“Amir-e- dad”: A Governmental Position in Some of Persian Literary and Historical Texts

Author
Abstract
Governmental systems and administrative organizations in Iran have been always in change throughout history. A position which was necessary in some centuries and was counted as an important governmental position was “Amirdadi”. The person who held this post was called Amir-e dad or Mirdad. Lexicographers have mentioned several different tasks for Amir-e dad. Some believe they are the same as chief judges. Some have considered them as the executers of the King’s commands in Mazalem (justice) days. And some others have assumed they are the administrators who were responsible for public affairs. Some also have mentioned them as ministers or administrators of the Ministry of Justice. In this article the researcher attempts to answer this essential question: What position did Amir-e dad have in old administrative organization and for which tasks he was responsible? This article consists of four sections: in section one, the word structure of Amir-e dad is studied. Section two analyzes the era in which this term was prevalent. Section three describes the tasks and positions of Amir-e dad in governmental systems in which this post had been officially recognized, on the basis of some available literary and historical evidences. Finally, in section four, some points are mentioned on the ceremony of Amirdadi empowering.
Keywords

آقسرایی، محمودبن‌محمد (1943) مسامرةالاخبار و مسایرة‌الاخیار. آنقره: انجمن تاریخ ترک.
آقسرایی، محمودبن‌محمد (1943) مسامرةالاخبار و مسایرة‌الاخیار. آنقره: انجمن تاریخ ترک.
ابن‌اثیر، علی‌بن‌محمد (1371) تاریخ کامل بزرگ اسلام و ایران (وقایع قبل و بعد از اسلام). ترجمة ابوالقاسم حالت. ج23. تهران: علمی.
ابن‌اثیر، علی‌بن‌محمد (1371) تاریخ کامل بزرگ اسلام و ایران (وقایع قبل و بعد از اسلام). ترجمة ابوالقاسم حالت. ج23. تهران: علمی.
ابن‌بطوطه، محمدبن‌عبدالـله (1376) سفرنامة ابن بطوطه. ترجمة محمدعلی موحد. ج 2. تهران: آگه.
ابن‌بطوطه، محمدبن‌عبدالـله (1376) سفرنامة ابن بطوطه. ترجمة محمدعلی موحد. ج 2. تهران: آگه.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن‌بن‌محمد (1363) تاریخ ابن‌خلدون. ترجمة عبدالمحمد آیتی. تهران: موسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
ابن‌خلدون، عبدالرحمن‌بن‌محمد (1363) تاریخ ابن‌خلدون. ترجمة عبدالمحمد آیتی. تهران: موسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
انجوی شیرازی، میرجمال‌الدین حسین (1351) فرهنگ جهانگیری. ج1. به‌کوشش رحیم عفیفی. مشهد: دانشگاه مشهد.
انجوی شیرازی، میرجمال‌الدین حسین (1351) فرهنگ جهانگیری. ج1. به‌کوشش رحیم عفیفی. مشهد: دانشگاه مشهد.
انوری، اوحدالدین (1340) دیوان انوری. ج2. به‌اهتمام محمدتقی مدرس رضوی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
انوری، اوحدالدین (1340) دیوان انوری. ج2. به‌اهتمام محمدتقی مدرس رضوی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
انوری، حسن (2535) اصطلاحات دیوانی دورة غزنوی و سلجوقی. تهران: کتابخانة طهوری.
انوری، حسن (2535) اصطلاحات دیوانی دورة غزنوی و سلجوقی. تهران: کتابخانة طهوری.
بداؤنی، عبدالقادر (1380) منتجب‌التواریخ. به‌کوشش توفیق سبحانی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
بداؤنی، عبدالقادر (1380) منتجب‌التواریخ. به‌کوشش توفیق سبحانی. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
بیهقی، ابوالفضل محمدبن‌حسین (1388) تاریخ بیهقی. تصحیح محمدجعفر یاحقی و مهدی سیدی. ج1. تهران: سخن.
بیهقی، ابوالفضل محمدبن‌حسین (1388) تاریخ بیهقی. تصحیح محمدجعفر یاحقی و مهدی سیدی. ج1. تهران: سخن.
بهاءولد (1338) معارف. به اهتمام بدیع‌الزمان فروزانفر. ج2. تهران: ادارة کل نگارش وزارت فرهنگ.
بهاءولد (1338) معارف. به اهتمام بدیع‌الزمان فروزانفر. ج2. تهران: ادارة کل نگارش وزارت فرهنگ.
پادشاه، محمد (1335) فرهنگ آنندراج. ج1 و 6. تهران: کتابفروشی خیام.
پادشاه، محمد (1335) فرهنگ آنندراج. ج1 و 6. تهران: کتابفروشی خیام.
تاریخ سیستان (1314) تصحیح ملک‌الشعرای بهار. تهران: مؤسسة خاور.
تاریخ سیستان (1314) تصحیح ملک‌الشعرای بهار. تهران: مؤسسة خاور.
تتوی، احمدبن‌نصرالـله و دیگران (1382) تاریخ الفی. به‌تصحیح غلامرضا طباطبایی مجد. ج 6. تهران: علمی ‌و فرهنگی.
تتوی، احمدبن‌نصرالـله و دیگران (1382) تاریخ الفی. به‌تصحیح غلامرضا طباطبایی مجد. ج 6. تهران: علمی ‌و فرهنگی.
تنکابنی، حمید (1383) درآمدی بر دیوان‌سالاری در ایران. تهران: علمی‌ و فرهنگی.
تنکابنی، حمید (1383) درآمدی بر دیوان‌سالاری در ایران. تهران: علمی‌ و فرهنگی.
جاحظ، عمروبن‌بحر (1332ق) التاج فی اخلاق الملوک. تحقیق احمد زکی پاشا. قاهره: مطبعة الامیریه.
جاحظ، عمروبن‌بحر (1332ق) التاج فی اخلاق الملوک. تحقیق احمد زکی پاشا. قاهره: مطبعة الامیریه.
جوینی، علاء‌الدین عطاملک (1378) تاریخ جهانگشا. تصحیح محمد قزوینی. ج3. نقش قلم. تهران: کتابخانة صدر.
جوینی، علاء‌الدین عطاملک (1378) تاریخ جهانگشا. تصحیح محمد قزوینی. ج3. نقش قلم. تهران: کتابخانة صدر.
الحسینی، عبدالرشیدبن‌عبدالغفور (1337) فرهنگ رشیدی. تصحیح محمد عباسی. ج1. تهران‌ـ شاه‌آباد: کتابفروشی بارانی.
الحسینی، عبدالرشیدبن‌عبدالغفور (1337) فرهنگ رشیدی. تصحیح محمد عباسی. ج1. تهران‌ـ شاه‌آباد: کتابفروشی بارانی.
خاقانی، افضل‌الدین (1382) دیوان خاقانی شروانی. به‌کوشش ضیاء‌الدین سجادی. تهران: زوار.
خاقانی، افضل‌الدین (1382) دیوان خاقانی شروانی. به‌کوشش ضیاء‌الدین سجادی. تهران: زوار.
دهخدا، علی‌اکبر (1377) لغت‌نامة فارسی. تهران: دانشگاه تهران/ مؤسسة لغت‌نامة دهخدا.
دهخدا، علی‌اکبر (1377) لغت‌نامة فارسی. تهران: دانشگاه تهران/ مؤسسة لغت‌نامة دهخدا.
راوندی، محمدبن‌علی‌بن سلیمان (1386) راحة‌الصدور و آیة‌السرور در تاریخ آل سلجوق. تصحیح محمد اقبال. تهران: اساطیر.
راوندی، محمدبن‌علی‌بن سلیمان (1386) راحة‌الصدور و آیة‌السرور در تاریخ آل سلجوق. تصحیح محمد اقبال. تهران: اساطیر.
رامپوری، غیاث‌الدین محمد (بی‌تا) غیاث‌اللغات. ج1. به‌کوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: کانون معرفت.
رامپوری، غیاث‌الدین محمد (بی‌تا) غیاث‌اللغات. ج1. به‌کوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: کانون معرفت.
رشیدالدین فضل‌الـله (1381) جامع‌التواریخ. به‌کوشش محمد دانش‌پژوه و محمد مدرسی. ج1. تهران: علمی و ‌فرهنگی.
رشیدالدین فضل‌الـله (1381) جامع‌التواریخ. به‌کوشش محمد دانش‌پژوه و محمد مدرسی. ج1. تهران: علمی و ‌فرهنگی.
زجاجی (1383) همایون‌نامه (تاریخ منظوم حکیم زجاجی). به‌تصحیح علی پیرنیا. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
زجاجی (1383) همایون‌نامه (تاریخ منظوم حکیم زجاجی). به‌تصحیح علی پیرنیا. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
ساکت، محمدحسین (1365) نهاد دادرسی در اسلام؛ پژوهشی در روند و روش دادرسی و سازمان‌های وابسته از آغاز تا سدة سیزدهم هجری. مشهد: آستان قدس رضوی.
ساکت، محمدحسین (1365) نهاد دادرسی در اسلام؛ پژوهشی در روند و روش دادرسی و سازمان‌های وابسته از آغاز تا سدة سیزدهم هجری. مشهد: آستان قدس رضوی.
سامی، شمس‌الدین (1317 ق). قاموس ترکی. ویرایش احمد جودت. استانبول: اقدام مطبعه سی.
سامی، شمس‌الدین (1317 ق). قاموس ترکی. ویرایش احمد جودت. استانبول: اقدام مطبعه سی.
سراج، منهاج (1363) طبقات ناصری. تصحیح عبدالحی حبیبی. ج2. تهران: دنیای کتاب.
سراج، منهاج (1363) طبقات ناصری. تصحیح عبدالحی حبیبی. ج2. تهران: دنیای کتاب.
سرهندی، یحیی بن احمد (1382) تاریخ مبارکشاهی. ج1. به‌کوشش محمد هدایت حسین. تهران: اساطیر.
سرهندی، یحیی بن احمد (1382) تاریخ مبارکشاهی. ج1. به‌کوشش محمد هدایت حسین. تهران: اساطیر.
سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق (1383) مطلع سعدین و مجمع بحرین. ج1/ دفتر 2. به‌اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق (1383) مطلع سعدین و مجمع بحرین. ج1/ دفتر 2. به‌اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سنایی، مجدودبن‌آدم (1388) دیوان سنایی غزنوی. به‌اهتمام محمدتقی مدرس رضوی. تهران: سنایی.
سنایی، مجدودبن‌آدم (1388) دیوان سنایی غزنوی. به‌اهتمام محمدتقی مدرس رضوی. تهران: سنایی.
سوزنی، محمدبن‌مسعود (1344) دیوان حکیم سوزنی سمرقندی. به اهتمام ناصرالدین شاه‌حسینی. تهران: سپهر.
سوزنی، محمدبن‌مسعود (1344) دیوان حکیم سوزنی سمرقندی. به اهتمام ناصرالدین شاه‌حسینی. تهران: سپهر.
سیفی هروی، سیف‌بن‌محمد (1383) تاریخنامة هرات. به‌کوشش غلامرضا طباطبایی مجد. ج1. تهران: اساطیر.
سیفی هروی، سیف‌بن‌محمد (1383) تاریخنامة هرات. به‌کوشش غلامرضا طباطبایی مجد. ج1. تهران: اساطیر.
شبانکاره‌ای، محمدبن‌علی (1376) مجمع‌الانساب. ج1. تصحیح میرهاشم محدث. تهران: امیرکبیر.
شبانکاره‌ای، محمدبن‌علی (1376) مجمع‌الانساب. ج1. تصحیح میرهاشم محدث. تهران: امیرکبیر.
شریک امین، شمیس (1357) فرهنگ اصطلاحات دیوانی دوران مغول. تهران: فرهنگستان ادب و هنر ایران.
شریک امین، شمیس (1357) فرهنگ اصطلاحات دیوانی دوران مغول. تهران: فرهنگستان ادب و هنر ایران.
صابی، هلال‌بن‌محسن (1346) رسوم دارالخلافه. ترجمة محمدرضا شفیعی‌کدکنی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
صابی، هلال‌بن‌محسن (1346) رسوم دارالخلافه. ترجمة محمدرضا شفیعی‌کدکنی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
طوسی، نظام‌الملک (1387) سیرالملوک. به اهتمام هیوبرت دارک. تهران: علمی ‌و فرهنگی.
طوسی، نظام‌الملک (1387) سیرالملوک. به اهتمام هیوبرت دارک. تهران: علمی ‌و فرهنگی.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد (1386) مصیبت‌نامه. تهران: سخن.
عطار نیشابوری، فریدالدین محمد (1386) مصیبت‌نامه. تهران: سخن.
عوفی، محمد (1335) لباب‌الالباب. تصحیح محمد قزوینی و ادوارد براون. به‌کوشش سعید نفیسی. تهران: کتابفروشی ابن‌سینا.
عوفی، محمد (1335) لباب‌الالباب. تصحیح محمد قزوینی و ادوارد براون. به‌کوشش سعید نفیسی. تهران: کتابفروشی ابن‌سینا.
فرشته، محمدقاسم بن غلامعلی (1387) تاریخ فرشته (از آغاز تا بابر). به‌کوشش محمدرضا نصیری. ج1. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
فرشته، محمدقاسم بن غلامعلی (1387) تاریخ فرشته (از آغاز تا بابر). به‌کوشش محمدرضا نصیری. ج1. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
کاشغری، محمودبن‌حسین (1375) دیوان لغات‌الترک. به‌کوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
کاشغری، محمودبن‌حسین (1375) دیوان لغات‌الترک. به‌کوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
کرمانی، افضل‌الدین ابوحامد (1326) تاریخ افضل یا بدایع‌الازمان. به‌کوشش مهدی بیانی. تهران: دانشگاه تهران.
کرمانی، افضل‌الدین ابوحامد (1326) تاریخ افضل یا بدایع‌الازمان. به‌کوشش مهدی بیانی. تهران: دانشگاه تهران.
ماوردی، ابی‌الحسن علی‌بن‌محمد (1416ق) الاحکام‌السلطانیه. به تحقیق عصام فارس الحرستانی و محمد ابراهیم الزغلی. بیروت: المکتب الاسلامی.
ماوردی، ابی‌الحسن علی‌بن‌محمد (1416ق) الاحکام‌السلطانیه. به تحقیق عصام فارس الحرستانی و محمد ابراهیم الزغلی. بیروت: المکتب الاسلامی.
محیط طباطبایی، محمد (1346الف) «دادگستری در ایران از انقراض ساسانی تا ابتدای مشروطیت». وحید. شمارة 43: 596-603.
محیط طباطبایی، محمد (1346الف) «دادگستری در ایران از انقراض ساسانی تا ابتدای مشروطیت». وحید. شمارة 43: 596-603.
محیط طباطبایی، محمد (1346ب) «دادگستری در ایران از انقراض ساسانی تا ابتدای مشروطیت». وحید. شمارة 43: 729-736.
محیط طباطبایی، محمد (1346ب) «دادگستری در ایران از انقراض ساسانی تا ابتدای مشروطیت». وحید. شمارة 43: 729-736.
مدرسی طباطبایی، حسین (1366) «دیوان مظالم». فرهنگ ایران‌زمین. ش27: 98-118.
مدرسی طباطبایی، حسین (1366) «دیوان مظالم». فرهنگ ایران‌زمین. ش27: 98-118.
معزی، محمدبن‌عبدالملک (1318) دیوان امیر معزی. تصحیح عباس اقبال. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
معزی، محمدبن‌عبدالملک (1318) دیوان امیر معزی. تصحیح عباس اقبال. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
معوض، احمد (1355) «دادرسی در عهد سلجوقیان و خوارزمشاهیان». بررسی‌های تاریخی. شمارة 63: 13-36.
معوض، احمد (1355) «دادرسی در عهد سلجوقیان و خوارزمشاهیان». بررسی‌های تاریخی. شمارة 63: 13-36.
معین، محمد (1371) فرهنگ فارسی. ج1. تهران: امیرکبیر.
معین، محمد (1371) فرهنگ فارسی. ج1. تهران: امیرکبیر.
مولوی، جلال‌الدین محمد (1387) غزلیات شمس تبریز. به کوشش محمدرضا شفیعی‌کدکنی. ج1. تهران: سخن.
مولوی، جلال‌الدین محمد (1387) غزلیات شمس تبریز. به کوشش محمدرضا شفیعی‌کدکنی. ج1. تهران: سخن.
مولوی، جلال‌الدین محمد (1363) کلیات شمس. تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر. ج2. 3 و 4. تهران: امیرکبیر.
مولوی، جلال‌الدین محمد (1363) کلیات شمس. تصحیح بدیع‌الزمان فروزانفر. ج2. 3 و 4. تهران: امیرکبیر.
مولوی، جلال‌الدین محمد (1375) مثنوی. تصحیح رینولد نیکلسن. ج4 و 5. تهران: توس.
مولوی، جلال‌الدین محمد (1375) مثنوی. تصحیح رینولد نیکلسن. ج4 و 5. تهران: توس.
میرزا سمیعا (1368) تذکرة‌الملوک. به‌کوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: امیرکبیر.
میرزا سمیعا (1368) تذکرة‌الملوک. به‌کوشش محمد دبیرسیاقی. تهران: امیرکبیر.
ناظم‌الاطباء (1343) فرهنگ نفیسی. ج2. تهران: کتابفروشی خیام.
ناظم‌الاطباء (1343) فرهنگ نفیسی. ج2. تهران: کتابفروشی خیام.
نرشخی، ابوبکر محمد بن جعفر (1363) تاریخ بخارا. ترجمة ابونصر احمد بن محمد بن نصر القبادی. تصحیح مدرس رضوی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
نرشخی، ابوبکر محمد بن جعفر (1363) تاریخ بخارا. ترجمة ابونصر احمد بن محمد بن نصر القبادی. تصحیح مدرس رضوی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
نظام‌الدین یحیی‌بن‌صاعدبن‌احمد (1394) حدایق‌السیر. زیرِ نظر محمد پارسانسب. با همکاری معصومه اسدنیا و مریم سیدان. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
نظام‌الدین یحیی‌بن‌صاعدبن‌احمد (1394) حدایق‌السیر. زیرِ نظر محمد پارسانسب. با همکاری معصومه اسدنیا و مریم سیدان. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
نظام‌الملک، حسن‌بن‌علی (1389) سیرالملوک. به‌کوشش هیوبرت دارک. تهران: علمی ‌و فرهنگی.
نظام‌الملک، حسن‌بن‌علی (1389) سیرالملوک. به‌کوشش هیوبرت دارک. تهران: علمی ‌و فرهنگی.
ورهرام، غلامرضا (1368) نظام حکومت ایران در دوران اسلامی. تهران: مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
ورهرام، غلامرضا (1368) نظام حکومت ایران در دوران اسلامی. تهران: مطالعات و تحقیقات فرهنگی.