قطب مجازی زبان نثر صوفیه با تکیه بر مقالات شمس ‌تبریزی

نویسندگان
تهران خیابان ولی عصر استگاه پسیان مؤسسه لغت نامه دهخداI
چکیده
درمیان کتاب‌های به‌جامانده از نثر صوفیه، نثر مقالاتِ شمس تبریزی از کیفیتی خاص برخوردار است. زبان ویژه مقالات و حساسیتی که شمس در جای‌جای مقالات درباره زبان از خود نشان می‌دهد باعث شده است شاهد دیالکتیکی میان ساخت و معنای زبان باشیم که نتیجه آن شکل‌گیری نثری پیشرو نسبت به نثر هم‌عصران اوست. درمیان کارکردهای مختلف زبان شمس، کارکرد مجازی نثر از اهمیتی ویژه برخوردار است که آن را باید یکی از کارکردهای اصلی در گسترش مفاهیم زبانی مقالات به‌حساب آورد. ازاین‌رو، با توجه به نیازی که درباب بررسی ساختار مقالات به چشم می‌خورد، این مقاله با رویکردی فرمالیستی به کارکرد مجازی زبان پرداخته و دراین‌راه از نظریات رومن یاکوبسن درخصوص قطب استعاری و مجازی زبان بیشترین بهره را گرفته است. یاکوبسن با پذیرفتن نظریه سوسور درباره قراردادی‌بودن زبان و پذیرفتن دو محور جانشینی و هم‌نشینی در زبان، این موضوع را اضافه می‌کند که مجاز مرسل ازخلال رابطه مجاورت و محور هم‌نشینی کلمات، و استعاره ازخلال رابطه شباهت در محور جانشینی زبان صورت می‌بندد. او همچنین معتقد است که نثر از منشی مجازی درمقابل شعر که منشی استعاری دارد برخوردار است. با بررسی مقالات نیز می‌توان به این نتیجه رسید که نثر مقالات در قسمت‌هایی که قصد ارائه مفهومی خاص و ویژه درکار بوده از منشی مجازی درجهت ارائه مضمون سود برده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Metonymic Pole of Sufi Prose Language with Emphasis on Shams-e- Tabrizi’s Essays

نویسندگان English

Iraj Mehraki
Hossein Alizadeh
چکیده English

Among extant books of Sufis prose, the prose of Maqalat-e Shams-e Tabrizi has high and particular qualities. Its special language and the sensitivity that Shams shows in every point of his Maqalat regarding language makes us observe the dialectic between structure and meaning of language which is the results of forming a progressive prose compared to the prose of his contemporaries. Among the different functions of Shams’ language, metonymic function of prose has a special importance in Maqalat. Therefore, in order to discuss the form of Maqalat, in this article the metonymic language function is discussed, and in this way the theory of Roman Jakobson about metaphoric and metonymic pole of language has been used very much. Jakobson by accepting the theory of Saussure about the arbitrary aspects of language and also admitting two axes of replacing and companionship in language, adds that metonymy is formed by the relationship of proximity and companionship of words, but metaphor from the relationship of similarity in the replacement axis in language. By studying Maqalat we may conclude that its prose has used metonymy to present particular and special concepts.

کلیدواژه‌ها English

Maqalat-e Shams-e Tabrizi
Sufi Prose
Metaphoric Pole
Metonymic Pole
احمدی، بابک (1386) ساختار و تأویل متن. چاپ نهم. تهران: مرکز.
احمدی، بابک (1386) ساختار و تأویل متن. چاپ نهم. تهران: مرکز.
احمدی، بابک (1389) حقیقت و زیبایی: درس‌های فلسفة هنر. چاپ هجدهم. تهران: مرکز.
احمدی، بابک (1389) حقیقت و زیبایی: درس‌های فلسفة هنر. چاپ هجدهم. تهران: مرکز.
بهاءالدین‌ولد، محمدبن‌حسین (1382) معارف. تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر. جلد1. تهران: طهوری.
بهاءالدین‌ولد، محمدبن‌حسین (1382) معارف. تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر. جلد1. تهران: طهوری.
دبیرمقدم، محمد (1389) زبان‌شناسی نظری: پیدایش و تکوین دستور زایشی. چاپ چهارم. تهران: سمت/ مرکز تحقیق و توسعة علوم انسانی.
دبیرمقدم، محمد (1389) زبان‌شناسی نظری: پیدایش و تکوین دستور زایشی. چاپ چهارم. تهران: سمت/ مرکز تحقیق و توسعة علوم انسانی.
سنایی، مجدودبن‌آدم (1390) تازیانه‌های سلوک: نقد و تحلیل چند قصیده از حکیم سنایی. انتخاب و شرح محمدرضا شفیعی‌کدکنی. چاپ دوازدهم. تهران: آگه.
سنایی، مجدودبن‌آدم (1390) تازیانه‌های سلوک: نقد و تحلیل چند قصیده از حکیم سنایی. انتخاب و شرح محمدرضا شفیعی‌کدکنی. چاپ دوازدهم. تهران: آگه.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1388) نوشته بر دریا: از میراثِ عرفانی ابوالحسن خرقانی. چاپ سوم. تهران: سخن.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1388) نوشته بر دریا: از میراثِ عرفانی ابوالحسن خرقانی. چاپ سوم. تهران: سخن.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1391) رستاخیز کلمات: درس‌گفتارهایی دربارة نظریة ادبی صورتگرایان روس. تهران: سخن.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1391) رستاخیز کلمات: درس‌گفتارهایی دربارة نظریة ادبی صورتگرایان روس. تهران: سخن.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1392) زبان شعر در نثر صوفیه. تهران: سخن
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا (1392) زبان شعر در نثر صوفیه. تهران: سخن
شمس تبریزی، محمد‌بن علی (1391) مقالات شمس تبریزی. تصحیح و تعلیق محمد‌علی موحّد. چاپ چهارم. تهران: خوارزمی.
شمس تبریزی، محمد‌بن علی (1391) مقالات شمس تبریزی. تصحیح و تعلیق محمد‌علی موحّد. چاپ چهارم. تهران: خوارزمی.
شمس قیس، محمدبن‌قیس (1387) المعجم فی معاییر اشعار العجم. تصحیح محمد قزوینی و محمدتقی مدرس رضوی. تهران: زوّار.
شمس قیس، محمدبن‌قیس (1387) المعجم فی معاییر اشعار العجم. تصحیح محمد قزوینی و محمدتقی مدرس رضوی. تهران: زوّار.
عطار، فرید‌الدین محمد (1363) تذکرة‌الاولیاء. تصحیح محمد استعلامی. چاپ سوم. تهران: زوّار.
عطار، فرید‌الدین محمد (1363) تذکرة‌الاولیاء. تصحیح محمد استعلامی. چاپ سوم. تهران: زوّار.
فتوحی، محمود (1389) «از کلام متمکّن تا کلام مغلوب»؛ نقد ادبی. سال سوم. شمارة 10: 47-69.
فتوحی، محمود (1389) «از کلام متمکّن تا کلام مغلوب»؛ نقد ادبی. سال سوم. شمارة 10: 47-69.
معین، محمد (1391) فرهنگ فارسی (متوسط). جلد 1. چاپ بیست‌و‌هفتم. تهران: امیرکبیر.
معین، محمد (1391) فرهنگ فارسی (متوسط). جلد 1. چاپ بیست‌و‌هفتم. تهران: امیرکبیر.
مولوی، جلال‌الدین محمدبن‌محمد (1386) کلیات دیوان شمس تبریزی. مطابق نسخة تصحیح‌شدة بدیع‌الزمان فروزانفر. جلد 1. چاپ چهارم. تهران: صدای معاصر.
مولوی، جلال‌الدین محمدبن‌محمد (1386) کلیات دیوان شمس تبریزی. مطابق نسخة تصحیح‌شدة بدیع‌الزمان فروزانفر. جلد 1. چاپ چهارم. تهران: صدای معاصر.
مولوی، جلال‌الدین محمدبن‌محمد (1386) کلیات دیوان شمس تبریزی. مطابق نسخة تصحیح‌شدة بدیع‌الزمان فروزانفر. جلد 2. چاپ چهارم. تهران: صدای معاصر.
مولوی، جلال‌الدین محمدبن‌محمد (1386) کلیات دیوان شمس تبریزی. مطابق نسخة تصحیح‌شدة بدیع‌الزمان فروزانفر. جلد 2. چاپ چهارم. تهران: صدای معاصر.
مولوی، جلال‌الدین محمدبن‌محمد (1390) شرح جامع مثنوی ‌معنوی. شرح کریم زمانی. جلد 3. چاپ بیستم. تهران: اطلاعات.
مولوی، جلال‌الدین محمدبن‌محمد (1390) شرح جامع مثنوی ‌معنوی. شرح کریم زمانی. جلد 3. چاپ بیستم. تهران: اطلاعات.
میبدی، احمدبن‌محمد (1387) نواخوان بزم صاحبدلان: گزیدة کشف‌الاسرار و عدة‌الابرار. گزینش و گزارش از رضا انزابی‌نژاد. چاپ دوازدهم. تهران: جامی.
میبدی، احمدبن‌محمد (1387) نواخوان بزم صاحبدلان: گزیدة کشف‌الاسرار و عدة‌الابرار. گزینش و گزارش از رضا انزابی‌نژاد. چاپ دوازدهم. تهران: جامی.
نجم رازی، عبدالـله‌بن‌محمد (1388) گزیدة مرصادالعباد. انتخاب و مقدمة محمدامین ریاحی. چاپ نوزدهم. تهران: علمی.
نجم رازی، عبدالـله‌بن‌محمد (1388) گزیدة مرصادالعباد. انتخاب و مقدمة محمدامین ریاحی. چاپ نوزدهم. تهران: علمی.
همایی، جلال‌الدین (1385) فنون بلاغت و صناعات ادبی. چاپ بیست‌و‌پنجم. تهران: هما.
همایی، جلال‌الدین (1385) فنون بلاغت و صناعات ادبی. چاپ بیست‌و‌پنجم. تهران: هما.
هومر، شون (1388) ژاک لاکان. ترجمة محمد‌علی جعفری و محمد ابراهیم طاهایی. تهران: ققنوس.
هومر، شون (1388) ژاک لاکان. ترجمة محمد‌علی جعفری و محمد ابراهیم طاهایی. تهران: ققنوس.
Jakobson, R. and Halle, M. (1956) Fundamentals of Language. Hague: Mouton & Co.,'s-Gravenhage
Jakobson, R. and Halle, M. (1956) Fundamentals of Language. Hague: Mouton & Co.,'s-Gravenhage