیگران (1387) متن کامل زمینة روان‌شناسی هیلگارد. ترجمة محمدنقی براهنی و همکاران. چاپ نهم. تهران: رشد.
اتکینسون، ریتا ال و دیگران (1387) متن کامل زمینة روان‌شناسی هیلگارد. ترجمة محمدنقی براهنی و همکاران. چاپ نهم. تهران: رشد.
انقطاع، ناصر (1391) در ژرفای واژه‌ها. اول. تهران: فردوس.
انقطاع، ناصر (1391) در ژرفای واژه‌ها. اول. تهران: فردوس.
دیچز، دیوید (1379)‌ شیوه‌های ‌نقد‌ادبی. ترجمة محمدتقی‌ صدقیانی ‌و ‌غلامحسین ‌یوسفی. چاپ پنجم. تهران: علمی.
دیچز، دیوید (1379)‌ شیوه‌های ‌نقد‌ادبی. ترجمة محمدتقی‌ صدقیانی ‌و ‌غلامحسین ‌یوسفی. چاپ پنجم. تهران: علمی.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1389) نقد ادبی. چاپ نهم. تهران: امیرکبیر.
زرین‌کوب، عبدالحسین (1389) نقد ادبی. چاپ نهم. تهران: امیرکبیر.
سعدی، مصلح‌الدین (1379) کلیات سعدی. محمدعلی فروغی. چاپ یازدهم. تهران: امیرکبیر.
سعدی، مصلح‌الدین (1379) کلیات سعدی. محمدعلی فروغی. چاپ یازدهم. تهران: امیرکبیر.
سیاسی، علی‌اکبر (1374) نظریه‌های شخصیت. تهران: دانشگاه تهران.
سیاسی، علی‌اکبر (1374) نظریه‌های شخصیت. تهران: دانشگاه تهران.
شوالیه، ژان و آلن گربران (1385) فرهنگ ‌نمادها. جلد سوم. ترجمة سودابه فضایلی. تهران: جیحون.
شوالیه، ژان و آلن گربران (1385) فرهنگ ‌نمادها. جلد سوم. ترجمة سودابه فضایلی. تهران: جیحون.
شولتز، دوان و سیدنی شولتز (1383) نظریه‌های ‌شخصیت. ترجمة‌ یحیی ‌سیدمحمدی. چاپ پنجم. تهران: ویرایش.
شولتز، دوان و سیدنی شولتز (1383) نظریه‌های ‌شخصیت. ترجمة‌ یحیی ‌سیدمحمدی. چاپ پنجم. تهران: ویرایش.
فردوسی، ابوالقاسم (1391) شاهنامه و یادداشت‌ها. 11جلد. تصحیح جلال خالقی‌مطلق. چاپ دوم. تهران: مرکز دایرة‌المعارف ‌بزرگ اسلامی.
فردوسی، ابوالقاسم (1391) شاهنامه و یادداشت‌ها. 11جلد. تصحیح جلال خالقی‌مطلق. چاپ دوم. تهران: مرکز دایرة‌المعارف ‌بزرگ اسلامی.
فروم، اریک (1387) دل آدمی. ترجمة گیتی خوشدل. چاپ یازدهم. تهران: پیکان.
فروم، اریک (1387) دل آدمی. ترجمة گیتی خوشدل. چاپ یازدهم. تهران: پیکان.
فروم، اریک (1386) سرشت راستین انسان. ترجمة فیروز جاوید. تهران: اختران.
فروم، اریک (1386) سرشت راستین انسان. ترجمة فیروز جاوید. تهران: اختران.
فروم، اریک (1391الف) رسالت زیگموند فروید. ترجمة فرید جواهرکلام. تهران: آشیان.
فروم، اریک (1391الف) رسالت زیگموند فروید. ترجمة فرید جواهرکلام. تهران: آشیان.
فروم، اریک (1391ب) گریز از آزادی. ترجمة عزت‌اللـه فولادوند. چاپ پانزدهم. تهران: مروارید.
فروم، اریک (1391ب) گریز از آزادی. ترجمة عزت‌اللـه فولادوند. چاپ پانزدهم. تهران: مروارید.
کزازی، جلال‌الدین (1390) رؤیا، حماسه، اسطوره. چاپ ششم. تهران: مرکز.
کزازی، جلال‌الدین (1390) رؤیا، حماسه، اسطوره. چاپ ششم. تهران: مرکز.
گریمال،‌ پیر (1391) فرهنگ اساطیر یونان و رم. 2جلد. ترجمة ‌احمد ‌بهمنش. چاپ پنجم. تهران: امیرکبیر.
گریمال،‌ پیر (1391) فرهنگ اساطیر یونان و رم. 2جلد. ترجمة ‌احمد ‌بهمنش. چاپ پنجم. تهران: امیرکبیر.
گلشیری، هوشنگ (1380) باغ در باغ. 2جلد. تهران: نیلوفر.
گلشیری، هوشنگ (1380) باغ در باغ. 2جلد. تهران: نیلوفر.
مرادی، مهران (1385) «تحلیل‌ روان‌شناسی ‌شخصیت ‌و ‌زندگی ‌فریدون‌ در ‌شاهنامه ‌فردوسی ‌بر پایة ‌مکتب ‌روان‌کاوی زیگموند فروید». احمد امین. زبان و ادب. شمارة 27: 92-113.
مرادی، مهران (1385) «تحلیل‌ روان‌شناسی ‌شخصیت ‌و ‌زندگی ‌فریدون‌ در ‌شاهنامه ‌فردوسی ‌بر پایة ‌مکتب ‌روان‌کاوی زیگموند فروید». احمد امین. زبان و ادب. شمارة 27: 92-113.
مولوی، جلال‌الدین (1380) مثنوی معنوی. 2جلد. دفتر پنجم. تهران: دوستان.
مولوی، جلال‌الدین (1380) مثنوی معنوی. 2جلد. دفتر پنجم. تهران: دوستان.
واحددوست، مهوش (1387) نهادینه‌های‌ اساطیری ‌در ‌شاهنامة فردوسی. چاپ دوم. تهران: سروش.
واحددوست، مهوش (1387) نهادینه‌های‌ اساطیری ‌در ‌شاهنامة فردوسی. چاپ دوم. تهران: سروش.
هال، جیمز (1390) فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر. 5جلد. ترجمة رقیه بهزادی. تهران: فرهنگ معاصر.
هال، جیمز (1390) فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر. 5جلد. ترجمة رقیه بهزادی. تهران: فرهنگ معاصر.
هریس، تامس‌آ (1389) وضعیت آخر. ترجمة اسماعیل فصیح. چاپ بیست‌وششم. تهران: فرهنگ نشرنو.
هریس، تامس‌آ (1389) وضعیت آخر. ترجمة اسماعیل فصیح. چاپ بیست‌وششم. تهران: فرهنگ نشرنو.
یونگ، کارل‌گوستاو (1390الف) چهار صورت مثالی. ترجمة پروین فرامرزی. چاپ سوم. مشهد: به‌نشر.
یونگ، کارل‌گوستاو (1390الف) چهار صورت مثالی. ترجمة پروین فرامرزی. چاپ سوم. مشهد: به‌نشر.
یونگ، کارل‌گوستاو (1390ب) روان‌شناسی و دین. ترجمة فؤاد روحانی. چاپ هفتم. تهران: علمی و فرهنگی.
یونگ، کارل‌گوستاو (1390ب) روان‌شناسی و دین. ترجمة فؤاد روحانی. چاپ هفتم. تهران: علمی و فرهنگی.